- 40
- 0
- 字幕列表
-
azua mavacuk, ikaken a pukakududakudan angata tua mavacuk關於小米開墾的工作，原先我並沒有參與得太多
-
lja tiaken tua.. avan a qemuma a si pasi ika pasa gakku nikama tjanuaken因為我父親不讓我上學的主要原因是為了務農的工作
-
kasecigiyu aken ka下午na pata x ka kenvawa tia kina在我畢業的那天下午，那時爸爸媽媽還喝著喜酒
-
vaik aken a sema vavua amavacuk, nayamatazua我已經開始上山做開墾的工作
-
na ika ken a pukakudakudan tua mavacuk其實當時開墾的工作我也沒有參與得太多
-
ljakua, a seman puvaquan kemasi nu na semalu kemasi sigac但是，小米田的耕作是在四月份開始
-
大部份都是從..差不多是從7月、8月a kisadjang而「擇地」的時間大約都是從七、八月開始
-
kisadjang a seman puvaquan. pase 7、8月選擇小米耕作農地我們稱「kisadjang」
-
aw nu kisadjang nuaya ramaljemaljen, vaik a kemin tu iyainuan a san puvaquan老人家所謂的「kisatjang」，指的是去尋找可以種植小米的田地
-
tu semayan anan tua kadjunangan , na penduc tua cemel要先做農地的選擇，並使用草木做界標
-
sa pukeljang tu iyinuan a uri ka kavacukan niamadju作為標記，告知他們所要開墾的地方
-
semaumaq nu inika cuway na vaika a kisatjang尋找耕作地沒有占用太多的時間就回家了
-
na muri qaqumain因為不過是為了去選擇可耕作的農地而已
-
(pukeljang ta uri…)(標記表示…)
-
ui na muri qaqumaing tazua對！那時候只是為了去選擇可耕作的農地
-
ta xx na mangdjez tu izainu a uri ka pusu sadjang tu nia puvaquan然後回來告知已經選好的小米農作地的位置
-
a namaya tazua za tu tjemawcikel, tua sika aqumaqanan, marekakakak告知家人和親戚朋友們
-
aw sa patagilj a a mavacuk然後開始做開墾的工作
-
ulja pinukeljang anga tu ka inuan a uri ka quma niamadju, a kavacukan因為他們已經確認開墾的農作地了
-
ljakua azua ti aken, kimaya kemasi 45年aken angata a penaqulid angata a mavacuk但是，我自己從事開墾工作的確切時間，大約是從民國45年開始
-
lja kimaya 45年 ka aya azua a ti vuvu a sutjay a na pucekelj tjai ti vuvu kaljuy a ljagiring因為祖父sutjay （人名） 和ljagiring家的祖母kaljuy（人名）在民國45年時結婚
-
kaw, avan anga azua patagilj anga ken a mavacuk tua djemedje tua caviilj所以，那個時候才算是我做開墾工作的開始。那年持續每一天的開墾工作
-
a djemedje tua cavilj ika ken a pulavay a mavacuk a sema puvaquann在一年的時間裡持續、無間斷地做小米田的開墾工作
-
ljkua lja tjaliqaca azua izua i ljageras(農作地名稱)但是ljageras（農作地名稱）山上的農田面積很大
-
sa nia pinusadjangan tu..kata lja giling ni kama所以我的爸爸和lja giling（家名），已經做了（可輪耕的土地的）記號
-
avan azua nia zumbangen, a nia i ljageras a mavacuk kati vuvu i Sutjay我們和vuvu i sut jay會依序（在有限的範圍內）耕作ljageras的農地
-
azua a ku kamanga, na izua zeriyuljan而我的爸爸當時有做交換工時的工作
-
ljakua tjaliyaw a tiaken a kiciyuciyur tua mareka djinumak a salasaladja a mavacuk因此通常比較多的時間是由我和他換工時的夥伴一起做開墾的工作
-
azua mavacuk tja sika pazazeliyuliyul開墾時需要彼此換工時做工
-
mazazeliyuliyulj aya, a aya a ti tjen a sekuljaljau「mazazeliyuliyulj」就是我們古樓系（稱「交換工時」）的用詞
-
cuacuay anga marerayurayu ayanga, aya imaza i Tjuabar久了以後我們也就使用土坂村本地「marelayulayu」（稱「交換工時」）的用詞
-
pazazeliyuliyul aya angata itjen a se kuljlju而「pazazeliyuliyulj」的說法原本就是我們古樓系的用詞
-
pazazeliyuliyulj tua tja qadaw. nu aya matazua mavacuk. si pazazeliyuliyulj在開墾時期，彼此以天數換工時做開墾的工作
-
aw, nu ru puvaqu venawa, venawa sa rangez然後⋯在小米農作時我們會釀酒，釀酒是作為尋求協助的（一種禮儀）
-
remangez aya tua tja tjen a sekuljaljau, tjemaljava aya imaza i tjuabar我們古樓系稱這樣的行為為「remangez」，土坂這裡稱「tjemaljava」
-
remangez aya tazua vaik tjen a a kipaqeljing tua mare katja kaka, tua vaika mavacuk向親戚朋友及我們的兄弟姊妹尋求協助開墾，我們稱「rmangez」
-
tja remangez aya tjen a sekuljaljau, vaika ki paqeljing tua tja mareka tja kaka我們古樓系稱「remangez」，意思是向親戚朋友及我們的兄弟姊妹尋求協助
-
aw, ljakua azua a tja linangez, nu tiamadju anga remangez, tja vaiken a pavalet但是我們尋求協助的工時，當他們需要幫忙時，我們也要做回饋的動作
-
namaya ta nama tja mazazeliyulyutjen sakamaya像是彼此交換工時一般
-
lja aya na mare pusalasaladj itjen 互相幫忙 aya tjen a aya a cemiyukukuan因為我們也彼此交換了工時，若使用中文表示，就是「互相幫忙」
-
matazua itjen ta sicuayan tua mavacuk這就是從前我們開墾時的（習慣）
-
saka nu vaik itjen a paqeljing tua mareka tja kaka nu kilangez itjen所以當我們用行動幫助我們的親朋好友
-
nu titjen anga lemangez, tjuruvu, tjuruvu a mareka tja kaka a mangdjez a paqeljiqeljng uta tjanuiitjen反過來當我們需要幫忙時，前來幫忙的親朋好友不少
-
pavalevalet tazua tja vinaikan a paqeljing tjamadju, namayatazua a kasicuayan回饋之前我們去幫他們的忙，這就是從前時期的樣貌
-
nu puvaquvaquan itjen tua ma tua mavacuk從前我們務農時期開墾的生活樣貌
-
nu qacaqaca nga zua tja kavacuk, saka tja pacengceng anga tu tja puvaquan當開墾的範圍已經做得很廣，剛好也到了小米的農作時間
-
avan anga azua seman kasiw接下來要做的是整地砍伐的部分
-
seman kasiw aya tazua tja tja linaulj a kasiw所謂砍伐，是我們之前先略過，而後需要再處理的工作階段
-
a inika tjen a maqaseqas tua drukudrukung是（處理）那些我們沒有辦法使用臉刀砍斷的樹木
-
tja si xxx a maka tja kaka, tjasi aya ta tja zeliyuliyuljan這需要和親朋好友彼此交換工時來完成
-
zeliyuriyuljan azua seman kasiw彼此交換工時做樹木砍伐的工作
-
seman kasiw nu aya avan azua a emipuq ta kasiw, a tja linaulj所謂砍伐，就是處理之前我們先略過，而後必需砍伐的樹木
-
a inika tjen a makaseqas nu mavacuvacuk itjen是之前我們開墾時沒能砍斷的樹種
-
satje kaizua a mavacuk, pasasangasangtj itjen然後在那裡做開墾伐木的工作，用來做預防土石流的工程
-
azua kai tjuku a semangatj aya剛剛tjuku（人名）提起「semangatj」的意思
-
tja kidjuladan azua, nu tja kipaqeljing azua nu calisilisi a tja quma是我們用來腳踏的地方，協助我們在斜坡的農作地上站穩
-
nu neka tja ki djuladjulatan, neka i tjen a seljedjek a mavacuk少了腳踏的地方，在開墾時會沒有讓我們沒有平衡的支撐點
-
nu namaya ta niamen a qaqumain i ljagerac a calisilisi如同我們在ljagerac（農地名稱）山上的斜坡地
-
aw nu tja seqasen a kasiw tja vatjen, tja vatjen azua satja tangezang ta tja sinqasan我們必須將砍斷的樹木衡坡倒放，用來支撐木伐木時，沒有砍斷的樹頭部分(防土石流)
-
matazua sema..semangatj, aw tja sipasasangatj matazua預防土石流的工程就是如此，如我上述所說的那樣的動作（將各個木材用來作土石流的工程）
-
aw nu seman kasiw anga tja ipuqen azua kasiw a kakudraradraran, tja si sangatj uta然後砍伐樹木時，砍下比較粗壯的木柴，橫放在（斜坡的）農地上預防土石流用
-
tja qaluqaluin azua sa tja sangatjang搬運它然後用來設置預防土石流的工程
-
aw a tja ljinicek a kasiw, aw avan azua tja pavasakan anga然後那些截短後的木材，接下要整理堆放它們的地方
-
azua tja ljinicek nu mavacuvacuk itjen那些是在我們開墾時所處理的比較細的木材
-
satja sananguanquaqy anga remasudj a kasiw seman a aya djemumulj接著可以進行堆放，整齊地將木材堆放在一起
-
tja djumuljen azua kasiw a tja sinankasiw a ricing整齊地堆放那些砍伐樹木時的枝條
-
a ricing nua nu tja inaya a tjaw inipuqen a kasiw.那些我們剛砍下的樹木枝條
-
maitazua a seman kasiw砍伐樹木的過程就是如此
-
aw azua ivukid nu ayaitjen avan azua kakuradraran a kasiw然後所謂的「砍伐」，說的就是那些比較粗壯的樹木
-
nu inika tjan a makaseqas angata. tja valjevaljesen anga, tja ridraridraridren.當我們無法砍下樹木，我們需要使用斧頭或鋸子將樹木砍斷
-
aw avan azua tja sikim anga tazua a lemaut a ljevavaw ta kasiw a semukasiw這時候我們需要尋求會爬樹的人，來處理無法砍下的樹木
-
tua ikatjen a lememu a mipuq tja lja seman kasiw aya幫助我們處理無法砍下但必須要處理的樹木
-
seman kasiw anga itjen然後開始做伐木的開墾工作
-
nu seman kasiw iten saka masankasiw anga, nu avan azua demaic itjen當砍伐樹木的工作完成以後，接下來要做的是防火的工作
-
nu demaic nu aya , avan azua 周圍 周圍na tjakavacuk tja sananguaqen anga所謂的temaic，是指開墾地周圍的環境整理、清理工作
-
tja sucemelan anga nu ljemama itjen sa ikaika pataljiz.我們需要整理、除去各種草類（並堆到農地中），免得焚燒時火勢往樹林裡竄去
-
pataljiz aya tazua 會燒tua na 隔壁的那個a cemecemel所謂的「pataljiz」，就是指引起隔壁山林的火災
-
pataljiz aya ta namayatazua. azua a火勢往樹林裡竄燒的意思
-
會起火ta 另外一個地 ui
-
aw avan azua a uri tja si demaic所以這是我們必須整理、除去（雜草、木）來防火的原因
-
nu namaya ta niamen a i LJageras a calisi, saka liyaw a cemel a ljavia a ngat像是我們ljageras（農地名稱）的山坡地，就有很多芒草和月桃葉
-
tjaljiqaca a tja dinaican, ulja qacasapuy. nu ljemama i tjen qaaca sapuy需要整理的農地很廣，所以當我們焚燒時，火勢會很凶猛
-
marekutj itjen tu aya tu ljemama itjen tua tja aya tua cemecemel讓人擔心會引起火燒山林
-
pasa taladj a cemecemel., ta pataljiz擔心火勢會往森林裡竄去
-
pataljiz aya tazua 那個火會 pa aya tua cemecemel所謂的「pataljiz」是指火勢往森林裡竄
-
pataljiz aya ta mayatazua火勢往森林裡竄，就是那樣的情景
-
marekutj itjen tua pataljiz, aw azua tja si sanguaq a demaic我們會擔心火勢往草叢裡竄，所以必須做好整地的防火工作
-
tu namaya tua niamen a i Tjageras, a i Tjuakamuraw a kadjunangan, i valivali, I valivali ta gadugadu如我們ljageras山上的農地直到kamuraw（農地名稱）山的土地位置在風口處
-
medjamadlmaitjen a ljemama, , ulja nu kadjamadjaman neka nan a vali所以我們必需利用很早的時間做焚燒的動作，因為在清晨時間還未起風
-
nu kimaya nu 凌晨的5、6點，還沒有天亮以前，patagilj itjen a ljemama大約在凌晨的5、6點，天還沒亮以前我們就會開始焚燒
-
為了怕那個風
-
因為nu aya nu 8點 patagilj a vali因為八點以後會開始起風
-
所以nu kadjamadjaman medjama itjen tua vaik a ljemama, tua tja kavacuk所以我們需要在很早的時間做開墾的焚燒工作
-
nu ikatjen a medjama sa vali, azua pataljiz aya如果不利用早起的時間，起風之後引起的火勢
-
那個火會燒到隔壁
-
lja那個cemecemel.a ini anan ka tja vacuki, a quma nua qaliqali因為別家山上的農地還沒有開墾過
-
所以辛苦a mayatazua demaic tua tja sanangaqen aravac a demaic tua tja kavacuk所以說整地是件很辛苦的工作，我們必須在開墾時做好防火的工作
-
nu kimaya nu 8月月底anga katua九月份那個時候大約在八月月底到九月份那個時候
-
avan anga zua a aya a seman kasikasw itjen那時候我們開始做砍伐的工作
-
nu kimaya 11月份左右azua demaic demaidaic anga itjen所以大約在11月份左右，我們已經開始做防止火燒山的（檢視）工作
-
ulja ziki nua tjemugut kasicuayan, gemalju因為從前時候播種的時間比較晚
-
ika namayatucu anga tucu anga lemukam nga itjen不像現在很早的時間就開始了
-
a sicuayan a ziki nua tjemugut 都是2月從前播種的時間都是在二月的時候
-
nigac a si tjugutan, patje一個月到3月底a tjemugut kasicuayan播種的時期大約在一月到三月底的時間
-
ljakua tucu lemukam anga itjen aravac tua tjemugut但是現在的播種時間很早就開始了
-
lja, a tjasi lukamukam a tjemugut tucu anga這麼早就可以開始播種的原因
-
pukinljang anga tjen tazua pu 水管ta zaljum是因為我們已經知道利用水管做澆水（的工作）
-
aw izua tua tja sidjiqes tua tja tjugut所以有時候剛播種完畢就可以澆水了
-
azua sicuayan, ulja pakiljaljava tua qudjalj從前時候還得等待雨季的來臨
-
saka ika ruqudjalj angata a aya azua 冬天ho, ika ruqudjalj aravac a 冬天而冬天不是多雨的季節，不會下太多的雨
-
sikiljaljava angata tazua 春天因此會等候春天的到來
-
azua sangkac anga, qemudjalj anga aya izua nga qudjlj. izua anga qudjalj在三月之後，雨季來臨時，就會下起雨來
-
aw avan anga zua sicuayan a tja , avan azua tja siki ljaljava tua tjemugut所以從前時候，（雨季）是我們等待播種的主要原因
-
都是在2月份3月份a na 會tjemugut kasicuayan所以從前播種的時間都是在二、三月左右
-
lja avan azua tja kemaljava tua qudjalj是因為必須等待雨季的到來
-
ikanamayatucu anga tjemudgut a kirimu不像現在很快就可以做播種的工作
-
ulja na pugusau anga tjen tua tja quma, tja djiqesen nu katjugut itjen , qaw因為我們的農地已經有水管的裝置，在播種完成之後可以完成澆水的動作
-
qaw, namayatucu anga a ika pu ziki tua tjemugut所以播種已經沒有季節的限制了
-
a sicuayan meseljaseljang itjen那時大家都會在同時間完成（播種）
-
ulja avan azua 季節angata na qudjalj a tja kaljavain a mapuljat tua tjemugut因為大家都一樣等待著春季的雨季到來
-
( izua nan azua sengesengan tazua makaljama pay kaka)（焚燒之後不是還有個工作要需要完成嗎？）
-
ai, nu maka ljama itjen, qemuljic anan itjenn driva對喔！還得處理焚燒過後，周邊環境的清理工作是吧 !
-
ui aw azua qemuljic, nu calisilisi a tja quma, selapay itjen有關清理斜坡的耕作地，是相當費心力的
-
lja avan azua a tja sangatj tua tja umaljen a semananguaq因為要重新再整理已經完成的預防土石流的設置
-
tja umaljen a tja sangtj sa tja cekceki anga需重新整理（防土石流）衡坡倒放的樹木，然後將它們釘起來（固定）
-
tja cekcekan tazua tja kasiw a tja inaljudjang sa tja cekceki釘起來加以固定(倒放)的樹木
-
sa tja pu cavulidi azua tja sa tja savac然後搬運已經截成小段的柴木
-
savac aya tjen tazua ljinicekan a ljemakedrikedri較細的木柴，那個被截成短短、一節一節的樣子，我們稱「savac」
-
sa tja viki a qemeceng a zua qaciljay amaruquruqu然後是用來擋住土石流的
-
kemuda nga satja pakexx tua sangatj什麼樣的情形我們會xx做預防土石流的工程
-
aw namaya nga ta upu na 擋住 tazua擋住tazua a katjunangan a calisilisi像是堆砌的石牆一般，擋住，以防止斜坡土地（的鬆動）
-
aw izua paka tja pakaizua nan a caucau uta也讓我們行人有行走的地方
-
izau tja pakaizua nu izua sangatj, 變成tja 方便ta tja maparumar tua tja tjemugut, a設置擋土牆之後，有了可行走的地方，尤其在播種時期更方便
-
azua semangatj nu maka ljama tjen satja qemuljic anga關於設置（擋土牆），直到焚燒完成之後，進行農地全面的清理工作
-
nu qemuljic itjen aya sepurpur a uqaljaqaljay a aya a semangatj當我們進行焚燒過後的清理工作時，男士會非常忙碌
-
lja tja sangatjan azua sa tja sapisapi azua qaciljay, sa pasan ta sangatj因為我們要設置擋土牆，所以會將整理的好石頭搬到預防土石流的裝置中
-
aw, tja upuan azua lja然後將石頭堆砌完成
-
nu ika tja sananguaqen, azua maruqu a qaciljay, maaya qipu因為若是我們沒有處理好，石頭就會滑落，泥土也會（鬆落）
-
neka tja pakaizuanan acaucau, nu calisilisi a tja quma而在斜坡的農作地上，也沒有讓行人有可以行走的道路
-
aw avan azua tja sangatj a tja kinaparangezan tua tja pakazuanan a caucau所以我們要設置一個撐點作為支撐，一個可行走的地方
-
tua ini tja ka pitja seljenguaq a tja kula讓我們的雙腳能更舒適
-
nu ika tja sangatjan, na izua tjen a na kiteku sakamaya如果沒有做防土石流的設置，我們會總是保持低頭的姿勢
-
saka maruqu a qaciljay, maluqu a qaciljay, inika na seljenguaq而且石頭也會滾落（下山），會出現落石的危險
-
avan azua sika pazangal nazua semangatj所以設置擋土牆是件很重要的事
-
aw ta sicuayan, ulja ika namapenetj a tja quma從前時候，因為土地沒有分割（所有權）
-
tja puitaitain tua tja puvaquan小米田的耕作只能一次
-
nu remaketj tja taleman tua vasa tua djawdjaw所以有時候會種植芋頭、地瓜
-
nu makudem azua tja talem a vasa a djawdjaw在（小米）收成之後會種芋頭、地瓜
-
nu tja papucemecemelen anga zua那裡就像是堆放廢材、各類乾枯草木的地方
-
aw nu maljiyan anga caviljan , patjavat itjen a mavack mayatazua sicuayan待下一年之後，我們又得換地方開墾。這就是從前開墾小米耕作地時的情景