kina-i kacauan ni savan（生命史-劉秀蘭女士）｜口語語料

e~aicu a tiaʼen a uri tjemaucikel tua sinicuayayanan a kekudakudan, ljaʼua tia ʼen ti savan a ʼu ngadan

我要述說以前的生活故事與慣習,首先介紹自己，我叫savan

rusa ʼu ngadan ʼu kina aza pina a ti savan aza ti tjeku ʼu kama , tjakudain niamadju a tjengelayan tjanuaʼen ʼumaya tu tjara ita.

我有兩個名字，savan是母親命名，tjuku是父親命名的這是他們對我的愛。

au~ti savan ti tjuku a ʼu ngadan，a ʼu kama se tjaljutjaljum taitailjan a se sinkusun , a ʼu kina se calavi , namaitucu aza ʼu matjaljaljak

所以savan tjuku 都是我的名字，我父親是tjaljutjaljum部落人，另一個血脈來自新興村，我母親是calavi的族人，這就是我的雙親。

saʼa tiaʼen na mekural i tjaljutjaljum , azatjaljutjaljum a qinaljan , rusa qinaljan, se tjaljutjaljum se tjamanges

我在tjaljutjaljum部落長大，這部落有兩大家族及tjamanges

au mantez a ripun ayaven pasetjavaten a pasateku, au

na sini pualjak anga 'en i teku i lizuk a na tjaljutjaljum .qau aza 'u cavilj pitju a puluq sa'a unem ,tucu.

au~ mekural a'en e~ na pacun ana 'en a pagalju taza sini cuayayanan ,a 國小一年級、二年級a'en izua na 福音 imaza i taiwan.長大後曾親眼見過一些傳統，國小一年級、二年級後福音就進入台灣這裡。

sa inianga semusu a sinicuayan a za ramaljemaljeng ʼu pinacunan, ljaʼua izuananan aza ʼu si pacucun tu kerikeri a za niamadju a sikudakuda.

就不再看見老人依循傳統，但也曾看見一些他們的生活模式

nu uri pakagi aya a san puvaquan izua ta sivs qiljas, 九月 man kumaq tazua , mavacuk

九月開始開墾做小米園

nu aya nu 11月 ziu-icigac ma selaselak anga aza asaw seman kasiw sa ljamai

11月愾使落葉便砍樹焚燒

nu icigac nu ita qiljas tjemugut, tjemugutanga , au nu tjelu a qiljas sangac masik ,

1月開始撒小米三月間拔

a~ nu gemudem e~ nu makagudem a masik , e~ ari kavau ta bulabulai aya za ʼu kina ,

間拔完畢，母親對我說穿著漂亮的衣服，一起走，

e~ʼu kina anga a na kemacu tjanuaʼen ʼu kama anga na vai a djaljau, kemudatjen ʼu ayain e~ vaik itjen a ʼemaluv taza inasikan aya.

我父親早逝，當時我母親帶著我，我問母親要做甚麼，母親回答我，我們去為間拔完的小米祝福"，

vaik aʼen , mazua men i vavua palisi aza ʼu kina , kemudakuda sun ʼu ayain , e~palisilisi aʼen pa veveveve aʼen, semu paljipaljik aʼen e~aya e~ iya aya ʼen

我便跟著，到了山上我母親便開始祭拜祈福，我問母親在做甚麼?母親回答:我在祭拜避邪，祈求它長的好，除去不好的，我回答:原來是這樣。

gemudem e~ a maka palisi anga za ʼu kina , a si cuayan neka nu gas , vaik a qemaluvuan a kikasiw, ma kikasiw anga vaik a mavavua maumaq

過去沒有瓦斯，因此母親祭拜完畢便從草叢區撿木材，撿完受便回家，

ini cuai e~kivaqu kivaku anga tazua nu kivaqu amen a za ramaljemaljen aʼu pinacunan a sicuayan izua patez a ita qumaqumaʼ

不久便採收小米，我過去所看見老人家採收時，他們在田間有穀倉。

nu maka kivaqu e~seqetjen izua remasi rasirasin ivavua, au nu makarasi seʼetjen a pi vavua , bulabulai sa qeljevi aza tapau,

收完小米曬乾後就收入其中，小米都在山上曬，曬乾後整理受置放其中。

zikinai a senma quma...sema qinaljan aza vaqu, ʼumalji a namakuda a tja culjan , inia maqati a pasa ʼumaqen,

不能將小米帶回家，不論如何飢餓都不能帶回家。

avanangata tja kacuin a tja aselu tja qaselu , sa tja pasa vavuain a maisu, anema tja kanen nu iniatjen a maisu ,

但是可以帶杵臼上山脫殼，若不去脫殼我們吃甚麼

au nu maka aya anga nu maka palisi anga qinaljan , aza kinivaqu pasa qumaqu anga aza vaqu aya , semaumaq amen a mapuljat, tacemekecekeljan masivaqu a pasaqukaqan anga.

一直到部落祭拜完收成的小米，便叫我們把小米帶回家，我們全都帶回家，全家大小搬運小米。

nu mantez itjumak aza kinivaqu , e~ izuaza kisatja aya, kisatja nu aya nu ita paljing , malain tu izua unem a leklekan tuʼi lima leklekan.

小米班回家後便開始收稅，收稅就是每戶以五、六小把

e~izua sasekauljan nua mamazaniljang vaivak a ki ayay malap taza vaqu sa pasazavi tua mamazangiljang

傳統領袖的僕人，四處收取小米送到傳統領袖，

然後nu maka sakuc anga , inia cuacuai ivu tauta tu "idu kaqepuqepu a semamaza i mamazangiljang aya.vaik itjen a maqepuqepu a taqinaljang,

然後，收完小米不久，傳統領袖就教我們到那裏"全部落族人都到那裏集合。

e~ pavayan itjen , 給我們回禮aya itjen , sipavai uta aza tja kinivaqu a inalap nia madju , pinapalisiyan anga, au alapu anga aya, zikilu anga sun a keman taza su kinivaqu aya

就把小米還給我們，叫我們拿回去。宣布我們可以食用採收的小米了

au inia cuacuai e~mivun aya mivung nu aya men avan za masucavilj,

不久就是mivun，所謂的mivun就是慶祝收成

mivung nu aya nu ita tacemekeljan macidicidilj a saka taza maisu a semazua ta nia mamazangiljan, na lavi aza valanga maisuisu a mapuljat.

mivun就是每戶派一人到傳統領袖脫殼，杵臼非常多，每戶派一人，

sikuda za pinaisuan nu ayatjen, vavuai、avain、mivung, au nu mantez anga aljaalja kemasi inuanga sipatjavan anga si pakan,

那些是要拿去釀酒、做小米糕，以接待來到的客人。

au e~inia cuacuai tu inivungan seman cavilj aya, aza seman cavilj e~ emavai uta aza mamazangiljan

不久就是收穫節，收穫節傳統李秀也要做小米糕條

e~pavai taza pikak aza kasususu demut anan nia madju anan pavai ta pikak pavavuain、paqavain, au aza qinavai anga nu madjalju taza se mancavilj , tja satjezen a pasa mamazaniljan

傳統領袖分送酵餅給家族近親去釀酒、做小米糕條，再將之送到傳統領袖。

azua sivaik anga penaljin taza izua maqati su alapan tu 青少年aya tjen tucuanga, maqacuvucuvun aya，vavayavayan, uqaljaqaljai，matazua

青少年不論男女都去分送。

nu ita caucau ita qavai si papavai ta kinacemekeljan , au nu makaqalut anga tazua e~

家家戶戶每人一條，分送完後，

izuanga za vaquan a vulalisen ayatjen , aza ti tjavulun a vulalisen uri zikilu anga mamau a secugiu anga

就是成年禮，易言之畢業了

畢業 anga ta nimazu a sengsengan i palakuan，izuanga za tjaivilivililj a semazetj ta qavai a pasazua, azau semetjelud angata sa vulalisen ta namayata namapaulan,

他從巴拉冠畢業，後輩將小米糕條送過去，成年禮的過程甚是艱苦。

a sivitai 很嚴格aya tjen ljaʼua ，izua kukiu a kemakan , tiamadju maquziquzipen nua matjaljalja

我們說軍人很嚴格，但是友軍糧，但是他們是家人送食物，在部落在巴拉冠共食，

au azua aya vulalisen nu icininkan pavacak pakayamianen，pakayamiayan nu aya 畢業了 ayatjen,

成人訓練過了一年就讓他結束受訓，所謂的pakayamiayan 就是畢業了。

valuljuin pasavavua nu macidilj malain aza acaʼacavan aza vamaljulj, nu ma acuvucuvun drusa nu namaqal a kinacavacavan tjelu nu macidilj aza caucau a vulalisen macidilj aza cinsan a venaljulu imaza

就在山上鞭打咬人狗，咬人貓的數量看樹的粗細，樹若粗一把則有兩根，細的就須三根。一個學員一個鞭打員，

au, e~semetjelud aravac , au nu maka valjulu anga aza ramaljemaljen a nu izua za tja aljak a valjuluin aya tjen

這過程很艱苦，大人家中若有小孩參與，

sikesa sun taza beras a vaqu tusi kaljava, nu maculjuculju angan sipan taza su aljak a vinaljulu si pa aya matucu ma aya za samek nu maculjucu aza bedras

就會煮乾煮，熱敷小腿

au inia 嚴重 minvalak aza vinaljuluan ui namaiatazua za niamadju a sintuludan a sicuayan sa vulalisen, ~一點點a ʼu pinacunan,

好讓被抽打的小腿不會嚴重，這就是長輩們過去成人訓練的艱苦。我只看到一點。

au~ vililjan anga a ʼu valjau ti 謝金來，最後一批anga za tiamadju , au~ e~ nu aya nu inalap sun taza qavai naza mamazangiljan e~amazua

我先生謝金來。是最後一批，若傳統領袖沒有用小米糕條接你

e~amaya itjen taza inia sun a qemacuvu tjalju dralan sun ，你給他放棄sun nisun a 一年, epu ~ au zikinai sun a makadju yu ,

怎麼說呢?就是沒有完成，就是浪費一年的時間，你行為不能越軌。

nu makatju sun idan sun tu inua za ʼuma vaiken sun kemin nazua su qalialian a nisun a 同學 a tazuanga cavilj , kimen sun qaluin sun sa sun a capai pi palakuan,

你行為若越軌，當知道你越軌所在的家屋，你的同期同年，找到妳後將你抬至巴拉冠燻烤，

izua kinalian i palakuan a papecunguan i vecekadan ta kasintan, 24小時inia maʼevuʼevutj asapui, capain sun yu , 你違法a sun ta kakudanan na ʼinaljan inia sun a kisanka a kisekaulj qi qinaljan,

巴拉冠中間有個起火用的坑，火堆日夜不會滅，因你違犯部落公約，將你脫去衣服，你不參與部落事務

a~ liaw kakudan i qinaljan liaw a kakudan na mamazaniljan liaw a kakudan na ramaljemaljen, nu kasi vavua nu kasi inu 那個是他們的工作aicu

部落許多事物，傳統領袖許多事物，面對老人易有需多事務。他們不論是從山上回來從任何一處回家，就需忙碌部落，那個是他們的工作。

所以, au aicu a namayatucu a inia sun a 完成taza valjuluin nu makavaljulu izua 白毛巾qezetjan anga sun

所以,你若沒完成成人訓練，受咬人貓鞭打過後頭上綁上白毛巾

savan:e~那個是表示畢業證書tjayavau umaya aza 毛巾a sini paqaya tjamadju sinipa qezetj izuanga su 權力a maqadju ,

我們可以說那個綁在頭上的毛巾表示畢業證書

你走到哪裡?qaljaqalja, 到別的村 i qinaljan 隨便你去哪裡，找你的心愛的朋友au~ nu inia sun a pavacak tu icininkan, 對不起 alapen sun sa sun a capai pasa palakuan, 給你教訓 sun naza su 學長

你走到任何一處，都可以，或去找你的心愛的朋友但若沒有完成一年的訓練對不起，就會把你抓起來,學長就會教訓你

au~na qemalu是你的同學啊! aza na su salasalad a 那一梯 a ! namaya tazua za ʼu linantan aʼu pinacunan tazua a sicuayan ljaʼua , aza ʼu pinacunan kerikeri anga inia a na pacun taza嚴格的kakudan

檯你的是你的同一梯，這是我所聽聞的，但是那是極少的部分，沒見過嚴格的過程。

tazua 一點點 anga inianga e~macaqu a qivu a caucau , 因為 izuanga 福音, 因為各個地方都有啦 niamadju niamadju vaik a ziu, qau

那只是極少部分，因各處都已有福音，他們都按自己行。

a maitucu aza ʼu pinacunan buksi, e~tjaljimaza tasa ʼu kinljangan taza kinaikacauanan，

牧師，這是我對我生命所知的全部

masalu tjanumun a lemangdanga taza ʼu tjaucikel. amin

謝謝你們聽我述說。完畢

en~ aicu e~ inia sun a na tjemacikel taza su vinaikan a semavavua a kipusensengan a kalaquda , nu uli kivaqu izua ...

buka:嗯!到此，您尚未分享您的務農生活，譬如，收小米的過程...

a quanana nu qivaku a ramaljemaljen kivaqu umaya aya ʼen inia ʼen a kemeljan

其實,老人去收小米時，我認為就是去收小米，每有太多的認知，

因為 djaljau angata masualap a sinicuayan a kakudakudan

因為傳統習慣流失得很快，

avan aza ʼu pinacunan taza ramaljemaljen , nu puqezelj aʼen

只是我見過的長者們，我細想回憶，

qau~numantez很累numantez anga sema tapau 一定要七天嘛!nu kivaqu ,

回來都很累，回到工寮時都已很累，收小米的時間一定七天

au ʼu pacunan tjamadju e~temekel nu kemasi vavuan, 然後 semupu taza viljuaq，繩子

buka:ui 真的

nu pu ita sun a sema kavuavuan malain , 不要太多啦! maqadau tjen aya, izua tu 20 把aza 繩子, a si ʼadjai

每次收小米時怕太陽太熱，繩子大概預備20條準備綁小米，不會太多。

a sicuai nekananan liuʼan lja , 都是用綁起來的, au~nu kivaqu 不能講話，

過去沒有運輸車，都是綁起來的，不能講話，

nu 排一排 tjen 比方說, 五個一對, tisun a laulauzan aza zayazayan avanangaza venengetj

如果一組五人會排成一排，最旁邊的兩人專門綁小米，

au~tisun a 最下面的厚，ataza timazu a 最上面的，ehen, maitazua nu aya , 表示 idan anga za nu vaqu aya, avan azua umaya maʼaqju.

最左最右的人發出哼的聲音，表示手上的小米可以傳過來，這或許是遺忘的。

a 其他的inia ʼen a kemelja ta zuma pai buksi namai tazua aza u kineljangan ta ʼu kinaikacauwanan, 民國42年國小anga ʼen a~

牧師，其他的我不太知道，我只知道這些。

savan :民國42年國小anga ʼen , izuanga 福音 a~na vaikanga men a sema ta ʼu姊姊aya a天主教a禮拜a~

民國42年時我已經國小，去姊姊那裏時已經有福音了，是天主教

越來越~那個，越來越那個~34年

eleng:你幾年次的.u~tjaljaljak ta 'u kina.!偶!比我媽媽小

au~neka nu pinacunan sa kemuda kemuda amin azua ʼu sin tjaucikel a u pinacunan, 沒有那麼多,

我沒見過各式各樣的，只有那些。

avan aza tjavavulungan tjanuamen angata aza 80多歲 anga , 可能比較 liaw a pinacunan , 42、43年pai situ anga ʼen .izuanga 福音啊

那些80多歲的知道得會比較多，民國42、43年我已經是國小，且福音已進入部落了

ana tjevuta tjanuamen 天主教嘛!aza na ʼu 姊姊 valjau na 代表嘛!na tinsukiu

最先進入部落的是天主教，我姊姊的先生是天主教的代表。

au~ ti 謝金來tazua , 我還在15歲的時候timadju aza taza最後 taza palakuan , inianga tu si vangavang aza palakuan taza caucau, w8 他是最後了inalap timadju ta qavai,

我還在15歲的時候那時，謝金來是最後一批在巴拉冠受訓的一梯，用小米糕條接回來的

vaik a sematua 培質院 a temakesi tana 天主堂啊!lakusisiki ta na 太麻里 a 天主堂 , 那時候他們是學生yu !

就去天主教的培質院讀書，太麻里天主堂獻堂時他有參加

buka:u_培質院,

savan_對! 哪na situ timadju izua yu,a落成imaza ta 天主教

ljaʼua , umaya ana itua ciulukiu nu aya tjen , e~反對aza niaʼen a 婆婆, pulingau, pulingau timadju , ataza puvaljau amen e~

但是我們後來為什麼匯入長老會呢因為我婆婆，她是靈媒

tazua e~傳道aza nia kana ，一個月160塊, 一個月160塊 sa avan aza 報紙,

那時父親是傳道，每月160元，及一份報紙，

au~, ina uri pavaljau anga sun , pasamazavu aza su valjau, tja sindjavai aza sinpusan aya,

孩子，你快結婚了，讓妳老公過來，不要當神父，

kilivuan aza ʼu kina ʼu 婆婆inia kaui tu inia kaui , ka palian anga men a~, puvaljau amen inianga pasakiukain

我婆婆不答應，不答應就是答應，我們結婚後就不讓我們去教會，

qau kitjaula aza nia kama taza 天主教 , matazuanga men , 來來去去了maulau angamen , kapalisian anga men nia za 婆婆 , saqetju amen , palisi 嘛!

我老公就放棄天主教，生命迷失，不知方向，婆婆就行巫術，我們就生病，

au~vaik i sivitai timadju avan aza kina ni magj每一月一次每一月一次palisi aya , a taigu timadju 就沒有了, ramaljen ana aza ʼu kina

後來她去當兵，婆婆依然不斷祭拜，他退伍以後就沒再祭拜了，因為她也年紀大了。