Katangka 佳林部落耆老說故事─我的學校和放牛的生活

1.Minanam kamu tu maan?U demak itira i cacudadan
Makasimsim tu haw? Mawmah ha Caay, micudad
Mawmah haw a caay katayra, itila i hiya papalumaan nu cacudadan tu tevus atu kudasin u maan micudad a tayra hen i hiya有啊, u papalumaan tu kudasing atu tevus papalumaan nu singsi tu tevus misacilicilis ku 男孩子 micilis tu papalumaan tu tevus (pasebana'ay ku singsi tu hatilaay a demak?)有啊 micilis tu papalumaan tu kudasing, misanuPangcah kina suwal
u maan ku sasuwalen(maherek paluma tu tevus tevus a cacay),u yaan u hiay u vunga u vunga au sapuluden ku palumaan tu vunga kiyami,paluma tu vunga a
(mavana' tu kamu a pasevana' aca tu matiay a demak)
pasevana' ku singsi haenen haenen ku nipaluma sa
(caay pinanam tu nu Hulam a suwal),nu Hulam a suwal? caay pinanam tu nu Hulam a suwal, Nu nu suwal tu nu singsi paseva' tamiyan sa mavana' tu nu Hulam ma 這樣, u palumaay a demak pasevaa'an nu singsi (ira henay haw),paluma tu tevus nu hiya nu kaysiya(日語) nu vuhecalay a tevus(nu kaysiya haw?) hay, nu kaysiya a tevus(是不是) sapisanga' tuwaneng(waneng?) 對 u mahiraay vuhecalay a tevus
(ya lahengaay a tevus i) u hahahiyaan aca kura lahengaay a tevus, u papucian nu tau u mava'an a pacakayay tu tevus mahaenay naayaw,mahaena ku suwal,mahaenay naayaw kamianu hiya 一分地 kiya papaluma iri.

2.Hereken tu nu micudaday(pina a remiad a maherek?), pina a cacudadan caay kahacuwa ku umah nu cacudadananu 最寬ma a tusa a hiya a laku
maherek tuway a herek nu lahuk 就休息了(宜昌國小hay?) hayi(anu hiya uraan nu 一年級 a 學生)a tayra i tila sa kiya a tayra itila a paluma tu kudasing,mahaen a ku mawmahay nu micudaday, (maherek a mawmah tu kudasing i ?) a paluma saw, ( a minanam haw kamu tu hiya nu Hulam a cudad?)u nu Hulam a cudad iri, (hacuwa minam?) minanam tu tu nu Hulam, (minanam sa kamu mihiya mipaluma?) hayi(sapaluma 是singsi itira i singsi a miala?) hayi,(misakaru kamu haw minanam misareru?),anu mi運動會 kiya a yu minanam (幾年級 kisu mihiya minanam?) mavakac haw?( hay mavakac )waw!一年級 tangasa sa kaku mi畢業(六年級) hayi(talacuwa mi比賽),(maan han ku 比賽 hananay?) misiay(misiay tayra cuwa misiay) tala nu tauwan a cacudadan(caay kangeru' haw kisu?) (taluma' sa a mawmah henay? tala cacudadan misiay hen) mangru' tu maanen saw,自己的(kaulah han nu misu) u demak nu urip a demaka isu a isu han nu singsi a i maan caay katala也是要去 kiyami( maan sa ci ama tu hiya) a u maan sasuwalen nira saw(maulah ci ama?) tanu ulah sa cingra i ciraan amin ku kaulah nu wawa, miavuvu tu kaulah nu wawa tanu ulah sa cira, mahaenay tu caay tu picakay tu sasubing, caay tu picakay tu sapisulac tu wadis (maedes haw ku singsi namu?)u singsi niyam u vaki tu hayi tangasa i hiya i 二年級 tangasa i 三年級 iri,u Pangcah tu maherek tu ku 三年級,四年級 tu i maturin han saw,三 四 tusa sa haw a mihiya a nipicudad tu nu Pangcah iri, tangasa tu 五年級 kiya u hiya tu u Taywan tu ku singsi(maedes haw?) maedes kiya u Taywan a singsi,maedes sisataes yu!, papiala tu 學生 tu hiya tu uway nye sapitaes (na mataes haw kisu?) nu hiya(caay pitengil haw kisu?), caay manuneng kakutangasa i 六年級 waw! nipelapela'an tu awul (uway?) caay kaw uway u awul nu pelapela' saan tu caay pitengil kira wawa sa baw sapadec han turaan u nipala'an tu awul (anaku...), mahaenay ku naayaway nu micudaday a micalap haw ititaan, caay tu kita a raecus caay pipaceva tu sings, caay pitaes u yaan caayay pitengil ku taesen, miducekiw ha..ha...ha mihucekyu..(mihucekyu)...hay,iri caay tu kaw i cacudadan a (icuwa tu kisu).

3.Maumah tu i maumahan nu i luma', (pakaen tu rarapa u vavahi ku pakaen haw ),(pakaen tu rarapa u vavahi haw u vavainay haw) ira tu vavainay pakaenay, u vavahi wa! u vavahi sa ku alumanay pakaen tu rarapa (mimaan ku vavainay) a u maan ku demak nu vavainay mihulul, talaumaumahan mikumu tu dadacdac (u maan ku dadacdac), u maan han kiya nu Hulam ku dadacdac u kakaenen(那個可以吃?) ha! u kakenen kiraan, nanituduhen macacak tu kaysing ha! palamlam han tu nanum, cilah caciyaw caciyaw han nu Pangcah kira palamlam tu kaen han tu a malahuk (為什麼 vainay 可以 midadacdac) (pakaen tu rarapa 是女生的? )hayi, (vavainay 只作這個喔!) pakaen: tu rarapa
是很少啦 ku pakaen tu rarapa niyam女孩子比較多 (maan sa kisu pahavay kamu tu rarapa?) micekaw i rarapa a maru’後來 tayra I miververay tu tevus mimaan milapac (nimaay a tevus kiraan) nu sitevusay tu u sitevusay tu u umah nu payrang(可以喔) miverver kiyami 我們就要拿那個 tevus 的葉子 (ya papah) hay sapakaen tu rarapa (teluc) sapakaen tu rarapa( maulah satu kemaen ku rarapa tu matiraay?)
hay hiyaen niyam misavaluvalud savaluvaluvalud han niyam iri, pasasaeled han niyam a matalaw a mavurisak i kulul nu rarapa, sasaeled han ku papah nu tevus padakaw han i rarapa, dakawan tu aku u sirarapa iri, taluma' tangasa i luma' epud kiya rapac (cima ku cavay nu misu?) u cavay tu i mimaanay tu ku yu vavainay awaay tu ku pinanag i huluhululan

4.taluma' sa i ya teluc nu tevus,heluen i kulul nu rarapa, patelien tu i hiya i taluan nu rarapau davak tu 每早上 parapac, kalamkam ku rarapa nakemaen anu hiya malingad tu kita tu pakaen tu rarapa tu 八點 的時候去那個 umaumahan pakaen cuvay sa mavecul patayraen tu ku rarapai nanunanuman pananum mililuc tu 夏天 mahaenay kunu pakaenay tu rarapa
(u vavahi amin haw ku pakaenay tu rarapa?) hay u vavahi ku pakaenay tu rarapa u maan saw ku pinangan tu 男孩子(vavainay mihulul talacuwa haw)
anu mikuli ku heni kiya simikuliay tu mikuli i Taywan u maan ku kakulian mikuli ku heni iri, taluma' tu sangsangdev taluma' sa ku heni namikuli a pakaenay tu rarapa, caay kahaen haw tueman satu taluma' tu ku pakaenay tu rarapa a pasiked tu rarapa iri 就休息了 luma' mahaen ( cacay kisu mikitin tuya rarapa) hayi,
(tulu sepat? ) hayi ( cacay mikitinay?) hayi, mihakulung ira ku wina ma hakulung sa ku adidiay a u yaan u yu tataakay tu pahiyaan itini i piwnungan, ira ku rawidan hara a remakat(caay kaw cacay a tamdaw mikitin cacay a rarapa a caay kahaen haw?) caay不是 cacay midakaw kita i rarapa mikitin tiya hiyaan rayican mihakulung tu tayra ira ira a pakaen( maan han tu mikilim tu sapakaen tu rarapa)ira ku nisaupunan tu 稻草 i luma' maherek a mitipus haw iri valuden kira rarami iri, malicang tu alaen tu nu niyam a pataluma' sapakaen tu rarapa.

5.Mahaen ku maumahay namahaen kami i naayaw saan kaawaayan niya rapac kiya lalapacan i lutuk sa caay ka ira itira tala kita milapac sa ku cavay tayra a milapac ( tayra tu kamu?) a caay haw kasibintu a hacuwacuwa a taluma', a miala tu hemay caay haw ( anu awaay ku bingtu i a umaan ku kaenen) mapatay nu sulep i, bingtu tu sipalu'(u maan ku palu') tavuen tu hiya kiyami nu icep (u palu' nu icep?) hay palu' han kuraan sanga' han nu matuasay a miala ku 皮 (ya pudac) sapimaan kiya pudac不要了 sanga' tu yu palu', pinaruan tu hemay satavuan nu pakaenay tu rarapa, mahaen kami i nisanga'an tu palu' ,(u hemay sa ira haw ku titi) u sinavel nu i luma'ay iri, alaan pinaru itira hay, aha! awaay ku sinavel sa alaen ku navi tala umaumah misasinavel, (lamal i?) ya lamal iri miala tu anahoy (naayaway wanahoy han haw?) hay, u anahoy ku naayaw ( i umah micacak?) hay, misasinavel (alesu' mahaen) patireng han niyam ku vekeluh, a misanga' tu parud pateli han tu kiya navi i, sinanum tu kiya navi
kumuku' tu sisuvawan tiya dateng, pacumud han tu tira titi nacinci ( nasumuwal kisu i anu awaay ku vingtu awaay ku palu' haw) u maan ku kaenen namu
(u hiya u mami) tangasa yara i suyikoay nu Taywan iri
miala tu pala u linu.... mahaen ku pakaenay tu rarapa
pasiket han ku rarapa i ciris, mililuc ku rarapa i nanum ma (syiko nu Taywan caay kaaraw nu tau) maalaw tu nira sihiyaay sisyikoay (沒有關係haw)iri, a memin haw baw! dadahal kiya syiko terep saan melaw saan ha!

6.Initu kina pakaenay tu rarapa aca sakatu,caay kasumuwal, nika ura raecusay aca ku valucu',ira ku micihiay raecusay ku valucu', mimaan a itini miala tu pala atu linu saan (miala haw tu 棍子) mikuku mikuku han ita u Pangcah ku 追 (mikuku mitaes tamuwanan)
mahaen (第一名 kisu mavakac)a u 第一名 tu haw a mihelung hen tu rarapa, pakavekac kami tu rarapa yo
u rarapa kiyami kemaen tu nipalumaan nu tu taviras u tipus u hiya u vunga haw, initu kina wawa patayni tu tuni u rarapa a pakaen, kemaen ku tuvur tu heni, itiraay vungavungaan tiputipusan a mihiya sa mikuku ku Taywan, tesen nu pakaenay tu rarapa ku rarapa
mavekacay haw adadaen tu nitaesan, mahaena kami i naayaw pakanay tu rarapa, (mataes tu nira i maherek tu nina demak?)(mavana'ay cira nimaay a wawa kiraan?) (pasuwal tu matuasay?) 沒有 kavana'an icuwaay ku luma' niya pakaenay tu rarapa 不知道
caay caay kavana' umaumahan a hiya a Taywan kuraan, maraay a luma'an a Taywan,mahaenay ku pakaenay tu rarapa 就是這樣!

1.你們有學什麼嗎？就是在學校的事(正在想.......)您想起來了嗎,耕作嗎不是讀書的時候,耕田當然要去那裡,種學校甘蔗和花生花生,去讀書還要去那裡,有啊 就是種花生和甘蔗的地方,老師說要種甘蔗,男孩子作水渠,作水渠要種甘蔗用
(老師有教這些工作嗎?)有啊,作水渠要種花生說阿美族語
不然 要說什麼呢,種完甘蔗 只種一種嗎,還有地瓜 就是地瓜,把地瓜種苗綁好後,就去種地瓜,你們已經懂這些工作 還要再教嗎,老師有教這些耕作的方法,有學華語嗎,華語? 沒有學習華語,我們也是老師說華語 我們才會說華語的
耕作的方法也是老師教的,還有其他的嗎,種會社的甘蔗種白甘蔗,(是會社的嗎) 是 會社的甘蔗 (是不是) 製作糖的(糖?) 對就是這種甘蔗,(紅甘蔗)紅甘蔗原來就是製糖用的
別人知道甘蔗去皮後就可以拿去賣,以前是這樣作有聽說
我們以前就是這麼作,假如有一分地可以種,就由學生就會去作完.

2.(幾天作完?)沒有幾間學校,學校的田也不大,最寬 大概也是兩個農地大小,很快就完成,作完後在田間 就休息了(宜昌國小嗎?) 是,如果是 一年級的學生,有被指定的 才要去那裡種花生,,這就是在農校的學生(作完花生田的工作呢?) 要種
(你們有讀中文)中文(何時讀?)也是有讀到中文(學習種植的知識嗎)是(種子是老師給的嗎?)是,你們有跳舞嗎 練習跳舞如果有辦運動會就要練習,(你幾年級 學的?) 跑步?( 是 跑步 ) 哇!我從一年級到畢業 (六年級) 是去哪裡比賽(比賽怎麼說?)misiay去哪裡比賽,去別所學校你不覺得累嗎?回到家還要作農事 還要去學校比賽.很累 也沒辦法自己的(你喜歡的自己的事情,自己要完成完成如果老師指定是你 就是你了 又怎麼能不去,也是要去(你爸爸怎麼說)他還能說甚麼呢,(他高興嗎?)他非常高興mangalev ku ulah nira han sa他比我還高興高興,孩子們得到的獎勵都給他,他非常高興的抱著孩子的獎勵,因為這樣 都不用買毛巾了,都不用買牙刷了(你們的老師很嚴格嗎)我們的老師很老,一直到二年級 ..三年級三年級是阿美族的,繼續到四年級,三 四年級有阿美族的老師,直到五年級就換成漢人老師(很嚴格嗎)那個漢人老師很嚴格,很嚴格 帶著教鞭,他叫學生拿藤條當教鞭,(你被打過嗎),就...(你不聽話嗎),我非常乖巧直到六年級 哇! 用竹製的竹片(藤?)不是,用竹片打那些不聽話的孩子用竹子做成的竹片打(痛...),以前的學生是這樣過,也不會影響我們,我們不搗蛋 也不會對老師說謊也就不會被打 挨打的是那些不聽話的,miducekiw 哈..哈 是mihucekyu (mihucekyu)對.

3.畢業後就離開學校了(你又去哪裡)在家裡的農田幫忙saremiamiad tu a maumah pakaen tu rarapa整天就作農事和放牛,放牛是女生的是嗎,是女人去放牛 還是男生去放牛,也有男生去放牛,女生吧! 就大部分是女生去放牛,(男生作什麼)男生作什麼 就玩耍,在田間裡或打蟬(dadacdac是什麼) 蟬的中文怎麼說,吃的食物(那個可以吃?)蛤! 當然可以吃 燒烤就熟了放在碗裡,沾上水和鹽巴的醬料,阿美族稱為沾料,午餐時的配菜,為何男生可以刮蟬(女生放牛嗎?)是(男生只作這個喔!) 也是有放牛是很少啦 我們放牛的人 是女孩子比較多(阿嬤說休息囉!!),您說的是放牛嗎,坐在牛身上後來去砍乾甘蔗的裡,作什麼 拿餵牛的草料(那是誰家的甘蔗)甘蔗田的主人,甘蔗田的主人是漢人,(可以喔)他們正在砍伐,我們就要拿那個甘蔗的葉子(就葉子) 餵牛的草料 (嫩葉)餵牛( 牛喜歡吃那種草料嗎)是,我們綑成一把,我們綑成一把一把的,我們將草料綁緊避免掛在牛背上時會鬆散開來,將甘蔗葉綁緊,然後我放在牛身上載回家,

4.牛主人回到家之後 再將草料放好(你有同伴嗎)有同伴,那些男生就到處跑 說不定在哪裡玩耍,帶回家的是甘蔗的嫩葉從牛的背上卸下就放在牛寮,第二天的早會再去牛吃的速度很快,如果我們八點的時候才開始去那個田裡餵牛,牛很快就吃飽了之後就可帶去河邊喝水 洗澡夏天時放牛都是這麼作(都是女生在放牛嗎)是 都是女生在放牛,男孩子很多不可靠(男生去哪裡玩),如果 有工作做就去工作,在漢人那裏工作 他們有工作就會去,他們工作回到家 都已經是傍晚了,放牛的人也是如此,天黑了 放牛的人就回家了,回到家將牛栓好 就休息了(是您牽牛出去嗎)是(三頭四頭牛嗎) 是 (一個人牽牛嗎) 是,牽了母牛之後 小隻的牛就會跟著,大隻的牛就要套上牛鼻環,這樣就可以牽著走了(不是一個人牽一隻牛嗎)不是,不是 一隻,我們騎著牛然後拉著繩子後面的就會跟著去餵,餵牛的草去哪裡找有集中在田裡的稻草割完稻後 就會又綑成把的稻草曬乾後就可以將那些帶回家餵牛.

5.農夫都這麼作,以前我們就是這樣作的,有時也找不到草料 山上也沒有,想到的時候,有時朋友會告訴我哪裡有, 哪裡沒有,去找草料(你們一起去嗎)一定是這樣帶著便當 未必能回家吃飯,帶著飯嗎(如果沒有帶便當 那吃什麼呢) 就餓肚子了,帶檳榔葉鞘當飯盒(什麼是palu' ?)就是包覆在檳榔樹幹的外層(檳榔葉鞘)是 就是檳榔葉鞘老人家就是拿那個皮來作的(就是皮) 皮要作什麼,不要了 用檳榔葉鞘作
裝飯後就是放牛的人的便當,我們就是這樣過的,就是檳榔葉鞘,只吃飯嗎 有肉嗎,就裝家裡吃的菜阿呀! 沒有菜
帶著鍋子去田裡煮(火呢)帶著火材棒(以前的火材棒嗎)是 以前的火材棒(在田裡煮嗎)是 煮菜,(這樣好吃嗎) 我們石頭作爐灶,作成爐灶將鍋子放在那裡,鍋內放水,水煮沸將洗好的菜放入,再放肉進去,您剛才說沒帶便當,沒有檳榔葉鞘嗎,你們吃什麼(吃橘子) 去漢人的水果園拿芭樂 蓮霧,放牛的人都是這麼作的,將牛栓在溪流邊,牛在河裡洗澡,漢人的水果園 沒有人看見嗎水果園主人有看間啊 (沒有關係嗎) 摘不完吧, 哇!很寬的水果園,就算看到了 也沒說什麼,蛤!

6.這些放牛的人又來了 就這說而已不會多說什麼,但是 也會遇到很兇的那個很兇的主人說為什麼在這裡拿芭樂(拿著棍子嗎)追阿美族語 kuku 叫追嗎,追著要打你們嗎這樣(你跑第一名嗎)怎麼可能一直第一名 我還要去鬆開牛啊,我們就帶著牛一起跑,牛都會跑去吃漢人的農作物玉米 稻米 地瓜啊,怎麼又來了,又帶著牛來吃,小牛也去吃,都是在地瓜田 到田裡吃,所以 漢人會追趕,放牛的人就會鞭打著牛跑,牛覺得痛就會跑,這就是以前放牛的情形,他打完之後 這件事就作罷了嗎,他認識這是誰家的孩子嗎(大人沒說嗎)沒有不可能知道放牛的人 他家住哪裡?不會 不會知道 那裏的田都是閩南人,沒有在附近的啦,閩南人都住很遠,放牛的日子 就是這樣過的!