- 22
- 0
- 字幕列表
-
maaq saak a takiTuʼ iuka我來自豐丘
-
maaq naak mananu ngaan a tupaʼun tu Mingaz我真正的名字叫做Mingaz
-
aupa tulusquun paʼun tu Dandan, aupa...會改名叫做Dandan是因為
-
nii saak dau sinaduu ki tama ka我不曾看過我的父親
-
lusqun tina naak, aupa...媽媽給我改名,是因為
-
maaqa qabasang tu bunun a以前的人
-
madadaingazang tu iniqumisan a老人家們的生活
-
maaqi若是
-
atazan i bananaz a老公已過世
-
kama samataulan tastulumaq比較會被家族瞧不起
-
minsuz uka i甚至...沒有...
-
haiza bananaz vazʼaz a有男生的孩子
-
muaz pa ukang qabasang masihal tu ising因為以前還沒有好的醫生
-
mudaan而過世
-
maupat haan pitu qamisan a mudaanin a好像是在7歲時已過世
-
paaqpun maaq naak a tina ka因此我的母親
-
talustini miqumis saipuk zami一個人活著照顧我們
-
saspat uvazʼaz miqumis四個小孩生活
-
maq saak a mangkinuzin我排行老么
-
maaq a inaak tu iniliskinan a我的想法是
-
tuza tu saduu ki isia tina naak tu iniqdian a真的是看到了我母親過去的辛苦
-
tuza tu miqdi真的是很辛苦
-
aupa因為
-
ukaʼin tama ka samataulan i tastulumaqan已沒了爸爸而被整個家族欺負
-
sia tama naam tu tastulumaqan是我們爸爸的家族
-
tupaʼunin aipun tu mudaan a iti她被告知離開這裡
-
muaz dau maqalav i sia Sauqluman tu dalaq只會搶Sauqluman家族的土地
-
aupa uka bananaz uka uvazʼaz bananaz因為沒有老公沒有男生的孩子
-
amin binanauaz na全都是女生
-
tuza tu maaq qabasang iniqumisan a以前的生活真的是
-
maupata sia bunun a那時的人是這樣的
-
iniqumisan inliskinan tu生活跟想法
-
kama nitu sasauqbung i比較不重視
-
pinilumaq i dipin uka bananaz uvazʼaz沒有生男孩子的媳婦
-
maqe mudaan in a bananaz a如果老公死了
-
mazang i...像是...
-
mintinaluʼin孤兒
-
qaitu但是
-
nii a tastulumaqan sasauqbung家族並不會重視
-
maaq a tina naak a muaz sisasaa而我的母親只有不斷的忍耐
-
muaz tupa tu nanu iti a itiʼin只有說本來就在這裡就是在這裡
-
maaq a isia tina naak tu sintaqu ka maupata tu我媽媽所說的就是這樣子
-
samataulan i madadaingaz被長輩瞧不起
-
muaz qaitu但是
-
aupa haizang naam pantamaʼun haan i因為我們還有舅舅在
-
Naihumputa明德那邊
-
maaqa aingka mungaus aingka i madanuq他們最先插秧
-
mungaus aingka haiza paaz他們先有稻子
-
maaq saam a daukang saam maʼun maduq a而我們，我們還在吃小米
-
maa nii hutan tai不然就是地瓜、芋頭
-
bahat南瓜
-
mintuza tu maaqi diip maʼun a那時吃的時候真的是
-
niʼin saam asa maʼun i maupata我們不再想吃這樣的食物
-
pa muntu i maʼun因為太常吃了
-
tasʼa maduq a kauʼnun niʼin asa maʼun a都是吃小米，已經不想吃了
-
muazin paqaqalav i duqtas a只有搶鍋巴吃
-
訪問者：uka titi?沒有肉嗎?
-
maaq a titi a kama tikis那時肉比較少
-
maaq a dii haiza sinaipuk natilas ka若有眷養牲畜或米什麼的
-
maa minsuma bunun a diip mapataz若有客人來時就會殺牲畜
-
mapataz pakaʼun殺來請客人吃
-
maa diip uka若那時沒有
-
niapang saq tu tikisang aupa可能是我還很小的時候吧
-
huaz qu saam saspat我們只有四個
-
taisʼan a兄弟姊妹
-
qansiapang saak tu maupata sia tina naak我還知道我媽媽是這樣子的
-
maaq minsunma tantungu bunun若有訪客出現
-
maisiʼisaq a從哪裡來
-
kimalut papataz i tulkuk一定會殺雞
-
maaqi zami lumaqti a若是我們在家
-
titikisang a還很小
-
nii a tina qamqam pataz母親不會隨便殺
-
tuza tu mastan miqdi真的非常辛苦
-
maaq qabas diqanin nitu maszang haipti以前的氣候跟現在不一樣
-
maaqi hanin i maupa sia makazhavanun a若像是在較寒冷的天氣
-
tuza tu kazhavdaingaz真的是非常的冷
-
naluluklasin tina tingmut tupa tu母親早上就會喊叫說...
-
minʼnuqu in pitʼia起床了！煮飯
-
nii amin asa minuqu aupa kazhav a因為寒冷所以也不想起床
-
mapanu malusʼsapuz a很懶惰生火
-
namadii daukang sabaq a怎麼這個還在睡覺
-
maaq qabas madadaingaz i以前的老人家們...
-
sikiʼnin i uvazaz masmasnava a在管教上
-
kivisi aimn也是很嚴格
-
maqe niiʼang minuqu a如果還沒有起床的話
-
sulanin danum haan palan就在床鋪澆水
-
paaqun a kavavain amin a因此也趕快把...
-
inaak masituqas tatau minʼnuqu tu我的四個哥哥姐姐叫起床
-
minʼnuquin amin a nasulan danum要起床了，不然會被澆水
-
paaqpun maaq a isia tina naak因此我的母親
-
saipuk zami sauhaan照顧我們直到
-
maupa好像...
-
sauhaan haiphaipiti a直到現在
-
matqasin saak niap tu haan i我才清楚知道是在...
-
inaak tu iliskinan qai haanin我的想法是在...
-
maupat tau pangka好像是三年級的時候
-
ihaanin tau pangka a niapin tu到了三年級就知道
-
kama masihalin inaam tu iniqumisan我們的生活有變得比較好了
-
aupa因為
-
maaq a masituqas tasʼa ka sizaʼun Tauluu ka當時有一個姐姐嫁給了外省人
-
maqtuin dangazdangaz i tina naak已經可以多多幫助我的母親
-
inaam iniqumisan我們的生活
-
kauq i tu maaq qabas haan i bununti a不知為何，以前這邊的人
-
kivisi mahau i maaq a vaʼaz a haanun Tauluu若小孩嫁給外省人會很生氣
-
haiza naam iti bunun tasʼa我們這裡有一個人
-
mahau tina naak tun生我媽媽的氣
-
haanun Tauluu ka vaʼaz a把孩子嫁給了外省人
-
maaq a當時
-
munʼiʼiti mahahau a常常來這裡罵人
-
viatu maaq a isiata uvazʼaz a為何他的小孩
-
haan amin Tauluu卻嫁給外省人
-
lusqa namaqalavin dalaq有一次還搶土地耶
-
madikla tu bunun很不好的人
-
nii aingka masihal tu bunun他們不是很好的人
-
paaqpun因此
-
paʼun tina naak tu qalmang i ki我的母親說隨便他們
-
naniap qu怎麼知道
-
aupa sia qu bunun maszang al pasaqaal a因為是被別人介紹認識的
-
paaqpun因此
-
paaqpun auʼun aipa Tauluu ka因此外省人就不要他了
-
diipin a inaam iniqumisan qai kama langat i那時我們的生活就變得比較過得去
-
nii masmuav miqdi不至於那麼辛苦
-
maaq qabas a以前的時候
-
mamaʼunang i maduq a還在吃小米
-
masatu naam a pantamaʼun我的舅舅
-
haan信義 ta tilas在信義送米
-
aupa madadanuq aingka因為牠們有在插秧
-
niʼin saak masmuav miqdi我比較沒那麼辛苦了
-
pauʼun i pantamaʼun naam tu我的舅舅說
-
qasivunga itun aupa sizaʼun asu itun a在那邊不要動，因為妳嫁到那裏了
-
maaq a iti bunun saduu而這邊的人看
-
aupa haizang qu sia tama naam因為我們的爸爸還有
-
paqusil dalaq a分到土地
-
sauhaip nitu qamqamun isbaliv i直到現在沒有輕易賣
-
kaunun zami讓我們使用
-
kuzkuzaʼun zaku我做農作
-
paaqpun maaq a bunun a因此別人
-
saduu tu看來是
-
madiaʼang naak a dalaq我有很多土地
-
maszang masuqnuq saduu ki像是看了很生氣
-
diipin makauq naak a sinkuzakuza到時我所做的工作會是怎麼樣
-
madikla aipa maa nii masial a是壞的不然就是好的
-
maa nii matasʼi saak maʼaq a不然我在製作什麼時
-
maaq bunun iti這裡的人
-
mavaivi saduu用奇怪眼光看
-
aupa minsuuz可能甚至
-
misihaan saam Langduun muniti miqumis a我們從人和來到這裡生活
-
maaq a bunun dangian a isʼaang asqaz這些人的心存在著慘忍
-
nitu asa saduu不想看到
-
inaam tu iniqumisan dii malisihal我們的生活是好的
-
paaqpun因此
-
miqdi qabas isʼaang以前的心裡很受苦
-
diipin miliskin qaitu想起時，所以
-
paʼun tu叫做
-
anakin qu aipi這是自己的
-
anakin aipi anak qasmav a na這是自己的，自己勤奮才會
-
nadiipin masihal a iniqumisan到那時有好的生活
-
kama比較
-
kama maaq a inaam tu iniqumisan我們的生活比較
-
haan i qabas a tuza tu在以前真的是
-
sauhaip sauhaip a inaam tastulumaqan直到現在我們的家族
-
tupa amin zaku tu kamaʼaq azak也是告訴我幹嘛要
-
sauqais haan Tuʼiukati i回來在豐丘這裡
-
maaq a dalaq i a isia aipi Suqluman這個地是Sauqluman家族的
-
maaq i sizaʼunin bunun a若嫁人了就
-
daan a iti離開這裡
-
sauhaip maupata iti madadaingaz直到現在這裡的長輩還是這樣子
-
maaq a bazbaz zaku ka bunun mauputa a當對我說這樣子話的人
-
al pantapaʼun naak a我的親叔叔
-
nii amin masilhal miqumis也都過得不是很好
-
nii naita tu siniqumis masihal amin他們的生活也都過得不好
-
miqdi amin也很辛苦
-
nii amin a uvavazʼaz masihl malkanai ka他們的小孩也都對他們不好
-
luaz saduak amin我也看到
-
paqpun maq i所以
-
haiphaipin a iniqumisan a現在的生活
-
nitu samataula i bunun不要看不起別人
-
asa tu maqansiap samasqing i bunun要懂得尊敬別人
-
diip a imita mikikingna masihal miqumis到時我們的子孫才有好的生活
-
maa maupata inak sinaduan a我所看到的
-
uka diip i maupata ata samataula bunun我們沒有人這樣子看不起別人
-
inaak aipi liniqaiban a matqas saak usaduʼan這是我所走過的路看得非常清楚
-
aupa mintinalu a qaitbasun bunun a因為是孤兒而被人虐待
-
paaqpun maaq a inaak tu iliskinan a因此我的想法
-
asa tu maqansiap要懂得
-
madaidaz i bunun疼愛別人
-
masa misihan saak我從
-
niiʼang sizaʼun a還沒嫁人
-
nanu saak tu maqansip amin我是真的懂了
-
maszang tina naak就像我的母親
-
qansiap madaidaz i bunun懂得疼愛別人
-
maaqi dii makuaq a haiza a masaiv若這個怎麼了...有就會給
-
sauhaipang sak min maupata直到現在我也是這樣
-
al tupa tu simaq a mihalang a無論是誰生病了
-
munita tupa saam tantungu qabas我們以前還是會過去探訪
-
minʼuni inaak tatinikun 長老 a我的老公成為了長老
-
ciulu haan kiukai a在教會的長老
-
mazimang qabas以前經常
-
munhaan tantungu haan i ising去醫院探訪
-
aupa tantungu ki haiza mihalang因為有人生病所以去探訪
-
haizang naam qabas a我們以前還有
-
paʼun tu Biʼaz bukusi a madaingazin a叫做Mi'az牧師，已年長了
-
maduu aipa madas naak tatinitun他很常帶我老公
-
aupa因為
-
madauzung aipun dasun munita他很好帶出去
-
al tupa isungasi saak a無論是我在忙
-
tupa saak tu我會說
-
mangun malʼuu沒關係休息
-
malansana i請跟隨
-
nanu aipi tu sia Kamisama sindailaz tu這本來就是上主所安排的
-
asa asu tu tisuni bunun kuzakuza要為了別人服侍
-
nakamaqta munhan kiukai不然去教會幹嘛
-
nii tu kapimantuk沒有實踐
-
tuza masaa saak inaak tu laituzaʼan我真的，我的信仰
-
nitu mamantuk mahaqbung amin a不是真的對人兇惡
-
qaitu maaq a inaak iniliskinan a但是，我的想法
-
maqtuang saak sudiipang amin maszang我可以到了像是...
-
masalpu ki bunun i mihalang擔心生病的人
-
maa nii masalpu ki duma miqdi不然就是擔心別人受苦
-
maaq amin qabas以前的時候
-
haizang naak maszang uvazʼaz Niunun我有像是我的小孩Niun
-
tau saam我們三個
-
titikisang amin tudiip uvazʼaz那時小孩子們全都還很小
-
asa aingka munʼising a他們想去看醫生
-
pasimulang saak amin intaa sui我就借他們錢
-
maa nii dasuk aingka munʼisaq不然就是我帶他們去哪裡
-
kilim i tu makuaq mita vazʼazun aupa去找尋我們的小孩的病因是什麼
-
maaq qabas tuknanaitun qamisan a在以前他們的年紀
-
madia haan tastuhaul dii ki很多在下面這裡
-
madia maupatun uvazʼaz很多這樣的小孩
-
nitu damun i maupatun halang沒有...得到這樣的病
-
tuza tu真的是
-
via tu為什麼
-
maaq qabas maszang以前好像
-
naniap makuaq ia tu也不知道是怎麼樣
-
maa naam iti tau我們這裡有三個
-
haiza Picuta鼻石那裏也有
-
haiza amin haan Singkiuta新鄉那裡也有
-
haiza amin Lonata羅娜那裡也有
-
maszang a qamisan mishuan年齡都是很相近的
-
paqais tasʼa差一歲
-
paqais tasʼa qamisan a差一歲
-
maa nii maszang qamisan不然就是同年紀
-
maaq tudip madia ai那時候很多耶
-
haiza amin tudiip Tamazuʼanta那時候地利那裏也有
-
haiza有
-
duuq matazin aipa有可能已經死了
-
aupa maaq isiata tina Puut他的媽媽是平地人
-
saqal saak我認識
-
saqaal asu qai你認識
-
tuknanaitun a qamisan tudiip就是他們那個年紀的
-
madia tudip maupata uvazʼaz那時候很多這樣的小孩子
-
via tu nii saam amin niap tu makuaq為什麼?我們也不知道為什麼
-
lau nanu aupa isia Kamisama tu sinsaiv tu也許這本來就是上主所給予的
-
naʼasa saam tu tisʼuni istun masmnsum我們要為了他們祈禱
-
al tupa makuaq a asa tu dangian i sisasaa無論如何都要有存有忍耐
-
munhaan kiukai aupa na diip去教會，到時候
-
maqtu lavaʼnaq anakʼanak tu iniqdian可以減輕自己的痛苦
-
maaq qabas tikisang naak a ... i makuaq不管怎樣，以前我的...還小的時候
-
munʼisaq saak hamuhamu我去到哪裡參加什麼活動
-
isia kukusiu i palaqansiap dasuk aipun是鄉公所的開會也帶著他
-
isia...sia ki...是...是那個...
-
kiukai palaqansiap a教會開會
-
dasuk aipun amin misitikis madasmadas從很小也都帶著他
-
sauʼuvazʼvazʼaztun maupata直到小孩子這樣子
-
paaqpun inaak a iniqumisan qai所以我的生活
-
tupa ka duma tu別人說
-
nii qu asu miqdi i dangian maupa你有這樣的孩子不會辛苦嗎
-
paʼuk nii我說不會
-
maaq qabas a以前的時候
-
inaak tatini ka ququ amin davus我的老公也是會喝酒
-
maqtu bazbazan可以講通的
-
anakin aipun 後面 i niʼin qu他自己後面就不再喝了
-
paaqpun maqa pakatuszang a所以夫妻間
-
asa tu masihal pababazbaz要有良好的溝通
-
nadiip asu masihal到時你才會好
-
isu tastulumaqan nitu muav miqdi你的家庭才不至於太辛苦
-
tupa ka duma tu namastaan saak miqdi別人說，我太過於辛苦了
-
aupa dangian maupatun uvazʼaz a因為有這樣子的小孩
-
paʼuq tu muʼavang我說還好
-
muʼavang還好
-
aupa因為
-
muʼavang aupa應該還好
-
saqal i Kamisama a認識了上主
-
siang Kamisama tuza tu mapi...真的是上主...
-
mapisihal i inaam iliskinan isʼang把我們的想法和內心變好
-
paaqpun nanitu masmuav kaivakaiva因此不會特別徬徨失措
-
hima nak uvazʼaz我有五個小孩
-
maaq naak a maivazʼaz diikiʼun a maipantu我這個孩子有讀過書
-
pinisihala ka amin mapipantu也都好好的去上學
-
maaq nqak vazʼaz al tasʼa istun ispupukun我的孩子們只有他一個要這樣照料
-
maaq paatkun a其他四個
-
pinisihalukin ka amin mapinpantu也都順利的讀書
-
maaqin palʼun a如果放假時
-
namunhan i就會去...
-
muqnang kilim dangian istaa mapasnava再找地方讓她學習
-
maaq naak uvazʼaz maupata naak amin qabas以前我的小孩們都是這樣子
-
uvazʼaz sak pinisihal naak aingkun我把他們從小就安排得很好
-
paaqpun nii saak masmuav miqdi因此我沒有太過辛苦
-
paaqpun paʼun i duma tu所以別人說
-
paʼun i naam qabas Biʼaz bukusi a我們以前的Mi'az牧師說
-
maaq naak a我的
-
Biʼaz bukusi matazin aMi'az牧師，已經過世了
-
Biʼaz bukusi matazinMi'az牧師，已經過世了
-
maaq aipa taqu aipa tu他告訴說
-
al tupa diip makuaq asu ka無論你的處境如何
-
munisaq i qansiap asu madaidaz bunun a去哪裡都懂得疼愛別人
-
maaq qabasin siin bunun將來由別人
-
siin Kamisama paukbas suʼu由上主回報給你
-
nitu mantatala isia bunun sinsaiv不要等待別人所給的
-
asa tu muaz hanun isang a na只要放在心裡
-
nasin dau Kamisama dau pukbas mita將由上主回報給我們
-
masaiv nitu maʼaq a madia isaiv mita給予不是說我們得到多少
-
sia maaq i iniliskinun ka sia isaang a我所想的是心
-
masvala isaang miqumis平安的心生活著
-
paaqpun a nii ata kaivakaiva因此我們才不會徬徨失措
-
ihaan i sinkuzakuza iniqumisan maupata在生活上的一切事務，這樣子
-
paaqpun maaq a inaak amin iniqumisan a所以在我的生活中
-
madia amin a paʼun tu pantungtungan也是有很多所謂的跌跌撞撞
-
pantungtungan i duma跟別人的碰撞
-
aupa nanitu kainunkukuzan maupata因為沒有做過這樣子的事情
-
i mangmangun bunun tu全被人家
-
tupa tu maupata asu ka說你就是這樣
-
paaqpun a madiklaʼin a isaang a所以心裡很難受
-
napalsusuʼnuqin a isaang內心感到氣憤
-
maaq ata bunun我們人
-
dangian ata min i sisasaa tu isaang我們存有著忍耐的心
-
maaq masmuavin masmuavin asu如果你太過
-
maupata asʼung i bunun a這樣的歧視別人
-
minhaqbung ata amin我們也會變兇
-
maszang一樣
-
saduu saak duma我看到別人
-
paibazbaz saak haiza naam我聊天跟...，我們有
-
quma han Qaungulta haiza maqaqandas a農田在Qaungul 那裏，有和尚
-
isaq?哪裡?
-
haan quma naam ngalanta在我們的農田旁邊
-
haan hulungta paʼun tu在上面叫做
-
haiza naam ita我們那邊有
-
masisipul maqaqandas bungu ka唸經的和尚
-
tukuuqin naipa叫什麼啊?
-
pabazbaz saam istaa我們跟他聊天
-
maaq tudiip aupa maskalun saak i因為那時我有派遣那個...
-
makai saak i nadangian tangku a我要挖掘要做倉庫的地方
-
mangmang a Puut tupa tu angqais azak那個平地人亂講說我有越界
-
pauʼku tu nii saak angqais我跟他說我沒有越界
-
maaq a Puut kisacu istaa vazʼaz那個平地人他的孩子是警察
-
madikla tu kisacu很壞的警察
-
tupauʼku tu我跟他說
-
mangun a sukuliʼuk沒關係來處理阿
-
maaq i nii zaku pinvai a如果我贏的話
-
nasuu punhapav mama laihli vau singing a由你來支付載運車資8千塊
-
sia ki iskakatkat dalaq a挖地的那個
-
vau singing nasuu punhapav你要支付8千元
-
sukuliunin a pisingin a kisacu那個警察反而怕了
-
al padangianang kana hanun i應該要放
-
padangi ki isiata qalinga sizaʼun錄音的，把他的話錄起來
-
aupa naminuni inak istanʼa i istaa因為可以變成我的音檔給他聽
-
nii tudip qansiap maupata miliskin那時沒有想到要這麼做
-
aupa kahauʼun a tingquza i tu makuaq dau因為他罵我，所以有點嚇到
-
paaqpun niin qansiap miliskin tu所以就沒有想到這些
-
maaq a qalinga al ngausunang punhan i那些話應該要先存在
-
imita zingva kumbu tu我們的手機裡面
-
patanʼa tu maupata a給人聽是這樣子
-
taquʼaqin我說了
-
sia qana Puut muliva原來是那個平地人的錯
-
ina namunhan ata kisacuta pabazbaz走，我們去警察局那邊講
-
makuʼaq asu malkazaku你是怎麼對我的
-
nii saak maupata我沒有這樣
-
paʼuk tu nii我說不是喔
-
maaq asu minʼuni kisacu a你身為警察
-
nii su maqtu tupa tu nitu latuza i你不可以說不相信
-
tinupau qu asu ki已告訴過你
-
dasuk su tinakun tupai su你跟你媽說要帶她去
-
pising nai zaku munhan kisacu他很怕去警察局
-
paʼauku tu...我說
-
sumaʼnai dau不好意思
-
niap dau tu muliva知道錯了
-
qalmangunin zami我們就隨便了
-
paaqpun pabazbaz saam i所以我們聊天跟
-
ita haiza naam nglan quma在我們的農田旁
-
dangian i maqaqandas masusumsum a有寺廟
-
paʼauku tu我說
-
sumaʼnai sadu su zaku mahau bunun不好意思，讓你看到我很兇
-
tupa nai tu他說
-
maaq aingka dau amin a他們也是
-
paʼuninta bunun bazbaz a被人家這樣講
-
minkuktus dau amin也是會變兇悍
-
aupa al nii qu imita muliva a因為不是我們的錯
-
imangmangun tupa tu mita ka muliva a就說都是我們的錯
-
minkuktus amin也是會變兇
-
tupa nai tu他說
-
maa intaa amin sipulun a他們所讀的
-
maszang sesiu mita跟我們聖經一樣
-
tupa amin a Kamisama tu上主也是說
-
haiza amin saam qalinga tupa tu我們也有聖言說
-
mintun mahau bunun有時可以生別人的氣
-
mauz asa tu dangian sisasaa tu isaang但要存有忍耐之心
-
tupa amin a maqandas a tu和尚也說
-
maupata aingka amin tu他們也是這樣
-
sisasaa忍耐
-
mahau bunun a會生人的氣
-
aupa pismuvunin a因為太超過了
-
paqpun a mahauin nainka amin bunun所以他們也會生氣別人
-
tupa nai tu他說
-
maszang dau amin sinkuzakuza i所做的工作也都是一樣的
-
maaq aingka amin maqaqandas a他們和尚
-
mahau amin也會生氣
-
maaq amin ata liskaʼuni Kamisama我們信靠上主的
-
maszang amin mahau也是一樣會生氣
-
paaqpun maszang a sesiu intaa所以他們的經文跟我們一樣
-
maszang imita sesiu跟我們的聖經一樣
-
qalinga tu話語
-
maaq haan sesiu kumbu tupa tu在聖經裡面說
-
masnava tupa tu有教導說
-
masihala ka madaidaz bunun要對人友愛
-
diip masihal muskun duma屆時才能與人和平相處