樹的名稱及傳統使用方式｜口語語料

ui, aicu a sangasang a uri ku si tjumalj tja nu sun, aicu ngat aya itjen.

首先要傳述給你的是關於這個，我們稱它為＂月桃葉＂

ngat a ngadan nimadju,

＂月桃葉＂是它的名字，

aw, a tja si tja kakudan nucu a ngat, aicu a asaw, a namaya tucu,

在我們傳統的使用習慣上，它的葉子；

avan azua a tjasi cavucavu, si qavaqavay nu ta vaqu

我們會用來包裹用，包裹小米糕

tua malain ki anema tja si cavu aicu a ngat.

或任何需要包裹的東西。

aw aicu a nimadju a kinacavacavan a aicu a ladruadruq,

然後這個長長的部分是它的身體（莖），

nu tja saljin tja seqasen sa tja drasi,

當我們將它擱置一旁，我們會將它砍下然後曬乾，

nu na malaic anga, tja sualapen anga cu a asaw, tja patjumaqen，

待曬乾之後，將葉子的部分清掉，再將它搬回家，

tja su ita itain anga semualap ta aya, pinizuanan ta asaw,

我們會將銜接葉柄的部分一張一張地清掉⋯

satja sanai tazua e

然後會用來製作那個⋯

tja atucuin s semalaput ma ma ma 平平 aya tjiniyukukuan,

我們會這樣做鋪平的動作，國語的說法是變平平的，

aw, maqati a tjasanain ta sekam, semanaya ta 草蓆a aya aw

接著我們可以將它用來製作草蓆，用來製作草蓆，

tjasi tja san sekaman aicu a aicu a qasucal nimadju，

它的莖幹，我們會用來製作草蓆，

aw, aicu a asaw tjasi cavu aya azua ku kai, mayatazua a aicu a aya aicu a ngat,

然後關於它的葉子，如我剛說過的，我們是用來包裹用的，

ui, ui aicu a ngat cu a aya.

是的，這就是月桃葉。

aw azua aicu a uri tja tjaljunen, aicu ljavilu

接下來我們走到這裡的是甲酸漿

aicu a ljavulu, tja si ayaya tja si cavucavu cu a asaw

關於這個甲酸漿的部分是用來⋯這甲酸漿的葉子我們是用來包裹用的

tja cavuin tucu a asaw a tja cacavuin a paday a vaqu,

我們會使用甲酸漿葉包裹米或小米，

nu uri qemavay itjen

當我們要製作搗碎的粽、糕點時，

tja sikan tucu a ljavilu 一片一片, tjasi sekam sa tja cavuin tucu angat,

我們會用來鋪底，使用一片甲酸漿葉平舖置放，再使用月桃葉包裹，

aw avan cu a maqacuvung a tja cinavu, a tja qinavay,

如此包裹搗碎的食材與粽子才算完成製作，

aw a ngadan nimadju aya ljavilu.

它的名字是甲酸漿。

ui, ljavilu.

是的，甲酸漿。

ljavilu. aya tjen tucu

甲酸漿，我們這樣稱呼它

ui, aw, djavaci lja ku su tjumaljii ta ngadan na anemanema nu maya

對，那接下來我們就這樣順著走吧，我再來一一向妳陳述各種植物名稱。

ui

好

aw, aicu. ljareges ,

然後這個是山萵苣。

ljalegez

山萵苣

ui, ljareges a ngadan nima…

對的，山萵苣是它的名字

ljalegez？

山萵苣是嗎?

“ljareges”o ljareges

山萵苣（糾正發音）

ui, aw. aicu aya na keman anga ken ta aya, tjasi kesa cu,

是。那麼接下來這個，我吃過這個⋯我們用來烹煮，

tja sikesa cu ta pinuljacengan, aicu a asaw,

我們使用它的葉子來燉煮菜飯，

aw avan cu a aya ika tja aya ika tja kanen,

然後這個部份的那個⋯我們不能食用，

avan cu a asaw tja kanen cu, sanguaq

只有葉子的部分是可以吃的

ta pinuljacengan?, ui

使用來燉煮菜飯嗎？是的

su si kesa ta pinuljacengan, sanguaq aravac cu a aicu

使用它來燉煮菜飯非常的好吃

aw a ngadan nimadju ljareges

它的名字是l山萵苣

namaya tazua ku pasepualang tja nu sun a ti muakai. aw

Muakai，我這樣陳述讓妳弄清楚一點

liyaw angata cu a tja nemanemanga i maza a ku sitjumalj

接下來還有很多可以跟敘述的東西(植物）

aw aicu, sameci

然後這個是龍葵

sameci, sameci ，ui

龍葵，龍葵，是

sameci aya a ngadan nucu, aw aya maqati uta a sipuljacengan

這個也可以用來燉煮菜飯

sikesa ta vaqu, sikasa ta paday

用來煮小米、煮稻米

a nu tja kiljacengen a mayatucu, sa tja puljacengan mayatuc, sanguaq

我們可以如這樣摘採葉子，然後用它來燉煮菜飯，也一樣好吃

maqati uta a tjasan djamain, tja sansiyaven, maqati uta, aicu a sameci

這個龍葵，我們也可以使用在製作菜餚和湯品

anema nga azua tjimiyukukuan?

國語怎麼稱呼它去了？

龍葵aya？

龍葵是嗎？

ui, 龍葵

對，龍葵

ui ui aw sameci aya itjen pinayuanan, aicu

是，沒錯，龍葵是它的族語名稱

pai, aicu a tjaymaza a ku sitjawciker tjanusun

那麼，關於這邊的部分就說到這裡

aw, aicu a kasiw ku sitjumaljan

那麼，這棵樹需要我陳述嗎？

e ui ui kana izua…

好啊！好啊，只要有…

aicu a kasiw ika maqati cu a tja kanen, a tja kudain ljaku

這棵樹並不能拿來食用，或做什麼用，但是⋯

nu seman umaq ka ta sicuayan, kasiw anan a sipuqeluqeluz,

從前我們蓋房屋時，立柱的材料需要使用柴木

ui, puqeluz a ayaaw, ljengi aicu a draqadraqa , a izua za namayatucu

你看這個叉支的部分，像這樣有叉支的部分

kiyan a kemasi zua sa avan cu a papizuanan ta 柱子 !

需從這個部分採集，然後使用它來立柱。喔！

ta 樑，ui, sa draqadraqa.ui

不對，是搭建樑，就是這個叉支的部分。是

anema aya tjen ta 樑

樑柱的族語怎麼說呢？

e anema nga zua?

怎麼說去了 ?

siarangan, siarangan. ui,

樑柱，樑柱，是

pizuanan ta siarangan

對，使用於樑柱搭建

aw, siarangan

樑柱

aw anemacu a kasiw kina?

媽，那這是什麼樹種呢？

e..."samceng" oh sameceng

白漆樹，白漆樹

ui samceng a ngadan.aw,

對，它的名字是白漆樹

a djiniyukukuan matu 白漆樹，ui ui ui matu 白漆樹 matu aya. ui, ta aicu

國語的名稱好像是白漆樹？對！好像是白漆樹。對的，是這樣說的

aw maqati … careqilj cu a kasiw

可以⋯這種樹很硬（很扎實）

ui , avan sika maqati a sisan umaq, sisan tapaw kasicuayan na ramaljemaljeng

是，所以才可以在建家屋及搭建工寮時使用。從前老人家是這麼做的

aicu navatj, navatj, ui, navatj aya itjen tucu

這棵是番石榴樹，“番石榴“是，我們是這樣稱它

a aya a niamen a kina kakedriyanan, izua vangalj nucu,

當我們還小的時候⋯它有果實

venangalj cu, aicu a navatj

會長果實，這個番石榴，

aw, avan nu nia kakanen kasicuayan

是從前我們小時候會吃的東西

kakakedrian oh水果 ui, kada masa neka anga vangalj namatjani anga mapuljat, penuljat

小時候，喔水果，對，是我們的水果，但是這株大概是沒有果子了，已經全掉光了

katucutucuan izuazanan na quljizalj

最近都還有看到果子黃了呢（都成熟了）

izua 季節a sivngaljan 還是一年，nu tacavilj

它結果子是有季節性之分嗎，還是一年結一次果？

puitaita, puitaita, ui

一年結一次果

ljengi zacu anan a kedrikedri

妳看，這裡還有一顆小小的果子呢

namakelu anga, na makelu anga a zuma, a vangalj

都掉光了，其他的果子都掉光了

izua anan cu a kedrikedri anan, aicu

還有這顆小小的，這個

nia 水果kasicuayan

這是我們以前的水果

kakakedriyan?

小時候嗎？

ui, ka kakeriyan anan amen. avan

對的，在我們還小的時候

meran na neka nu liyaw a 水果 ta sicuayan

因為當時還沒有太多的水果

malji a namaya tucu a inianan a quljizar

就算像這樣還沒熟成的果子

inia na pawtez, nia kanen, nia sidjiyuq ta qatia，(笑) ui, sa nia kani na maitazua. aw,

即使沒有完全成熟，我們也會吃它，沾鹽巴吃

ui, neka nan nu水果kasicuayan, na ljyaw cu a nia kiayain.

因為那時候還沒有什麼水果，而當時可摘食的（番石榴）很多啊

kaw mainu anga tjen a pacun

那接下來我們要往哪裡去看

azua ti rari ?

那顆欒樹呢？

ti rari ?

欒樹嗎？

ui azua nama matu na macay anga,

是，那顆欒樹，好像已經乾枯了！

namacay anga?ui

乾枯了是嗎？是

puamin anga sihanan?

是它的花季結束了嗎？

tja pacungaw a qapulu? saradji?

我們要去看它的樹幹嗎 ? 還是不需要

ari numaya pumayan

那我們就走過去看看吧！

qatjaw ni sun, malain ni sun

就隨您決定

ui nu nu dikilu a asaw a su pacunan, avan anga cu

這樣，你可以看看它的葉子，這棵就是

avan cu

這棵就是（欒樹）

oh, aicu

（喔! 這棵是）

ui aicu a rari，

是，這棵是欒樹

ui rari, .kedrikedri anan cu a kasiw a rari,

是，欒樹。這顆欒樹還很小

a aicu ti a rari, nu kimaya nu kalja…uragan

這棵欒樹呢，大約在...秋天

kalja...ui, kalja uragan a aya …

對，在秋天的時候，那個…

ini, avan azua puhana a ku siaya

不對，我要說的是它開花的季節

oh nu kalja uragan a pu hana?

開花的季節是秋天，是嗎？

kimaya avan nu kalja uragan kawmaya,

大概是在秋天開花的是嗎？

ka ku pinacunan ka i hici kina, kakimaya

媽媽，我在城市裡看見的是，大約在秋天時節，（樹上）會開出小小黃黃的花朵。

ui, venangalj tu quljizaljizar, quljizaljizalj a patagilj timadju, aw

對，它會開黃色的花朵，開花初期是黃色的，

nucuay yanga, azua hana nimadju a vuciyar, aya, mequdjilj

久了之後，它的花朵則會變紅色，

mequdjilj ui. ui mequdjilj nu cuay anga，aw

會變紅色，是。是的，久了之後會變紅色。

nu na qudjilj anga, nama azua 形狀nimadju namaya tazua 楊桃

然後變紅了之後，花朵的形狀會像楊桃一般

ui, kawai a hana nimadju.

它的花的樣子很美。

en tjara kawai?

應該很美？

ui, tua kina bulay, aw,

是啊！美好的樣子

nu na qudji nu na qudjilj anga azua hana, nazua azua rari

所以變紅之後，欒樹的花變紅了之後

e a ramaljemaljen e tjemumalj tu aya, nu pawtez a vuciyar a hana nucu a rari,

老人家說後期欒樹花開了以後

mangdjez a vali aya, oh mangdjez a vali .

會有颱風來，噢，會有颱風。會有颱風。是的，颱風。颱風。

aw avan cu a sikeljakeljang na ramaljemaljeng, tu ruka izua vali azua aya. aw

所以，這就是老人家預知颱風即將到來的徵兆

azua vuciyar u namacay anga，ui，namacay anga. qadjaw.

然後，那棵欒樹花已經都枯萎了。是的，枯萎了。不清楚。

na ma kelu anga kedri anga i vavaw.

已經掉光了，沒有多少葉子了。

matu namacay. namacay anga?

好像乾枯了。乾枯了嗎？

ljaki kasiw?

包括樹幹嗎？

namacay a kasiw tauta?

樹也枯死了嗎？

ini

沒有

avan cu a i vavaw… ljengi, aicu a vuciyar nimadju, matu namacay anga.

不過這上面⋯你看它樹上的花，像是枯萎了一般

aw nu makelu a penuljat cu a hana nimadju, matu namacay anga,

當它的花朵全都掉落時，像是枯死了一般

matu namacay anga?

像枯死了一般是嗎？

ui, ljaku palamu tjevuta a aya nimadju.

但是很快地它的⋯又會長出⋯

aw azua quljaw azua quljaw kina,

那麼那顏色那顏色，

anema aya tjen tazua? namayatucu a na ma aya nga a na malalaic anga,

族語要怎麼說呢？這般已經枯萎的樣子，

namalaic anga kawmaya,

大概就是「已經枯萎」來形容

oh, namalaic anga aya itjen

「已經乾枯了」我們就這樣說

namalaic anga aya itjen. ui

「已經乾枯了」我們這樣說，對

namalaic anga, em

已經枯萎了

tucu a nu namayatucu a makiukiuren ta asaw tua vangalj

當它的葉子和果實枯萎時

matu namacay anga ti madju

它（樹）的樣子就像乾枯了一般

aw aicu aicu anem cu i a ti te a patekuteku

那這顆呢？底下這棵是什麼呢？

ika ken a kemeljan ta aya, oh ta pinaiwanan, ta pinaiwanan?

我不太清楚它要怎麼說，噢排灣語，排灣語？

aicu gingging gingging aya paiwan,

這是龍眼龍眼排灣族人是這樣說的

gingging?

龍眼

ui, ai a kakanen a gingging?

是，噢，是吃的那個龍眼嗎？

a? manu a gingging ika pinaiwanan?

啊？難道龍眼不是排灣語嗎?

e e gingeging aya? gingging

呃，gingeging這樣唸嗎？龍眼

ui, izua gingging aya , ljakua a ramaljemaljeng, djindjin aya,

對，有人說“gingging”, 但是老人家的說法是“djingdjing”

oh, qadjaw ki pinairangan, ki anema azua kai a mayatazua. ui

不知道這句話是閔南語還是什麼語言？這樣。

ljengi cu a qungalj

你看這株野百合

aza a… a ngadan na aicuu也是叫…

它的名字是也是叫⋯

inika qungalj, ki anema nga za ngadan nimadju?

不是野百合，它的名字不知道叫什麼去了

喇叭花 aya tjiyukuk

中國人稱它為喇叭花

喔！喇叭花aya tjiyukuk

喔！原來中國人稱它為喇叭花

ui ? 還是百合花

是嗎？還是是百合花？

aw tia tia vuvu kasicuayan不不是pizuan taza a imaza ita taralj…

從前時候阿嬤他們不是會在這裡，頭飾上…

sitedek, sitedek tua tarar

插著，插在頭環上

aw aicu?

就是這個是嗎？

ui azua vucuyar nimadju wa

對，這個就是它的花朵啊

uiuiui, a vuciyar kiyain sa 也是pimazain ta taralj

是是是，摘下它的花朵，插在頭飾這邊

a vuciyar nimadju.

那個它的花瓣

ui pay

好，就這樣吧

tjavaikay anga cu numaya

是，那我們結束這個部分吧！

avan a ika sun a pakasasing tazua

不知道你能不能拍到那個地方

azua pakasasing aken 啊 mapacun

我拍得到啊，我看得到

azua na sinitalem cu ni tjama, ui, ka inianan a vaik

那是爸爸種的，在他還未過世之前

aw, aicu tja kakanen a kakanen i taladj, tja kalin

這個部分，我們會挖掘食用裡面（土裡）可食用的部分

tja kalin sa ayain cu a kakanen nimadju a …

我將其挖掘出來，取出可食的部分。

picil aya itjen

我們稱它為小芋頭

oh, picilj, ui picir aya itjen. ta kakanen i taladj.

噢，小芋頭？對，我們對根部裡可吃的部分為小芋頭。

ika vasa cu?

它不是芋頭嗎？

ini, qainguanguay

不是，是山芋頭

ui, ika vasa, ika kavasan,

對的，它不是芋頭，不是真的芋頭

oh, ika kavasan*(savasan)

不是真的芋頭

qainguanguay ayaya ramaljemaljeng

老人家稱它為山芋頭

ui, sanguaq azua kakanen nimadju a i taladj

是，它裡面（土裡）可食用的部分很好吃

aw anema su siaya a picir kina?

媽媽那麼你說的小芋頭又是什麼呢？

ui azua a tja sini talem i taladj,

當我們種植之後，

tjuvuta a matu aljaljak anga nimadju lja“picir ”aya itjen

冒出如它的孩子般，我們稱它為小芋頭。

喔! “picir ”aya itjen .ui, “picir” aya itjen tazua

喔！我們稱它為小芋頭。是，我們稱它那些

a aljak nimadju, a na 凸出來

凸出來的小孩為小芋頭。

aw nu mu nuramaljeng puasaw tauta

當它熟成之後也會長出葉子

azua 所以nu inianan puasaw tja kalin sa tja kani, aw sanguaq

大概在…我們會在還沒長出葉子之前挖掘食用它，這樣才會好吃

nu napuasaw anga, sanguaq ljakua malji kata azua picir anan

當長出葉子之後，是很好吃但不如小芋頭時那般

em sanguaq aravac azua. tjarami uta a paiwan

那個非常好吃，也是我們排灣族的（傳統）食物

liyaw angata cu a tja milingan, a maka maza

這裡有好多我們可以說的故事

ui lja bulay a tja sipakeljang tua kakedriyan

是啊！這需要我們傳遞給我們的孩子們聽

ui, ui

是啊！是啊！

a ika ken a namalap ta asaw nazua timadju

啊我們剛剛忘了摘它的葉子

aicu?

這個嗎?

azua qainguanguay. ui, qainguanguay. ui

那個是山芋頭，對，山芋頭

aw aicu, qanguay, qainguay aya itjen

然後這個是姑婆芋，我們這樣稱它為姑婆芋。

anema sika malji, nu pacun aken mamaw，

有什麼不同嗎？在我看來都長得一樣

matimalji matimalji a asaw niamadju, e sasanguaq a kinayan nucu

不一樣，它們的葉子不一樣，這個長成的樣子很漂亮

ljakua ika maqati a tja kanen, ika maqati cu a kanen

這個也不能拿來吃，不能拿來食用

avan a vavuy, keman tucu a kakanen nimadju

只有山豬會吃，這是牠們吃的食物

na vavuy a kakaken? ui

這是山豬的食物是嗎？對的

aw a titjen a kasicuayan, nekanan tja lubulubuk a 塑膠袋, ai 塑膠袋 ui

從前時候，在還沒有塑膠袋以前，塑膠袋，是

aw, nu vaik itjen a veneli ta nemanga sema tjiyam

然後，當我們去商店買東西的時候

tjiyam aya ta siwbay, ui

我們稱商店為“店仔”是

vaik itjen a sema tiayam

當我們去商店買東西時

cavuin a pimaza nemanga sa atucuin,

會把東西放在這裡面，然後像這樣（將東西包裹起來）

a qatiya aya, azua a ljaki alju, ljaki anema, avan cu a si cavucavu kasicuayan

從前時候，不論是鹽巴、糖果或任何東西，都可以用它來包裹

kiayain na siyubay sa avan cu a sicavu ta nema

商家會去採集，然後使用它來包裹東西

oh, kiyain na siwbay sa sa…

喔！商家會採集後…

sa pavelian ta nemamga, sa avan cu anga sicavu ta nemanga nu paveli. ui. a aicu a qainguay

然後在買賣東西時使用它來包裹，就是使用這個姑婆芋頭。

ui, aw uza cu a aya, , ,

是，然後這裡有那個…

anemanga zua ngadan nimadju

它的名字是什麼去了？

pay, uri dremawdraw aken

糟糕！我突然想不起來

我先講tucu yu，ui

那麼我先講這個好了，好

aicu ljengi, ku kiayavaw

你看這些。我摘下來好了

liyaw dri azua i vavaw tauta

上面也長了很多

ui aicu liyaw, imaza, tjengelay a maka upu, tjengelay a maka aya

是，這裡很多。它喜歡在堆砌的石堆上生長，也喜歡在⋯

aw, liyaw sasanguaq cu. aicu a ljavucuvucu ljavucuvucu。ui,

羊齒蕨數量多的時候很漂亮。羊齒蕨。對

a ngadan ljavucuvucu

對的，羊齒厥是它的名字

maqati cu a tja sane tararen。ui tarar ui

它可以用來做成頭飾（花環）。對，頭飾。對

tarar， nu ne izua nitjakudain, tja siki valeljevelj

頭飾，如果我們有什麼（喜）事，可以用它來妝點美麗

tja sanai ta taralj cu, tja pizuanan ta hana patideq

我們可以用來製作頭飾，於間隔之間添加花朵

aw, masanayanga ta taralj, avan cu a sanasanain

這樣頭飾也就完成製作，用的就是這個

ljavucuvuculjcu e ljavucuvucu ui

羊齒厥，就是羊齒厥

za ngadan nimadju a ljavucuvucu

他的名字是羊齒厥

sari vaik anga tjen a makazua

接下來我們要往那裡去

azua kina? azua

媽媽，那個呢？那個

ita ? azu azua

在哪 ? 那個！那個！

ai ai, u haha tja calivatan cu a ti valjevalj

唉呦，我們就這麼越過山棕了

valjevalj , valjevalj, valjevalj aicu，azua

山棕，山棕，這是山棕。在那邊，

aicu a valjevalj, kasicuayan ka siwbay amen

關於山棕，從前時候，當我們還是雜貨商時

paveliveli amen ta nemanga

當時我們還在買賣東西時

azua quvalj nimadju i teku, i teku, a qecengecengl. ui

那個它們下方位置的毛髮，下方的，那個黑色的部分，對

marekiayain, kiayain azua, sa nia velin

常被採集，人們採集後，我們會買下它

aw, izua za ku kama a ti sagiyu a a aya

我有一位名叫sagiyu的長輩

saigu a semanaya ta suapan

他製作掃帚很厲害

sanayan ta suapan azua qecengecengel aza i teku, (ui, ) a 毛毛的niamadju.

他利用下方黑色毛毛的部分製作掃帚

azua kapaz ? ini?

那是樹根嗎？

aya na 保護ta aya nimadju, tazua qasucar

那個是用來保護它的莖軒

nu ita asaw, tjuvuta azua a aya

當一片葉子，就會長出那個…

nu ita asaw? ui, oh...si a sini

每一片葉子是嗎?是，噢...用來…

na aya ta nacemavu ta asaw nimadju, tazua qasucar

它包覆著它的葉子，它的莖幹

azua san seuapanen azua qecengecengel

那個黑色的部分用來製作掃帚用

aw aicu a ladruadruq a asaw nimadju, maqati uta si tapaw

然後那個長長的葉子部分，也可以用來蓋房子

si tapaw, ui. si tapaw?

用來蓋房子，是的。用來蓋房子？

ui, maqati uta si tapaw,

是，同樣可以用來蓋房子

oh, ta na i vavua a tapaw?

喔！是山上的工寮嗎？

ui i vavua a tapaw, maqati uta, sitapaw azua,

對，山上的工寮，同樣可以用來蓋山上的工寮。

aw e tucu anga, nu izua za papucekelj aya, nu izua za tja kudain a aya

然後在這時代，如果有婚禮或有舉辦什麼活動

maqati a tja kiayain cu a asaw sa tja sananguaqen tazua uri tja kaizuanan a aya

也可以採集它的葉子，然後使用整飾我們的活動使用的那個…

kenvawa aya nu izua uri tja kudain a palisiyan a aya

如喜宴時，或我們有什麼祭典儀式活動時

naqati azua sisa nanguaq

那也是可以用來裝飾用

ui, a tja si「布置」 aya pinai pinairangan. a tjinuyukukuan

中文使用「布置」來表達這個的意思

si 「布置」aya tjiniykukuan. tazua. ui.

中文使用「布置」來表示。對。

a ngadan na zua ti valjevalj, valjevalj.

它的名字是山棕，山棕

valjevalj aya tjen tazua timadju

我們稱它為valjevalj