年齡階層的生活教育

No o 'aesesan. nawhan, a itira mipatinako haw.
Ira kiyami, ano maan han no mita i 'ayaw ri, o maka'amis o alinonong ri, ma'aeses no fali kira ma'orad, na iraan to 'aesesan hananay. Kiraan a 'aesesan sanay hay tiraan. O itira ko sakakaay no selal i 'aesesan sanay a miala tiraan no tinako.
O sowal no mato'asay, ira kira 'aesesan a'onocan ato sapaliloc sanay, mahaen ko demak i 'ayaw ri, ano pakayni iraan na 'ayaw haw, keno ho imatini caay kafana' kako to miro'ay, kami o makanina'ay to sapitestes no kakaholul, mitestes sanay ri, 就是 cai ...hai....testesan ko sakakaay.
paka他亂講話mahaen pacoli to masakakaay, ano cocolen kiso i, mipacoli sanay kiraan, ta testes saan mipaini. Tangasa hacowa patestes toraan a dadaya?
Hay mahaen ri, caay ko dadaya kiraan, o sowal kira patestes sanay. Kira patestes sa ko sowal no kakaholul mahaen ri, iraan sa ko sowac sanay 'ayaw ri, o todong no ki-yu-ku kira教育, hay ki-yu-ku han no Ripun ri, no mita han kitemer hay ko 教育 kitemer, maan han kitemer教育sanay no mita o Pangcah. 教育kitemer han no mita.
Ya ato.... ira ko sowac sanay a sowal, 鼓勵的意思 ya sowac, mahaen ko na 'ayaway a sefi, saopo' ko kapah i tamiyanan itiya ato ca a-pa namo, makanina' kami to matiniay a demak itiya. Ira ko nina' sanay ri, makanina' kami to sowal no kaka no itiya, makanina' pakanina' fangcal to nina' sanay ri, hay no roray a kafana'受苦很多 kiraan nina' sanay.
Mapatinako to tinako ko saosi 經驗 sa mahaen, sowal sato ko kakaholol ri, "a mawoc to ko finawlan!" mawoc sanay ri, iran a 籌備會 sanay kira mawoc, mawoc ko finawlan, ta militapang ko kakaholol pasaopo' to kapah, o matiraay o pakarongay to mipasafa kira to finawlan ko kapah
ta, masaopo' kora o kapah ri, mawoc ko finawlan ri, 籌備sanay kiraan, mawoc ko finawlan o sapiilisin o sakailisin, ta miteka^ ko kakaholol mipasa'opo to kapah misowac. Sowal sato ko kakaholol kami itiya i,
misalafiifii tahadafak saan. Pisowac kami, sowal sa ko kaka i, "ano macowa ho ko tayal no namo", salafii to ko kapah a misowac kira, sowal sato ko kakaholol, "andafak misinafer to sapakaranam to mato'asay." Mado^do taha matini. I'ayaw i, awa'ay ho ko palomaay to 'oway to dongec kira, kilim han i lotok mi'adop ri, ano 60位 kami hiwa ho i, itiyaho i, sowal sa ko kakaholol,"andafak limaay ko toki karatar lomowad." sato matira. Ta kami sato i, mipalisimet to kira, ta caay hanay mara'od to ko cikang ko ko-ci-ay haw i, masa'opo to i soraratan ri, tamita sa ko kakaholol ri ,talaomah maratar to'eman ho, tangasa i katangasaan pitelocan i,
sowal sa kira kakaholol,"kamaro' ho!" sato itira i sa'owac, matiniay masa'opo to ko kapah itira.
Sowal sato ko kakaholol ri, ano honi sato, nano misinafel kamo ato kapah, nao:nen ko tayal, matafar sidoka^a san ko sowal no kakaholol mikeriday. kakaholol sanay o 學長, matiraay san paini kiraan ri, "ano honi ala lima to teloc." sato. Hay, o teloc kira, ano ira ko dongec midongec saan ri, hay sato kora,
tamita sato, o piyoc pilatek pikilim to pitelocan, malecaday a lotok kira, iraan to, ini iraan a pitelocan i saPanayan, i sawali no Tafalong, hay, i sawalian no Tafalong, ini pisaPanayan itira lipowak san ko kapah a lalima san ri, o so'elinay, ano maherek miteloc kamo to ala lima i, pilatek aka san a toan, talaen ko kapokapot itini sapitalaan kamaro'an, itira ya kamaro'an militapang kiyami, ira mitala, hay
tini matatala sato ko sowal no sakakaay no mita. Maharek i, ano o kalamkamay i, a! o hiya ko tapang
caay ko kalamkam matama iso kira i, iraan tahanay ano caay kakilim to i, halafin to kiraan mahaen ra
matiraay ri, a ira ko.., a maharek to kako I, padangaw ako saan. Ira to mamapadang, caay pilaliw, nga'ay mamapadang to, pina ko no miso saan, hatira ho san, 好 mapadangen no mako sa
mahaen to, ta ma'edeng to, mapadang to ri, ala lima to i, tato! tato! sato kira, matira san a kalamkamay cangra, kalakam tangasa kasa^sa'an
tala sato, matiraay ri, ya calina' colal colal sato ko
lalimaay iraay to ko sinafer ri, ma'edeng to kini
ini to 'emin sato, somowal aca ko kakaholol,
"maherek to kamo miteloc, kamaro' ho." saan
ri, matiray ri, "ano honi sato a toan, ano mafelec to kita i, naonen ko 'awas to tahfikoda matilo, naonen ko rakat i fatad no lalan. " Sato ko sowal pikitemeran no kalaholol. Matiraay ra, maan sato hiwa, terep sa pitengil ri, hatini sapaini no niyam sa ko kaholol. Tamita sato. O karakatay to i, fokac
aka ho hana, maafac ako. Na somowal ko paini o kakaholol ri, ano lalima caira hiwa i, i:rato i 'ayaw ko tatosa, iti:raw masa'atipilay a lalan, hay ri, i sa'owac kiraan yo, nawhan ri, no itira mitala sanay, hacacay han nira a mipalo, mitaelif, catoka'! cacoli! a san, caay ka o palo kiraan, hay, hatiniay a sapalo, icowa piciwian hiwa, hay iraan ta, iraan sa a sapalo tora
caay ko tadasapalo, 愛的教育 han no holam kiran, mataelif taelif ko cecay ri, catoka a saan a misowal ri, taelif ko cacay, mahira kiso mahaen haen sa, caay katata'ang ko pisapalo itiya, matiraay ko no pi 鼓勵 no kakaholol itiya. Mahaen ko no niyam itiya ho nano i kapah, matira sa tangasa i ti:raw i, matatala to, holol a san a taloma' mafelec, 其實 itiya yo miteloc ho mikisinafel ri, maherek to kira, hay tehenay mahaen to kira, o dafak ri, tangasa i niyaro' i, o 8 點nay ho , caay ho ka tangasa i kalahokan, saopo' hanto ko o nisinafelan no niyam i, matiraay podac hanto i, o sapakaranam to i cila dafak mipisey-tayan, hay, tiya ro'miad. O sangraay a ilisin , pakaranaman to pakaranam to lafang no mita, awaay ho ko lafang itiya, misey-tay sa tangasa i 'aesesan kiran, sa awaay ko, caay pikilafang kita i 'ayaw. Iraan sa a ilisin hananay i'ayaw kiyami, na o herek no pipanayan, maemin to malidong ko panay ko kodasing macowacowaay no finawlan tiya
misafaloco' ta to sakailisin sato i mato'asay i'ayaw, caay pililafang, naicowaay a 經費, napaherekan toran i pala, paherekan no pitiposan, o maamaan pihafayan no pikodasingan maemin to ko satipos no finawlan ta cilimaw to kira, ta ilisin sato. Iraan kiya o 豐年祭 hananay, 豐收完以後 ta ira kira na ilisin san ko no 'ayaway. Caay kimatini na ira ko 邀請卡, caay ka haen no mita i'ayaw, caay pililafang, mahaen.

為什麼叫年紀最高，如果從這個談起的話，以前我們稱它是什麼呢，好比屋樑，下雨的時候從風北邊吹進來，所以解釋成被風吹雨打的年齡，就是風吹雨打sanay kiraan，這就是承擔(風吹雨打)的年齡，就是這樣。o 重點 kiraan，意思是說這就是年齡階層裡最高年齡者，就是用這個來比喻這個年紀，這是傳統的說法。所以階層有稱謂如'aesesan、'onocan、 sapaliloc；以前就是這樣命名的，如果按照以前，我是不清楚，我們曾經的經歷，至於級長的教訓叫做mitestes，兄長會給嚴厲的教訓 a mi教育 mi教訓，很厲害呦 testes sanay 他對你不客氣的意思，如果我們亂講話，有時候頂嘴，上階層就會訓話，如果兄長吩咐你做事，你卻頂嘴，就會這樣用很嚴厲的方式來訓話，何時訓話只有在晚上嗎？是的，那是訓話，很嚴重很不客氣，這就是級長最嚴厲的訓言。關於以前階層的生活教育，就叫做軍事教育的訓練
，日本就叫做ki-yu-ku，我們的教育叫做kitemer，怎麼說 ；kitemer教育我們阿美族是這麼說的，我們就叫做教育，那也有叫 sowac的說法，sowac 就叫做鼓勵的意思，以前的sefi聚會所就是這樣，在我和你爸爸那階層就是如此；青年聚集在sefi，我們有過這樣的經驗。所謂的Nina'，就是經驗啦 hay manina'，我們經歷過兄長的訓勉，makanina' 也可以叫pakanina'，經歷過這件事受了很多的受苦，表示經驗豐富，nina'表示受苦很多經驗豐富，有體會到這件事，因為有經歷到所以有體會，級長會說，鄉親們準備籌備會了。關於mawoc；就叫做籌備會，鄉親們在準備籌備會，級長就會開始招集階層年齡，就像最小階層為了要再組一個最小的階層年齡，所以部落青年要聚集，鄉親們要籌備，至於籌備會 就是鄉親們要聚集籌備有關豐年祭事宜，級長開始招集青年做教育訓練，我們的級長就開始，從整夜一直到早上，這是我們的生活教育，學長就說了：不管你們在哪裡做什麼工作，青年階層們整夜都在接受生活教育訓練。級長跟著說：早上要去採野菜給長輩耆老們吃。這點我們有學習到以前的傳統，以前還沒有人種植藤心一定要到山上去尋找，如果我們有60位，級長會報告說：請早上5點起床早起。就這樣。我們呢，就去準備了，啊！ 還沒完，早上5點的時候就聚集在聚會所。上階層就說 走吧！很早就出門做事，但是清晨還很暗，到達採野菜的目的地時，級長就說道：就請大家坐在山谷河邊。此時部落青年就集合了。級長就說：等一下呢，你們和部落青年去採野菜，要注意安全避免刀傷受傷。帶領者這樣說。所謂的kakaholol就是學長的意思，學長就開始交代工作，待會兒每人分配5個蘆葦心，對！是蘆葦心。 如果有藤心就採藤心，因此大家回應說：走吧！馬上自行去執行採野菜，也是在那座山嗎？就在那個區域採野菜，叫Panay的地名 (就在太巴塱東邊)。對！ 就在太巴塱東邊叫Panayan的地方。部落青年5個5個一組分散去採，如果你們那一組人完成採野菜的話，切勿自行回去，在那集合處等待其他夥伴，在原本出發的集合處等待，指示我們在這裡等待，如果很快採完採野菜的，主要的是，不是快速完成的人，而是要找到要採的東西，那才是重點，如果找不到的話很久呦，會很久的。因此也有的人做完了他們就協助其他人，各組會互相幫助，不會自行離開，在互相幫忙時都會問你:剩幾個?還剩幾個啦!好！我們來幫你！這樣。就這樣被幫助了，採到5個達到目標了，就會說一起走回去吧！這樣。如果他們很快，很快到達那個集合地，就這樣一直等著其他人。不一會兒，就一個一個的回來了，5人一組的都採到野菜回來了，這樣夠了。全部人員都回來了，學長就說：
大家都採完了，集合坐下。待會兒我們要回去時，注意步伐避免跌倒，在路途中也要小心，學長就會這樣交代說道。我們也就這樣聽著學長們說話， 就到此。走了吧！用很快的步伐跑步。啊！不對！我跳過說法了，學長曾經說過：如果5人一組，會派2人在前面，在那個山邊小徑的路上，那也是在山谷河川上。為什麼要在前面等？因為他們經過時要一個一個受鞭打，被派的2位學長會說：懶惰！愛頂嘴！ 這樣。那不是打，對！棍子這麼長，也無法閃躲，至於那個棍子不是真正用來鞭打的棍子，那是漢人所謂的愛的教育，一個一個經過時，一邊鞭打一邊說道：懶惰！參加這訓練，來一個就唸一個，只是做做樣子，沒有用力打，其實這是學長用來鼓勵我們的方法。我們在年輕時就是這樣，這樣子到了一個點大家也會互相等，邊玩笑著回到家。其實我們採野菜大概也只有2個小時，那件採野菜的事就結束。原來是這樣子。到了早上 就回到部落了，還在8點鐘尚未到中午，就把採的野菜集中在一起，把野菜剝好皮準備明天早上在祭場上的活動食用。
(是的 指那天)
在豐年祭的第一天 要吃早餐。
(也要給我們的客人吃)
不是，那時候還沒有客人。
（祭場活動參加人員年齡有到最年長的嗎）
沒有 以前我們沒有宴請客人。
(是喔)
是的，以前的豐年祭是在收割稻米後進行的。稻米，花生部落的所有的作物全部都收藏好了，耆老們會說大家要準備豐年祭了。
不會請客人，因為沒有很多經費。
(農作物都結束了嗎)
是在割稻米完畢後，在採收任何農作物小米，拔花生部落的割稻期全部完成後，就有時間舉辦豐年祭了，以前的時期是要在豐收完以後才舉辦豐年祭，不像現在有邀請卡，我們以前沒有這樣子，不會請外賓來作客，是這樣的。