- 64
- 0
- 字幕列表
-
konako kwdra naganeli ka awny ka twalai ki kwdra daane nai kwdra nagane ka Lraravang.我的名字叫Awny, 家名是Lraravang.
-
kai caylili kaiyasa ka maʼitolonga, la aisosoako kwidra e taiya taʼiyaiya konadroma dra taodrolridrolriya ki “baʼe”, taodrodrolri ki lamanema.我今年70歲, 要論述有關過去栽植紅藜及種植其他植物的事.
-
sin athagili kwdra athagili ka amwata silaʼe dra dorodoroko kwdra daedae si la rabita.先從選擇栽種地開始 ,然後在肥沃地開始整理.
-
lreʼengeta rwabi rabita makadriyadring idra angato lreʼengeta rwabi ka la mori angato kwdra laswalalay troatrerebe dra angato redreredre.整理後, 我們進到叢林裡面, 由男士們開始砍伐樹木, 鋸斷樹木.
-
lo arokosalrasalraynga kwdra tarabiya dra langato la tremetremenga, tremetremenga kwani la swalalay si la lalaobongata.整理後, 砍伐的樹木稍微枯乾; 男士們就進行燒墾前置作業.
-
lo karedramenga la lalawbota, leʼengeta lawlawba ka maridamenga ka la togosongata.曬乾以後開始燒, 之後開始鬆土整理作業.
-
lai togosota si lai robota ke robota, rowarobo togoso lo lreʼengeta togoso, lai athagilingata eʼae dra becenge.整理後, 開 始小米撒種.
-
kai baʼe ka konadroma kadro twakalrakalra ki baʼe, awa tobekele eea eea eea.過去種紅藜的時候, 不會撒很多, 是一個一個的撒種.
-
asiloiyata kai baʼe konadroma kadro avayvay amani lowikane amalra idra sarakadra drosarakatra obaliyo.因為過去紅藜不會曬很多, 如果想吃, 就去砍一株到二株帶回家.
-
si lawa drakerale si gomagomo ilokonga idra saro sarokorokodro dra sara kaikaiya la gomagomo idra baʼe.預先準備好使用的器具, 然後帶到河裡搓揉.
-
kwdra baʼe kwdra bwate la ya yakai moʼosele e moselebe ikai daedae kwdra eca langielai beleng.紅藜的顆粒會沈澱下來, 它的糠枇會浮上來.
-
ngielai beleng la sadrokota, la elata gomagomo iyainiya anie aniiyale gomagomo.浮上來的糠枇立刻倒掉, 再來反覆的搓揉.
-
kwdra baʼe kwani yaini ka lraʼocola siya lraʼoco kwani baʼe紅藜含豐富的泡沫
-
kwnadroma kwdra taroarodranga lamita agogo idra baʼe idra sanogomagoma老人家將紅藜搓揉剩下的泡沫, 用來給我們洗頭
-
malrigili kai taroarodranga kwnadroma malrigili tosavono ina baʼe makalra kwani lraʼoco ki nabaʼe老人家很有智慧, 利用紅藜泡沫當肥皂
-
lamo la loiyangainiya la wagaga dra e twtaleke twbeke twbekela kadro tokalrakalra dra baʼe到時候就煮稀飯, 但是紅藜量放很少
-
ko kaingoli arakaina baʼe twabai twni gemegeme amiy e nie gime ginemegeme amiya dra lo twabai idra iya baʼe我的祖母用紅藜做abai (abai的名稱:twni gemegeme),製作過程像用握拳方式
-
awa aelre dra dawdaw ko kaingoli si silrobo, silrobo dra dawdaw si slrobo dra baʼe lawa twni gemegeme iniya e to valithokai kwnadroma kai baʼe過去, 紅藜和地瓜葉混合放在臼用杵搗碎, 搗碎後製作湯圓(valithokai)和裸糕(twni gemegeme)
-
kai baʼe kwnadroma ka tatadradraw kwdra iyaini ka hotrosalre ka siyaokodro kai tarwarodranga mwbalriyo.紅藜長的高大, 它的莖非常堅硬; 老人家回家的時候, 當拐杖用。
-
siyaokodro kai tarwarodranga lo ina baʼe la kai baʼe ko twlai kwnadroma ka yakainga kaiyasa kaiyasasanenga ka walangalangainga ka iya老人家用紅藜當拐杖用, 過去紅藜就已經早已存在, 到了現在紅藜可以買賣。
-
la odrolridrolirngata wadraw si avayvaynga si kilangalangainga la.開始擴大面積種植, 曬乾以後就可以販售
-
問: kai baʼe lo lowikaneta ka waodrolri ki baʼe amiyaso si, kai baʼe lo o ikai sisiya ka mwarairaiʼi nomi ikakwakwa nomi e lo athagilinga lo ai odrolringa sa baʼe ?妳說, 要吃紅藜才種植; 在山坡地種紅藜, 妳們用換工的嗎? 或用其他的方式開始種植紅藜 ?
-
eene, konadroma ino mwaraiʼi kadro awbelrebelrese inomwarairai labaybay ka rabi mwraiʼi kai laswalalay ka mwaraiʼi mwriangato tremetreme過去都用換工, 不花錢請工; 女士們換工去開墾, 男士們換工去砍伐。
-
asiloiyata tabobotolro kwdra angato loiya la arapitaw ka taroarodranga kadrwa arakaikai sa e kikai sa manema因為樹很粗大, 老人家都是用鋤頭處理, 沒有機器或其他方式可以用。
-
maligilri makeceng kai taroarodranga konadroma kwdra thalra, thalra ka tatadradraw ara pitaw mwalra.過去老人家很有智慧、很有能力, 像蘆葦長得高大, 也都是使用鋤頭拿掉它。
-
問: waaibo nomi ka sa becenge ikakwa lo kai angangade awa teeʼa si odrolri ki baʼe si katha?你們的田地, 有混合種小米或是單一種紅藜嗎 ?
-
waaibo sa becenge aibo sa bcenge aibo sa borasi aibo sa taramonage kwdra sa kanekanena lreʼeng ka aibo lo awbeceng.混種小米, 混合種地瓜、南瓜, 各種食用的植物都跟小米混合種植。
-
kai baʼe ka awa iya kadro legeme ki baʼe ceela ka tatadradraw kai baʼe kwnadroma.過去栽種紅藜時, 不會很密集, 看到的都是非常的高大。
-
問: tai eea kai sasalreme ki baʼe taiʼiya ka sasalreme ?紅藜的品種很多種嗎? 還是只有一種?
-
taikalra kai sasalreme ki baʼe e tai eneme tai ʼito tai lrima kai baʼe kai sasalreme thaithariri kwdra baʼe konadroma.紅藜有很多品種, 有六種、有七種、有五種; 過去各種品種都長得很好。
-
問: lo ceelra ko na kwlraw yakai direrele yakai ka drwma yakai ka icecelreng yakai ka borarase ko lo kelranga cebe kwni nika cobo?我看到的紅藜顏色, 有紅色的、有黃色的; 還有其他顆粒長出黑色的嗎?
-
ini, lo silrobongata kelaya ka maramaramawnga lreʼeng amani lo kaita silroboana ka makaelaela不是, 搗米時, 出現的全部是一樣的; 在還沒搗米的時候, 顏色有各種各樣的。
-
yakai kwadra madirere yakai kwadra talamadirerele yakai kwadra borarase yakai kwadra tala kadro maborarase.有紅色的、也有稍微接近紅色、有黃色的、也有稍微接近黃色的。
-
問:wa ceela kona ki angangadeso iniwasa twʼacase awa kanpan si e la wnagane ka naganeso si manema kwani acoga kwani inawa inawa wnagane iyainiya?我看到田裡有標示文字, 有妳的名字, 那些文字是有什麼意思?
-
kaivai acoga kaivai ka amani konai ka kadro kadro siyododoko wa ara kaikaikainai dra sinikadroma dra tatolravalravay它的意思是我們沒有用農藥, 我們用的是傳統工法。
-
inowa ino tolravay nai si iya lamani kaivai akakecece kaiyasa kaivai kiyalrawa konadrwma miya完全用人工, 現在正鼓勵我們學習過去那種做法。
-
問: la tara cayli ka ʼagai ka e talidrwma ka aniwsawsale si ka baʼe tara cayli kalekete aniʼosale odrolri si kimadro?稻米在一年當中,其他的地方種兩次, 紅藜一年可以種兩次並採收結果嗎?
-
eene, kai baʼe ka konadrwma ka miya anivavale si kaiyasa la ka walavalavanga aniʼosaʼosale是的, 紅藜過去只種一次, 現在有試種兩次。
-
si kwdra sakaniʼosale la eca leʼeng kwdra ini kwdra e sanpwi amiyata kwdra sa sa angivale e lo libaketa eea ka kala abilrongonga栽種第二次的收成都是糠批, 第二季種的是過年以前
-
kata awawa idra baʼe ai motiyoeca lreʼeng lo awata idra sakaniosaleta lroamolo eʼae ka awata dra baʼe ka siya bwate kwani baʼe.不可以跟紅藜混合,會全部變成糠枇;如果在第二次除草以後,單獨種紅藜,結果粒會飽實
-
問: e la mwarairai nomila, a lomorai nomi ka e kwani morai ka e lo wadrawta odrolri mwaraita iyaiyai nomi moraiʼi?你們換工是因為擴大面積種植,所以要換工?
-
eene, miya morairaiʼinai kaiyasa, kaiyasa morairaiʼinai ki Aikimi, wabilringa nakoa kosa koza mara makavale morairaʼiinganai kiyasa ai bilringanako.是的,我們都是用換工,現在Aikimi在我這裡工作一天,明天換我去她那裡工作。
-
問: o~amailo e aikela ka sasevera aikela ka manemala e lo ka kabwanga ai kirarokoto nomi e kibaʼe例如,颱風要來了或其他原因或已經成熟了,你們會趕緊的採收紅藜...
-
si kawmawrivaso kwasa ki baʼe kalekete dwareʼe manema manema amiyaso si kaiyasasanenga a kai odrolri nomi ki baʼe...剛剛妳提到紅藜可以制做各種各樣的東西,現在你們種的紅藜...
-
ka lo kelakela ka rariyava kwane?野鳥會來吃它嗎?
-
ka baʼe ka malrigili ka lazazame malrilrigili mita ka omase kadroi amalra akinsa kai lazazame野鳥比人更有智慧,紅藜不用小鳥檢驗
-
si aimaisa wathingale lo kane kai baʼe ki baʼe kai lazazame ka abasebase但是牠們知道,吃了紅藜就會拉肚子下痢
-
lamani kwadra kadro kanekane, beceng ka madalame kwane kai lazazame ki beceng lamani kwini kadrwa amwamwa kai rariyava ki baʼe.因此,不會去吃;但是野鳥最喜歡吃小米,是不吃紅藜的原因。
-
問: kaso matikai kwasa kai lo odrolrita la lo lredrelredreana kai biyaini ka kalekwne rodoso kalekete arakai twairoʼa?你剛才沒有提到,種紅藜還幼小的時候,它的嫩葉可以煮菜用來吃?
-
eene, kalalekete kwnadroma kai taroarodranga ka arakai wlaceng sa ʼaga, kaiyasa la makalranga kai taiyaiya ki baʼe kai laceng是的,過去老人家都用來跟飯一起煮;現在有更多的煮法
-
kalaleketengata awdra radisi awdra iya thebece si awa ciboko dra radisi si kane我們可將紅藜的葉子和花生泡在一起攪拌沾來吃
-
konadrwma ka ma miyaiya ka taroarodranga si arakai dra caʼe dra taramonage dra twcaʼe la arakai awdra thebecele ka taroarodranga la awmwalra si awa dra baʼe caʼe.過去老人家也利用南瓜子磨成粉,然後粉跟紅藜沾在一起吃
-
問: kai baʼe niya omatikaiso kwasa la mwarainomi si lalo e tomanomi ka elo anikesa nomi kiatomana awatomatomane nomi?剛才妳提到做紅藜的工作,當你們工作告一個段落,你們在做什麼事?
-
alo anikesanai ka yadrengerenanai si wawao si masososo si senasenay工作到一個段落會停下來,嚼檳榔、聊聊天、唱唱歌
-
la senasenaynai ikai ki dra isadranai dra lrilriya.我們在樹蔭底下休息唱唱歌。
-
問: la senaiya takilrala lo konadrwma lo morairai nomi kaiyasa lo morai nomi manema kwadra senai, senaiya sa eea ta kilrala!請唱給我們聽,過去換工的時候以及現在換工的時候,你們唱什麼歌?唱一首讓我們聽聽!
-
na lo wan i na lo wan na i ya na ya o na lo wan na i ya na ya o a i na lo i ya na ya o...na lo wan i na lo wan na i ya na ya o na lo wan na i ya na ya o a i na lo i ya na ya o...
-
kiya drolronga ta ko ta makanaelre yae tai sadra ala arai na lo wan na i ya na ya o...amiya nai senay.大家辛苦了~換工的伙伴們~~
-
回: mathariri koni lingaw so kilrala ko ka e kwani acoga kalekete so e mawriva kwni acoga kwani senay maneme kwani acoga.問: ka kwani acoga kalalekete so mawriva acoga kwini senay manema ka acoga?
-
ya kwani na lo wan na lo wan miyaka tamiya dra e tamiya ki acilay mwaloaloalodro ka kadrwa ka kadrwa ka acoga ka manema ka娜魯灣、娜魯灣...是指像流水一般沒有什麼特別涵意
-
si kai acilay lo iya ka ma alrakaikai lataroarodranga sangwa lodro miyata malrigili lo senay si kadrwa ka acoga形容水流暢,老人家就用來當作歌詞,沒有其他的用意
-
malrigili kwla lingawni kasa sangwa lodro amiya taroarodranga si老人家說,歌聲像流水聲非常的美好
-
kwdra tasenayniko tasenaylini kwni mwsaka drosa ka kiyadrolrongata makanaelre ka rairaiʼi si niyamata isadra laiya.第二段歌詞述說,換工的人辛苦了,我們來休息吧!
-
問:kai taikai taikaiyaneso kiyasa a ka koso ka mawrivarivala iya siya nagane kidaedae kai daedae so manema kwani nagane kikai?妳現在的位置,它叫什麼地名?
-
e Kanalibeke naikikai nagane kikai daedae.這邊的地名叫Kanalibeke(肯禮本)。
-
問: yakai ka acoga?有什麼涵意嗎?
-
kai Kanalibeke amiya ka……nakothingale.Kanalibeke(肯禮本)什麼意思,我不知道...
-
問: maelaka vaga ki tailibekana?這不是卑南族語嗎?
-
eene, kai Kanalibeke maka sin talilibekana kaivai Kanalibeke.是的, Kanalibeke(肯禮本)來自卑南語。
-
問: si ya! maelanengaso la marodrarodrangaso ka si ka e tinatina、kaikaingo, taiya ka aganeso? taiya lalakeso?呀!妳年紀大了,已經是媽媽、奶奶,妳有幾位孫子?幾個小孩?
-
ta soʼate kai lalalakeli, taʼito kai laganeli.我有四個小孩、七個孫子。
-
問: e lo kidremedremeso kai tolravalravayso ai roigaiganenga yakai ka wacongolo mosoa?妳想一想,妳所做的工作,到後面會有人繼承嗎?
-
a~ ko kaingoli ko tinali kai taodrolidroliyani kai daedae kai sisiya e aiyakaini ka lalalakeso kai laganeso ai congolo mosoa?啊~我的祖母、我的媽媽,耕作的土地和山坡地,妳的孫子、和兒女們,會有人繼承做嗎?
-
e yakai, maelanenga kai lavavalake miya kai lavavalake kaiyasa ka takalranga kwdra wakelakela mwbaliyo si nai katheme ki daedae ki congolo ki latomo ki la kaingo amiyasi有,感謝現在的年輕人,有許多人會返鄉後,讓我們疼惜這塊土地,繼承我們的祖父、祖母的產業
-
yakai kwani lalakeli ka mwsakadrosa ka miya wadrolidroli ki baʼe ki beceng kiyasa kicakwakwa.有,老二小孩,正在練習種植紅藜和小米
-
問: la swnagana ki la lalakeso twalai dra takatakanga swnagane aelre dra thingaleso ki lagagane?請唱名妳的小孩子,從老大到所有的孫子們?
-
kwdra ka takataanga ka sawalay ka siya Koy, kwdra mwsaka droso ka miya sawalay ka siya Lraceng老大長子叫Koy、老二次男叫Lraceng...
-
kwdra ababay ka mwsaka tolro ka siya Lavaoso, kwadra agiyagi kwdra ababay ka siya Moni.老三長女叫Lavaoso、最小的老么叫Moni。
-
takatakanga aganeli ka siya Baravisi, la kwdra mwsaka drosa agane ka siya Aelrese, la kwdra mwsaka tolro kwdra agane ka siya Caovan...最大的孫子(男)Baravisi、第二個(女) Aelrese、第三個(男)Caovan...
-
la kwdra tangea ka siya Alinʼing, la kwdra tangea ka siya Kecelre, kwdra tangea ka siya Cao e.另外的孫子是(女)Alin'ing、然後(男)Kecelre、最後就是(男)Cao。
-
問: e la malirgiliso ka kaingo kalaleketeso keaeea sonagane ki lalalakeso ki lagaganeso la koiyatainia kota ka kacalrisiya malisi lo kaita sonagane妳很有智慧的奶奶,能夠一個一個稱呼所有的兒孫的名字;要如此做到,我們原住民,孫子不能沒有族名...
-
asi nagane dra cocongola ai kadroi kamodo kwdra lanaganagane wlingalingaw...取名給子孫才不會滅絕,留下回憶...
-
e miya maelanengaso la lamakecengso e atakesi ki lalalakeso akicakwa e odraʼo lo kadro so siʼaso simanemala ka wadromoroso ki lalalakeso感謝你,很努力讓妳的孩子們學習,環境再不好之下,還能夠推動孩子們升學。
-
la kwi iyainiya kai laganeso kalrigili e mocongolo mosoa aimocangolo ki latomoita ki lakaingota e kalrigili amiyako妳的兒孫們,遺傳像奶奶、爺爺很有智慧...
-
si e yakai ka vaga so akakececeng ki lavavalake kai tamiyaneso ceele?妳認為以及妳所看到的現在,有什麼話給年輕人鼓勵
-
kwdra kawrivali ka amani kaivai miya kota ka omase kiyasa ka twalrai ki daedae kwani kanekane sa ‘aga我要說的是,現在我們人是利用土地才有食物吃...
-
twalai konadrwma akela kaiyasa kai kanekaneta ka twalai ki daedae從過去到現在,所有吃的食物是來自土地...
-
si takatheme ki daedaeta takai wsabwabwabo ta kiyalrawlaw konadrwma dra ino ara lrimata twlravai si kane sa ʼaga要愛惜土地,不要使用農藥,像過去完全用手工,然後有飯吃...
-
amiya kaivai kwdra bolobolomita konadrwma taroarodranga ano kakecengnga alrimanomi twlravai ki daedae amiyamita.這是祖先教導我們,努力用雙手去工作。