經濟的來源─香菇

mhway balay qu Yuma ka mintzyuwaw squ zyuwaw nqu pruru squ kayke nqu sami ka tayal qani ga,kira qani ga,nyux ku wahan mita cikay ru,nyux ku aki i pinqzyuwan cikay zyuwaw nqu ka wal maha nanu qu qnxan nqu sami ka tayal squ sraral qasa hya ga,ini sami pmuhi squ yang qani ka qutux balung qmu hga，raral hya ga,musa myan si gluw sa，raral si sami tbuci i mhkani sa a qhuniq ka bink'an na tqinu ga,ini ga hnuk ,ini ga pihaw ru ini ga 'ryux
kwara qu musa i hbk'an qu tqinuw ga,mutu myan san i tmutu squ ini i ini san b_yagi nqu ka misu qay! cyux qu qhuniq qasa lga,cyugal kawas lga,utu i min'aring hbku la. aw ga,hbk'an nqu tqinuw qasa ga,nanu siki s'imaw squ qwalax sn'iyal ay! lga,musa m'imaw qwalax musa i lmuy squ balung qasa la,ru szywi su qu balung sa lga,kya i ini ga mpitu ryax lga, san mita mutu si i hbku kwara qu tangaw tqinuw la,nanu a n_gon cikay ru ini ga sazing rihay cyugal rihay lga,moyan qa btenux cikay lga,ini pkhlax iyal ay!mtumaw cikay ga yasa lmun myan ru
raral hya ga,ingat qu ini san i musa sami rgyax ga,si san i musa i iwal na maki squ qnahi ru hlahuy rwa,ru mutu si sami pnahu kruma ga utu sazing cyugal kntwan qu khoniq ka pnhwan myan qasa i zqyaq myan squ tqinuw ,nanu a taqu,tenux cikay qu tqinuw lga,lmun myan lru wahan myan i tmuhu na ruma la. maha ni ruma qasa ga,kya qu si ta say maha u gluw nqu bzinok ga,aw iyat bzinok ay!lku son myan,tenux cikay ga,nanu yaqu lku qasa qu srngun myan ru takan myan cikay ru wal myan,lmuhu squ tqinuw i tqinuw qasa ga,kya kruma ga muhi aki qa gwagiq qu lku qasa ru ttubun lmuhu kya qu tqinuw qasa ga,nanu a slingay squ puniq la.
syan arwa ay! lwax ru bangan ruma ru nanu sqlah kya qu linhogan su tqinuw qasa,nanu a qmzyat su tqinuw qasa ga,qutux hya ga puniq ga, siki ini su yuci siki blequn su i mlahang puniq qasa ,gi rnwang puniq qasa ga,skita hya qu maha u ini ga blaq ktan qu kinyayan tqinuw su kya kruma nyux klhun su lga,mqalux lga,ini naha biri la ,ktan su ga nanu a kruma yaqu qutux pinnhwan ga,ini abi ay! aring i wi i lmuhu tqinuw ru wi i pebku ru lmqyaq tqinuq qasa ga ini abi,ana qutux khngan ini abi smangi rmuru khtun rwa! ru qutux hya ga,smsyu mita qu pinbekgan su ka tqinuw qasa ru kya qu cyux m'rurong mhebung lga ssyukun la.ini hlawi smsyu swa ga,tay ta ini tkalux ru tay ta blaq ktan qu kinyakan qu tqinuw qasa ga ,nanu a yani qu wal i sqyanux sami ka tayal hiya,ka yasa qu trang sami tmqinu ay! awga tqinuw qasa ga,ini k_yan qani ka,s'susay tmutu su qhuniq ru 'tngan moyan qrwa ini k_yan kya raral qasa hya ga,tqinuw ga yase son myan,yase qasa hya ga,ke' na Gipun hya ga野生香菇,yasa qu soyan iyal mbazi nqu plmukan gi blaq iyal naha niqun qu tqinuw hbku nanak qasa ga,nanu a sraral uzi ga iyat saku minhngaw mluw squ bnkis musa i tnmqinu,kruma ana i ska i bal bal qwalax ga,si sami m'imaw qwalax,qutux balay lbit kapa yang qa shelaw ru yasa la.musa i tmucing tqinu la,suqun tmucing qu tqinu lga,nanu a pyaral lru mwah ngasal la. kya ini ga wal squ te zmagal ryax san mita la,san mita lga, qbaqan san maha u qtwa qu inlkyasan qu tqinu qasa ru babaw nya ga musa i kpira lga san ta mamu la.nanu saku siki mutu i minsazing ini ga minpusal musa mita ka tcingan tqinu qasa ga,tucing tqinu qasa kruma yaqu turu na pucing wal stucing,ini ga sibing qhuniq yan qani ga,nanu a mok mok son tmucing qu tqinu qasa lga,wal su szywi qu hi nqu balung qasa lga utu hbku tqinu nya la,nanu a yan nasa qu sami ka sraral hiya ga muhi tqinu,nanu a wal kya kwara uzi qu iwal sun nqu 'bux ru ggalan squ pila sami ka tayal sa, musa myan i skahul sa lelaqi ru musa myan sqyanux ga,raral ga yan nasa ga na iyat nanak tqinu uzi ay! kruma ga, kya qu minaring bazi ruma ru qparung kwara plmukan nanu a si ptbuci musa mnayang ru muhi squ qparung ruma hya ga blaq sa ruma hya ga tqutux qu pnhyan su la yang nasa lga maras ruma hya lrwa.
nanu a qeparung ru yase tqinu qru ruma qu pyang balay na kholan nqu wal myan sqyanux sun wayan qasa,kruma ga wi san musa tblhuy uzi,蓪草 ga, blhuy musa sami tmlhuy uzi
nanu blaq naha birun uzi qu blhuy qasa,awga,sk'uy qutux blhuy qasa ki i s'ngun su ru sxun su rwa,ru phangan na suku yang qa musa ana inu qu blhuy ga san tmutu san irwa kya
yasa si i ini i squtux i tmlhuy ay!
musa musa kya gi cyux kya blhuy ga,musa kya cyux kya qu blhuy ga musa kya,yan qu yase uzi ka ini hngaw,qutux a ragyax krahu si naha hri kwara musa i tmucing squ tqinu
yasa qu sbiran qu tayal hiya,yase tqinu ru nanu a ruma ru qeparung,ru raral ga,minhangan qu labing uzi ungat labing qu ita tayal misu qani hya la,labing qasa ga blaq iyal qu son maha qu ka iwal son su na qhuniq ga,lhbaw uzi ru ini kyopi na qsyaq uzi,labing qasa utu galan psqlwan qu ita ka tayal,swa ga blaq iyal sokan qu a nanu rwa sita say maha u tarkis
ru ini ga laqi na pagay ga sqlwan kya lga blaq iyal sokan qu labing qasa ay!mwani misu qani ga kya qu maki na qmayah ga qeri muhi cikay squ llabing ga,yasa qu galan pila ita tayal uzi,blaq ktan uzi qu phpah nya uzi labing qasa ,nanu a wal lmpuw soni qani ga
yasa qu pyang balay kholan nqu galan myan sa pila qu sami ka tayal hiya,ru babaw nya lga ini i ini san usa mequriq tmutu linpang lga,ana aring sami muhi squ son nya naha 段木香qani la,blaq qu iyu nya sraral rwa ,nanu rwa,anay lasa nga mutu san musa i lmingat cikay squ tthay ka minsyu ka bali kthuy uzi rwa,moyan qa tnaq myan ssyuqun ru nwah myan sphanagn lga, yasa qu ttun myan ru mhyan myan squ yang tqinu qani la,nanu a siki twahiq uzi qu pkhngyan uzi ay!ini kaki bih na ngasal,swa nyux maki bih ngasal qani hya ga,bnazi qu qhuniq la,qhuniq qani ga ibuh son nya,nazi myan kahul kya i Mrqwan thasa nwahan nya smatu qru,qani hya ga pincbaq myan squ mqwas biru maha u swa son muhi qu tqinu qani ga,nanu a pinmhyan tqinu qani lga,utu myan i son qani tmutu ha,ru qutux ryax nisan pinmhyan ru te qutux rihay ga mukan na kapa ga,tay ta ini s'ngya cikay ru tay ta helaw muyaw qu ka iyu nqu tqinu qani ru,ktan ru plqwi qu tunux nya qani lga,nanu a so pbi kya ru mukan qu mqalux ka sise maha u 遮陽網qasa lga,mukan qasa lru tay ta ini psqsya iyal tay ta ini qapuh iyal qhuniq qani ma,nanu a qani hya lga,tay ta ini ga sesazing byacing ini ga cyugal byacing psrxun la,ini hhwagi smsyu ay!tayta minblaq muyaw qu iyu nya ka nyux maki squ zik qu qhuniq qani ga,nanu yani ka qahuniq qani ga mnazi nqu gako ru
pincbaq myan i ssaxa myan squ mqwas biru ru mwah tmuhi tqinuw,blaq naha iyal pcyuwagun qu mqwas biru ka laqi tekuy qani ga,swa ga tay ta mwah tay ta hbku tqinu aki si maniq tqinu son myan,pqasun naha balay qu zyuwaw qani,nanu yani qu son maha u ka sise mahau pmuhi tqinu sami qu tayal ga,ana inu qu tayal ga, kya i cyux i mmuhi pncikay tqinu uzi gi swa ga,qutux hya ga,qnxan rwa!smoya sami mha teta blaq cikay qi qnxan ru teta memwah qu cikay pilaklahang squ 'laqi ini ga pqwas biru,ini ga bazi cikay squ llukus 'laqi,aw nanu a kahul sqani qu nyux myan sisa qani mqyanux,nanu a masoq qani lga 'aring qu mlahuy sexu qani muci cbaqan ta gaga na ita Tayal,gako qani gya ga blaq balay
aring squ sbaxun ru srxun qu thoki qu maha u giwan son nqu cbaqan squ gaga nqu qnxan ita tayal ga,nanu gako qani ga iyat nanak yaqani ay! muhi ramat、tumubux trakis、muhi singut ini ga sehuy 、tqitun kwara rramat ga,nyux myan ngyutun cbaq kwara lelaqi uzi
swa ga tayta baq mqyanux babaw ma sami,nanu a balq balay qu thoki misu qani ka
nyux son qani i muci psrux qu sise son maha u iwal sun na pcbaq squ gaga qnxan qu ita ka tayal ga,blaq balay qu zyuwaw qani hya,nanu ta qu knan qani ka ana ku yan na nyux mekise ga nyux ku ini hngaw rangaw pcbaq squ llaqi tepuq gi,teta ta ini zngi kwara qu qutux hya ga,teta ini zngi qu qnxan qu ita ka tayal,wal maha nanu qu sqyanux sraral qu bnkis mamu,ru wal maha nanu qu iwal sun na pqumah nqu tayal ga,nanu misu qani ga nyux myan cbaq squ lelaqi,swa ga tayta ta ini pskyuci qu iwal sun na insuna nqu qnxan nqu ita tayal ga,nanu a mhway balay qu thoki ta maras ita qani,nway uzi sqani qu zyuwaw nqu maha u ka mmuhi squ tqinu qani hya gaanay simu sglen cikay musa i mita squ pinmhyan qu mqwas birumukan kapa nya,aw, swa i mukan qu ka 遮陽網 qani ga,iwal sun na hmtuy squ syax qu wagi ga,mswa ga si tklhi nqu wagi lga,helaw mkyaya uzi la,helaw mkyay ru ini buzyaw nqu sisa se maha u iyu na tqinu qani lga,nanu mutu i ini hbku la. mutu myaqih la ini hbku la. ktan su ga siki mukan,blaq qu mukan ga maki cikay qu arwa nya uzi son nanu kaml qu 保濕 hya? mukan uzi tayta ini qapuh aw qapuh ra, iwal sun na ini qapuh qu ka kinhozyaq nya ga,mswa ga qhuniq qani ga snngong lru kya i qutux rihay lga ibun naha lrwa,ini naha silgi kmyut ay!si su n_gyut 'myut ga ini usa qsya nya,pzyux qsya nya la mutu i shuqil iyu tqinu la.yan nasa,qani hya lga,pinnuhi nqu mqwas biru squ sise maha u kawas wayan,nanu a taqu mintaring hbku qlga,yang ka,tqinu qani ga,'bagan ga ini ptnaq ay!,'bagan ki qmisan ini ptnaq 'bagan ga lhmiq ru helaw iyal krahu ,qmisan hya ga mutu khmay ru mutu msuqi cikay mqhlax,qani hya ga baqun mamu kwara qhya la,minnuhi qu mqwas biru squ kawas wayan,nanu a lmyut myan squ qwalax wayan qasa ru,pzyux balay qu tqinu nya hbku qsa,nwah myan i pshzyaq,misu qlga blaq la ini lhori na ruma lga,ru ini i kyaki sa lingay na puniq la,misu qlga nyux qu kansoki misu lrwa,
si myan sa i bebkuy kya tqinu ru sngyan puniq ga,nanu a mutu i mtnaq mkzyay ru blaq ktan kwara qu sise mahau kinyaqan na tqinu qasa ga musa naha bzirun,qani hya lga tqinu qmisan qhya la,nwahan myan zmuy sa qwalax wayan tltu iyal rwa,ru trang balay qu tlutu qasa ga qwalax cikay,ru tkuyun myan ru cyugal ryax lga wahan i srux la ssyukun la,ini ga 'bagan ga,yasa qu snngyan iyal qwalax mutu myan sbi qhuniq poq poq son i smxu qu tunux nya qani lga,wal su szywi lga tkuyun la,tkuyun lru cyugal ryax babaw nya wal s'rux la.
nanu a minaring hbku qu ttqinu la,wal naha lmun kwara qu tenux nya la,wal naha lmun la
yang i hbku qu tqinu nya qani ga pira kawas ara wah?ay! ini ptnaq qu qhuniq rwa,
kya kruma qhuniq ga mhnux,qani hya ga iboh qhya mhnux qhya cyugal kawas sazing kawas lga ungat la ini hbku la,ana uzi ga iyu nya qani gaini k_yan sraral na iyu nya qani ay! sraral hya ga mutu sqyanux iyu nya qani misu qla ini lananu ktan qhuniq nya musa hbku qu tqinu nya lru,aw zikang nya ga iyu na misu qani lgaini k_yan sraral ka ana iyat bnwan qani ga,mutu hbku kya rwa tqinu ini la,misu qlga si hbku squ pinzitan qlga,mwah tqinu nya la,ktan su ga pmuhi tqinu misu qani ga,prrngun hya qu ka kinhozyan naha bling qani ga,pzitan naha bling qa prrnon naha iyal,swa ga ini hbku squ yuzyaw nya qani qu tqinu
si hbku squ ka pinmhyan su qasa ga,qani ga si hbku kya tqinu,aw, qani hya lga yan maku nyux yaqih qutux qani blaq kiy,ini naha bleqi muhi ru ta nyux bka nqu qrwa la san mqalux la,nanu ktan ara uzi ru pnhyam iyu uzi ga si ktan qhuniq uzi ru,muhi squ iyu tqinu qani ga
qutux hya ga ini ni sragi qu qba ay!ini i pmagi squ ini ga sesyam ru qlqulih ga,sokan nqu iyu qasa lga utu i mhuqil la iyu nya,aw yan nasa qu muhi tqinu misu qani hya
qani hya ga 段木香菇son nya.

很感謝語推人員這樣的推行我們的族語及採集語料的工作，在這個時間你前來拜訪，我在述說我們泰雅族在以前的生活是怎麼樣的，但是，我們沒有像現在這樣木頭有洞可以種香菇，在以前呢?我們就跟在以前我們就各自去找要種植香菇的木頭，或者是樹名或這是樹名或者是金剛樹
只要可以種香菇的樹我們就會去砍，不會像現在要去選，如果那裏有樹在三年後就會開始長了，如果要讓她長香菇也要配合下大雨的時候，之後就會在下雨期間打香菇，及翻木頭在7天之後，去看就會看到一些小小的香菇頭冒出來，就會再等2-3個禮拜之後，長到像圓圓的大一點，但不能太開喔!就可以採收了，在以前，我們是不會說:不要去山上，我們就會在荒地及森林裡及有時我們會烤火，有時我們會拿2-3根砍過的木頭拿來烤濕的木頭，所以到香菇長大了之後，我們採過後就會用竹籤串起來，那個竹子就像箭竹一樣但不是箭竹喔!我們稱羌竹，如果竹子比較大，我們就會削一點後就把香菇串起來,那個香菇用槍竹串起來會到這麼高就放在火的周圍，要用木頭或竹子打成半圓形做成可以讓香菇串有可以靠，所以要烘乾那個香菇，第一個是火，你不能把火，滅要一直照顧那個火，因為火旺，會把香菇烤乾後看起來會好看，有時會燒焦 會黑掉，就不會有人買了,有時你在這地方要看一個火都不會睡覺,從串香菇及排列及翻動那個香菇都不睡覺,就算一個晚上不睡覺是因為要推薪火持續燒,還有一個是回頭去看你排列的香菇，可能漸漸變黃就要翻面了,要不停地翻面這樣才不會烤焦，那個香菇看起來才會好看，這個就是我們泰雅族的經濟來源,所以當我們開始種香菇!,但是那個香菇並不是像這樣,你要整理木頭及要砍像這樣在以前，香菇我們稱野生香菇，這是日本說的野生香菇野生香菇，尤其是漢人很喜歡買來吃，這個自己生長的香菇，所以，我以前從未停止跟過老人家去種及採過香菇，有時中間下大雨，我們也要混著大雨，就披著一件雨衣就這樣了，就去打香菇敲打完香菇之後就離開回家了，或者是5天後我們就會去看了去看了之後，才會知道香菇的長的如何之後我們就要去採，所以我們要2次或者是好幾次去看那個種完的香菇，敲打那香菇有時會用山刀的輩去敲打，或者是拿像這樣的木頭，所以就像這樣打那個香菇之後，你翻動那個木頭之後有些就會長出那香菇了，所以這就是我們以前種香菇的方式,而且我們付出的勞力都在賺取這些錢,過去都是照顧小孩及支付我們生活，但不只是中香菇而已,有些時候，從賣竹子及杉木給漢人，所以我們就各自去開墾及種植杉木，竹子它是很好的
竹子你那樣一根一根種之後，竹子就會長出了，所以杉木及野生香菇、竹子是我們在過去最主要的生活經濟來源，有時我們也會去採蓪草，通草啊通草，我們也會去採蓪草，那個蓪草他們也是喜歡買，但是，弄那一根蓪草很累因為你要用力擊打，還要背這樣的工具我們要到任何地方去砍蓪草，但也不是只有蓪草這一塊，那裏有蓪草我們就要去那裏，像野生香菇我們也是不休息，一個大的山頭他們也直接去打野生香菇
這就是我們賣的東西，野生香菇及竹子還有杉木，在以前我們也曾背過油桐樹，現在我們沒有油桐樹了，油桐樹是一個很好的木頭，放進水中它很輕，我們會把油桐樹做成蒸糯米桶，因為它很好聞所以會像把小米
或者是稻米拿去放在蒸米桶裡那油桶樹就很好聞喔，像現在如果有田地就種一些油桶樹啊!這也是我們的收入來源，那油桐樹的花也很漂亮，直到現在所點出來的，這些是最主要的收入來源，但後來不能去林務局的土地偷採後，我們就開始種植他們所說段木香菇，在以前是很好的
所以，就算這樣我們還會去偷拿一些民眾所剩下的，但也不是很粗，像這樣我們可以翻動及背之後，我們就會砍在種植香菇這樣，當然也是要走得很遠，並不會在家裡那會在家是木頭用買的，這個木頭叫赤楊木，這是我們從玉峰村買的他們送過來的，這些是我們拿來教學生如何種香菇，所以種香菇這件事，我們會這樣砍及剛種到一個禮拜就用網子蓋起來，這樣就不會使菇菌露出氣來，使菇菌也容易繁殖，看到這個香菇頭白白的，就先讓它躺著再用黑色的遮陽網蓋住，蓋住這木頭才不會很潮濕才不會很乾，那就是這道理了，過了2-3個月就要立起來了，要不停的翻動喔!這樣在木頭裡的香菇藥才會順利長出，哪這些木頭是學校買的，我們教我們其他的學生種香菇，這些小學生很喜歡做這個工作，因為這樣長出來的香菇我們就可以拿來吃，他們為這件事感到很開心，所以沒有的話也可以說，我們種香菇呢!不管是任何的族群也都在種香菇因為是為生活，我們都希望生活會好及會有收入也能照顧到孩子的學業，或者是能幫孩子買一些衣服，直到現在我們也是這樣在生活，但是，這謝世之後，政府也提倡把我們的組訓規約傳承給孩子，這學校真的很好像說長官從政策的改變及成立，像說教有關於原住民的生活文化，但是這學校並不是只有這樣喔!，會種菜、種小米、種樹豆或者是芋頭、玉米格是各樣的蔬菜，我們也慢慢的全部在教小朋友，因為我們想說他們以後會生存，所以現在的長官很好，就這樣特別的成立像是我們的生活文化來做教學，這樣的事情是非常好的，所以到現在我看起來有年紀但我沒有停止休息教小朋友，這樣他們每一位才不會忘記我們泰雅族的生活，以前的長輩耆老是怎麼樣生活的，我們又是如何農耕的，我們現在就是在教小朋友，因為這樣我們生活的命脈才不會結束，所以很感謝長官這樣的帶我們，有關種植香菇的的是到這裡裡了。
我帶頭帶你們去看學生種植的香菇，它的網子要蓋對,因為用遮陽網蓋住好像阻止太陽光，因為讓太陽曬很快會乾掉乾掉了，這些香菇藥就不會延續，所以就不會長出了，沒長出來幾乎都是壞了，你看到的幾乎是蓋住的，最好是蓋住的話會保濕怎麼說?蓋住才不會乾掉對，變乾，就是它有保濕才不會變乾因為這個樹砍過及一個禮拜之後他們就會鋸。他們不會直接整理，你要慢慢的鋸因為木頭要抽乾，水太多了香菇有些會死 就是這樣，這些是這是過去時間學生種的，這些是開始以長出來的，像這個這個香菇在夏天就不一樣，夏菇與冬菇不一樣，夏菇是薄的很快長，冬菇它是厚有時會長得慢一點顏色深，這些你們都知道了，這些是學生過去時間種的，所以這是下雨前摘過的，那時候長了很多的香菇我們去受冷，現在很好了，不用竹子去穿起來及不用放在火周圍旁烘乾，現在已經有香菇的乾燥機，我們就排列好在那就由火烘乾，所以香菇都會平均的被烘乾而且也很好看也會被買走，這些是冬菇，我們在很冷及下雨的時候去翻動，當很冷及下一點雨，我們給它倒下來及三天過後我們就立起來再翻，或者在夏天時我們有時在下很大雨打香菇，在樹頭上這樣打，你翻過後 再把它倒下來，倒下在3天以後再立起來，就會開始長出香菇了，他們以把大的摘掉了已採過了，像長香菇的時間要幾年?唉!樹種不一樣，有些樹是軟的，這個樹是赤楊木軟的在2-3年之後就不會長出香菇了，但是香菇藥也是，不像以前的香菇藥，以前的香菇藥會成功但現在就不會了，但也要看木頭會長香菇是它的時間，現在的香菇藥，不會像以前就算是沒打這個洞，有些會在那長香菇，不會像現在是在打洞的長香菇，香菇從這裡長出了，現在你看到種香菇，他們會用力去打這個洞，他們太把洞弄得很緊，因為香菇不會在未打洞的地方長，會直接在你的地方長這裡是香菇長出的地方，好，這個我感覺它號像壞了是好的，他們沒有好好種看這個裂掉就黑掉了，所以也要看種的香菇藥及也要看木頭，種這個香菇藥，一個是手不能是髒的，不能混到肉類及各種魚，要聞到那些味道有些香菇藥就死了，這些就是現在種香菇的方式，這個他就稱它是段木香菇。