pinuljacengan｜口語語料｜原住民族語言資料庫

djavadjavai a mapuljat, a marka ku matjaljaljak a marka ku vetjek, a tucu tiaken ti eleng a lja luvaniyaw,

各位親朋好友大家好，我叫伊箖.屬潞垡郳耀家族，

a e ku kama kemamaza i mavaliv , a setarev a mamaza i tua lja luvaniyaw a pulingaw a kinacemekeljan ,

我父親是瑪垡泵家族，他與潞垡郳耀家族靈媒結婚，

a manusika , aku aken a matazua a qivu taicu a pakatua pulingaw nu ayatjen , titjen a a a pinu paiwanan liaw aravac a tja kakadan.

因而我之所以提起靈媒，我們排灣族群有許多的規定，

a nu uri kemesa itjen a taicu a pinuljacengan , a ljatua tucu uri ku si tjaucikel tjanuitjen a mapuljat, avanaicu a pakatua a kemesa ta pinuljacengan,

當我們要煮此傳統食物,而現在要跟各位分享的就是有關於此，

a namakuda za tja kakudan nu ayatjen a tja a pasusuan a kemasi cuai a pinupaiwanan

煮食此傳統食物從過去有哪些可依循的規定，

e~nu maljaval itjen taicu a pakata pinuljacengan , ljatua aicu a tja kakesain, avanaicu a lami a vaqu a tja kakesain.

論起煮食傳統同食物因主要食材是小米。

kemai tua a temugutj itjen tua vaqu, patjetua e masuvaqu itjen, e tjara izua tja kakudan a

從播種到收成小米，有許多的規定，

e lja e , titjen tucuanga a maka tja kakudan , nu maka suvaqu anga itjen nekanga nu tja sengsengan,

然，現今人的習慣，小米收成後便無其他農事,

ljakua, kasicuayan ljatua uri matjatjaucikecikel itjen tua tja kakudan a sicuayan , nu masuvaqu a kasicuayan a inika tjen a pakakas a kemacu tua tja vaqu a pasatjumaq.

因為所要講述的是傳統文化，若小米剛收成，不能直接將小米帶回家，

a tjara kitja a seqetjen a pimaza i vavaunan i tua tja haku ha nu e nukinana liaw aicu a tja kini vaqu,

絕對會將剛收成的小米留在山上的倉儲。如果收成的小米太多，

izuaza tja kakaudan a papasivaqu, papasivaqu nu aya itjen djemaulj anan itjen tua maka tja vetjek a pusaladj tja nuitjen a qemalu tua tja vaqu.

我們有個習俗叫相互搬運小米,相互搬運小米就是邀請親朋好友協助幫運小米。

ljakua aicu imaza tua vecekadan, izuaza sengsengan , nu papasivaqu itjen , qemavai anan itjen taza e~djadjaljan,

然而，過程中會先做一件事，就是用去年以前的小米做排灣族小米糕，

a sicuayan anan a vaqu a tja kesain tja qavain a pacengelj itjen a pa a tua aicu a maka tjavetjek a mantez a pusaladj tja nuitjen tua aicu a qemalu taicu a vaqu,

用去年前的小米煮食、做小米糕邀請分享將協助我們幫運小米的親族，

e~ nu makakan anan itjen avan anga pusaladj anga sa maqacuvucuvun a kinacemekeljan tja nuitjen a pasa tjumaq taicu a vaqu.

享用完後，就是年輕人及親族協助幫運小米。

aicu a vana cu a pakatua vaqu a pap a papasivaquan a tja kakakudan.

這就是關乎小米的搬運小米的過程。

aza e~nu pasa~ e~nu i vavua itjen ika itjen a makaya a kemesa taicu a pinuljacengan nu a tjau masuvaqu itjen,

當小米收成且留在山上而我們上山時，還不能煮食小米，

anema aku aku azua namaya tucu nu aya itjen , izuaza tja kakudan a pinupaiwanan,

為什麼如此?因排灣族有個慣習。

aicu nu maka suvaqu anga itjen , pacengceng tu uri masalut itjen ,

小米收成正是要舉行祭典。

nu masalut anga itjen , nu ma ama se e numasu nu e puamin anga tua aicu e aicu e masalut.nu masesuan anga e~mana makaya anga tjen a keman ta pinuljacengan.

當祭典結束，當過程完成之後才能煮食此傳統食物。

ljakua a sangasangasang a tja kanen e~ aicu a pinuljacengan a tja sipuljaceng avan anga aicu a kucin,

但是，首先能當食材的菜葉是曬乾的芋頭莖，

a anema anema aza kucing nu ayatjen , avan anga za tja rinasi a supiq, aicua uri tja kesain katazua anema nu aya tjen , vananga za tja rinasi a uming,

曬乾的芋頭莖與芋頭葉就是加入小米粥的食材，

nu qivu itjen taza tja rinasi a uming , a e saljai aya itjen, azua nu tja rinasi anga satja makayanga ma cemcem, makaya anga tja si puljaceng,

論起芋頭葉稱之為芋頭葉，當芋頭葉曬乾並可捏碎就可當食材，

nu masuan anga taicu a masalut, vanangaicu a tja kesai , aicu a uming aicu a supiq a rinasi anga, e~

當祭典完成，就是煮這些已曬乾的莖葉，

nuna puljaceng anga itjen tazua , nu vana azua sangasangasang tja sipuljaceng vana makaya anga tjen a puljaceng ta anema nu aya tjen,

在加入其他菜葉時，先以此作為投入小米粥的菜葉，

nu na kemesa anga tjen taicu, makaya anga tjen a puljaceng taicu a sameci, taicu a kamutu , taicu a sama, taicu a djaudjaw,

當煮食過此菜葉後，之後地煮食才能野生A菜、紫貝菜、龍癸及地瓜葉等菜,

anema uta izuaza e tja sipuljaceng van aicu a e lanak aza tja sipuljaceng ,

另可將芋頭柄當食材，

e ikanga malain tua tja sipuljaceng aicu aicu a ljaceng kasicuayan , nu na mesuan anga tua e aicu a e~masalut ,

絕不可以隨意找菜葉當食材，只有在完成祭儀之後才可將其他菜葉當食材，

namatazua ka sicuayan , ika tjen a pumayamaya kemesa tua a pinuljacengan.

以前是如此，不可隨意煮食此傳統食物。

ljakua, nu inia ka ka ma e tazua numaka tugutugut iten, sa inia e makesa aicua sa vakuan a e~vaqu,

但是，播種過程尚未完成，小米尚未成熟，

anema makaya tja kanen nu ayatjen , zazaljan , e zazaljan makaya tja kesain , anema aya tjen tua za zazaljan nuaya itjen , aza si caviljan,

那可以煮食那些食物，去年的小米，去年的小米可以煮食，舊的小米就是去年收成的，

aza cuacuaian anga e aicu e aicu a djadjalj aicu a vaqu, djadjaljan ayatjen a qivu , ljakua ini ka nalja itjen a makaya keman ta aicu a vaquan a aicu a e vaqu a tjau ka lami .

已經存放很久的小米我們稱之為舊的小米，但尚不能吃新收成的小米。

ikamakaya tjen a keman tazua , ika makaya tja sidjalja , ljakua izua kakudan , nu tjaw e e maka kivaqu itjen , saka nu uri pasa kemsa itjen angata a keman taza aicu a tjawkauvaqu,

我們不能吃那些，也不能當舊米來吃。這是有順序的，若小米剛收成，而我們又很想煮新小米來吃，

makaya ljakua , nu kemsa itjen tja qasaven, kemuda qemasau nu aya itjen , nu kinana nu kemsa itjen e~tja kisikisiyan nu kemesa itjen,

是可以,但是煮的時候是純小粥，如何煮呢，煮的時候取一碗小米，

nu tja qasaven papamaw sa kamaya tua kisi, aicu a uri tja kesain a vaqu satja pakaliavi ta zaljum , ljakua inika makaya , inikangata makaya tu e puljacengan,

若要很稀只要取半碗煮食然後水量要多，但是絕對不能加任何菜，

ljatua qemasaw itjen .nu kemesa itjen .ljatua, inia tja si kaleva taicu a na qemati.

煮的時候要非常稀，因為還沒感謝創造神。

aku azua , nu itua ma numavesuan anga aicua pu pucavilj nuaya itjen nuicu a masalut , sana makaiya tjen a kemesa tua pinuljacengan,

為什麼呢?因為若祭典結束才能煮食加入菜葉的傳統食物

nu masalut, vana tja si kalevalevaan taicu a naqemati tua kadjunangan , na papulami a tja Cemas.

祭典才是感謝創造土地、賞賜糧食的神。

manu sika tja si kalevanga vaqu , tja si kalevanga marka vasa, tjasi kalevanga marka tja sini talem a penuljat a tja kakanen.

因此才感謝所賜的小米、芋頭，為著所栽種的一切、所有吃的獻上感謝。

manusika nu aza tja siayaya kasauni, nukinana nuna masalut anga tjen , nu sini pumaljimalji anga ta na qemati , vana makayanga tjen a kemesa ta pinuljacengan.

所以，如同剛才所說只有對創造者獻上感謝後，才能煮食加入菜葉的傳統食物。

a namatucu aza tja kakudan a tja sengsengan, a tja tjaucikel , ljakua e~nu nunamatazuanga nu ~

這是我們的文化、我們的工作、我們的傳說，但是，如果~

nuna patagilj anga tjen a makaiyanga kemesa ta pinuljacengan nu ayatjen , anema tja padjuluin?

如果已經可以煮食傳統食物，要準備甚麼呢?

padjulu anga tjen yu, nu masuan anga sa masalut , nuna kemesa anga itjen tua pinuljacengan , a pinu ayan ta aicu a kucin aicu a saljai e~

祭典完成後要準備煮食傳統食物，加入芋頭莖的米飯

makaiyanga tjen a puljacen tua aicu a kamutu aya itjen pai kasauni, anemanga tja padjuluin , seman talagalj itjen , talagalj

我們剛才說過米飯才能加入紫貝菜，我們要準備甚麼?製作爐灶

patagilj anga itjen a pecungu , izuanga tja paliuk , makaya anga tjen a pakaliaw a kemuletj tua kisi drusa kisian anga tjelu a kisiyan anga,

開始起火，已經有鍋子，我們可以煮很多，煮一碗兩晚三碗，

tja si kulet a cau~ tja kinacemekeljan patagilj anga tjen a kemesa.

按著家庭人數，開始煮食。

izuaza tatuluan nia vuvu tja nuitjen a mapuljat tu nu kemesa itjen taicu a e pinu vaquan a ta aicu a pinuljacengan , kemuda itjen a kemesa nu aya itjen?

前人有個用來教育我們的，如何用小米煮食加入菜葉的飯呢?

tjara kitjen a padjulu ta nema ? civan~, aicu a tjalja papa e ~ seman pazangalan aicu sa nu kemesa itjen

必定要準備甚麼呢、木勺~煮食時這是最重要的

ljatua , aku azua nu aya itjen , nu kemesa itjen nu napecengu anga itjen, saka kitja kuralen aza a aicu aicu a sapui , inika makaiya e aya kerikeri ~a keri aza sapui a tja si aya.

這是因為煮食時火勢必然很旺，火勢不能弱。

nu patagilj anga itjen, nu tja sinavan anga aicu a marka aicu a vaqu, patagilj anga tjen a kemesa pai , sa ~

開始前獎小米洗淨，就開始煮食，

aicu a aicu a tja aicu a e~civan tja si ri~yur a matucu , tjasi riur a matucu , aku a patalevan na aicu vana aza lami aza vaqu inika sedjekec tua aicu a paliyu,

要用木勺不斷攪動，其主要用意是避免小米黏鍋，

manusika nu tja e riuren, nu tja qaluvuin a matucu aicu a pa~ aicu a tja lami ta ika sedjekec, tja djuai , aya vavulungan nu kemesa itjen .

若不斷攪動打散，食物不會黏鍋，會較稠，長著教我們煮飯時要如此煮。

ljatua nu tja atucutucuin a remiur a qemaluvu ta zaljum , mekudrar, a tja mekudrar aicu a e~ aicu a vaqu.

因為若不斷攪動打散，小米粒會越來越大顆。

sa nu pacu itjen nu patagiljanga minatuk aicu a zaljum , tja pasazuan anga tua tja kinatjengelayan a~ljaceng.

當看見水開始滾時才加入喜歡的菜。

izua caucau a tjenglai tua pasazua ta e ~ vananga za sameci , ljakua nu kemesa itjen tua sameci , qatid a tja kinsa ljakua nanguaq tua tja kinacavacavan aicu a e aicu ramaljemaljeng.

有人喜歡加龍癸菜，但是若是加龍癸飯會苦澀，但老人說對身體好。

au nuke nu tja pinasazuanga nuna matukanga za mi e mina minatunatuk anga za zaljum , patagilj anga tja qaluvuin a nga matucu yu, inika tja sekezan

若已將菜加入並水開始滾，就咬不斷攪動打散，不能停止。

nu tja qaluvuluvuin a matucu saka aza bubun , nu inikanga liau anga za bubun, aza lungelj, makaya tja pasa likuzen,

在攪動打散的過程中，若水泡變小，就要將尚在燃燒的木頭往後移，

aza aza lungelj tja pasalikuzenanga aza lingelj a lungelj, amin anga za tu , aza qecengecengel aza tu, aza tja sikesa taza pinuljacengan,

要將尚在燃燒的木頭往後移，只留炭火煮食，

aku azau nu aya itjen , nu nukural aravac aza sapui kilimu a meqangelic aza tja kinsa , amin anga za tu ,

因為火勢太大，飯很快會焦黑，只留炭，

aza e katjesapuiyan anan tu aza tjasikesa , sa inika tja sekezan aicu a e aya aicu a civan.

只留炭火煮食，木勺不能停止攪動，

tjasi atucu a gemalju , gemalju matucu itjen a kemaluvuluvu ta tja kinsa,

我們如此慢慢的，慢慢如此攪動，

nu tja kaluvuin nu inika tja seqetjen aza kai anga ka sauni tja djuai, tja sanguaq , aicu a tja kinsa nu matucutucu itjen ,

如果不斷攪動打散，煮出來的米飯會稠稠的，如此煮飯比較好吃，

nu mavan anga za bubun nu mukerikeri anga, tja sualapen anga za tu , tja sualapen anga za tu itua taladjan.

當滾動的氣泡變小，就要把底下的碳移開。

sa amin anga za e~ne nekanga nu sapui itjaladj , makayanga tja pizuain anga vananga aza i teku itua paliuk nu maculjuculju anan nu uri pasa keman itjen ta kingikingic,

那鍋飯還熱的時候留置在爐灶，若想吃鍋巴，

aza vavulungan, e tja pizuain anan a paliuk inika tja sulapen aya.nu matazua vanan izua kingikingiz, sanguq aravac a namata zua nu keman itjen .

長者說:將鍋飯留置不可移去，如此會產生鍋巴，非常好吃，煮食時要如此煮。

pai nu makakesanga itjen kemuda iten aya itjen, patagilj itjen a vencilj, ljatua kasicuayan a tja kakudan , neka nu matjatjukisikisi,

飯煮好以後，將整鍋提起，過去沒有各自的碗，

e~tucu anga, nu keman itjen, malap tjen tua tja kisi malap e~ vecilj anan itjen ta tja kinatjengelayan,

現今，我們都會挑選喜歡的裝入碗中，

ljakua , kasicuayan ini e~ nu kinana makakesanga , malap itjen ta takalj,

但過去不是，飯若煮熟就會拿鍋墊，

takalj , e~sa tja pivavaven aza paliuk taicu a takalj , sa nunamatucu anga nu matucu anga padjulu anga tjen tusa kizing,

取了鍋蓋將鍋子至於其上，再取湯匙，

nu qivu itjen kizing, kadjang aya itjen , ljatua aicu tja kinasengseng taicu a taicu a sinakasivan aicu , manu kazang aya itjen nu keman

我們說湯匙、木勺，因為那是用木頭製成的，因此吃飯時稱之為木湯匙。

qepuqepuin anga aicu e kadjang a mayatucu, patagilj anga itjen a keman .

將湯匙集中於鍋中，再開始吃飯。

aicu aku vincikan ne aicu a e ta aicu a pinaru caucau nuaya itjen, ka sicuayan tja paqaqaljain tua mazazangiljan,

這湯匙為什麼有雕刻?過去尊重頭目家族，

aza na i tjumaq tjara ki vincikan a niamadju a nemanga, aicu a pinaru caucau sa izua tja kakudan nu keman itjen .

頭目家族的任何物件都有雕刻，刻上人型。

e titjen ka sicuayan , e nuri ~aza tja sipuljaceljacen ka sicuayan ljatua e~maulam itjen ta lami.

過去有個慣習，我們之所以在米飯中加入菜葉，因為過去食物不多

nu tja pinaka liavan ta ljaceng e mavetu itjen a mapuljat , nu tja sindjelj a tja vaqu , nu neka nu ljaceng mavekelj a keman.

菜葉加多大家就可吃飽，若只有小米沒有菜葉只有少部分的人能吃。

aku azua nuayatjen keri , mekeri a kakanen, nu tja pinuljacengan , meliaw aza tja kesain.

之所以如此，可以吃的量少，加入菜葉後量會增加。

au, uri pasemalaw anga ken taicu a kemakan anga itjen , taicu a kinsa , nu keman itjen , e nu aya itjen taicu a kadjan,

這時我要講述吃飯的過程，吃飯使用湯匙時，

tatu-i imaza kan, e~a u kanen ika en a makaya patjekulj imaza itua tjai kanavalj itjai kaviri tja nuaken itja nuaken.e~ palisi aya vavulungan.

倘若我做這裡，取用範圍不能向我左右取用，長者說這是禁忌。

ikatjen a makaya a keman a matucu a remius a keman taza pasamaza itua na zuma a sazazatj a kakanan.

不能挖取旁邊他人前面的飯菜。

au, nu~ a izuaza e uri u alialimen taza kasauni taza nu maka kesanga itjen , izua za itua cacapan a qalev,

有件被我遺忘的事，飯若煮熟，架子上有塊肥肉，

malap anan tia vuvu ta qalev, sa tidivi aicu kinsa , sanguaq aravac a tinidivan tua qalev.

祖父母等長輩會取下並低下油脂到飯裡，低過油脂的飯非常好吃。

si kalevaleva tua na qemati tua na pulami tja nuitjen. sanu keman anga itjen a patagilj ,

當我們要開始吃的時候，是要感謝創造者賞賜食糧者，

kemuda anga itjen nu aya tjen, vananga za u kai ka saui taza ika itjen a makaya tjemkulj tua kakanan itjai ayaw tua qaliqali

我們該如何呢?就如同我剛才說的不可跨到他人食用的前面。

nu izua za ika su kina kinatjengelayan a ljaceng, ika tjen a makaya matucu a kama. kemadikad a piniliq tua tja kinan sa a tja kanen sa kamaya.

若有你不喜歡吃的菜，不可翻攪挑選你喜歡吃的，全都要吃。

namatucu a tjaucikel a nia vuvu a tja nua ken .maljimalji

長者如此對我講述。謝謝