Padungus tu mapatayay

Anini u sasuwalan nu mita han tu i niyan,padungus tu makapatayay sa. Naayaw han tu u 'urip nu tamdaw namisufuc tataak araw matu'as siadadaay aca i teruc namahaen tangasa i patay u 'urip nu tamdaw kiniyan, u 'urip nu tamdaw han tu, siwa a pulu kiya haw, hatira ku tarayaay mahaen amin ku 'rip nu tamdaw, tuwa iniyan mapatay ku tamdaw, ira aca ku tataakay nu pilisin nu mita ku niyan.

Anu mamaan aca yaan u tamdaw, u mapatay itiya mimeraw aca kita,mamaan ku nikapatay nira, anu kapah ku nikapatay nira, anu a lemed cira tu 'urip nira, anu maulah cira tu tireng nira, raraya ku 'urip nira haw. U ruma han tu u caayay kaulah tu 'urip nira, caay ka ulah tu tireng nira, raecus ku patay niraan, ira ku kapahay ku patay a tamdaw, maulah kiyaru, u niyaru' maulah ku Kawas maulah ku 'Adingu ciraan, ira u caayay kaulah tu tireng caayay kaulah tu 'Adingu mala Kawas kiraan, u Kawas sa kita naayaw matalaw kita tiraan u Kawas sa kita tiraan tuwa yu mapatay, yu makapatay kita u Pangcah kiya u mahiya tu anu caay henay, ira henay ku hanhan malacapu aca ku luma' niya luma' itira, mihiya mimeraw ciraan mitengil a u maan ku sasuwalen nina mavelecay a hiya saan, ira aca ku usaw nira kiraan pasevana' mangalay cira, a sumuwal tu luma' nira, u mamaan nira a demak, pasevana' mitengil yaca tu luma' nira, u cavay nira, u teparay nira a cavay, tataakay a cavay haw, mitengil aca tu suwal niraan.

Anu tepek saan kiya kiya adadaay, kiya mapatayay!malecad kiyaru kiyaru tiraan haw, maelacd semuwal aw--,u sakapahen ku rakat isu, aka kapatelac ku rakat, aka ka muraraw sakapahen ku rakat, mitala ku vaki ita itisuwan sa mahaen i hekalay a tamdaw, i hekalay ku luma', makatengil mikarkar mavana' tu nikapatay niraan, mapapacena tuw amin a mapatay tu ciira saan. Mahaen tuwa haen sa mapacena, tuw amin ku cavay ku luma' itiya satu a remi'ad, itiya a lavii mihiya tu ku heni 任務分配sa ku Hulam, ira ku kiyaru u a cima kamu, amu ku mikiwahay tu runem nira amu ku mitamurungay tiya tangulan nira, a isu ku misacacakay pakaen tamiyanan, mitangicay saan mahaen amin kiya, ya u cavay nira mapapadang kiyaru ku luma' itiya, u ruma han tu patayra tu kakaenen ,u velac u dateng, patayra tu kasuy, a u maan ku sipicacak mahaen amin kiya mapapapadang amin. Tuwa itiya mapatay kiya u Pangcah tiya kaymi. Naayaw awaay kiyaru ku sapisarucek tu mapatayay tulu a sepat kiya a remi'ad angtul tu.

Sisa,makapatay anini saka tulu, saka sepat a remi'ad, kiya ira patahekal tu a mivaleng, mahaen tuwa yu mivalen tiya, i aayaw a pacumud i tangulan mitakus aca kami, tu sikawasay, u sikawasay ku mipuhpuhay tira tangulan, mipuhpuhay tira mapatayay a tamdaw, mimeraw cira mitengil, ira haw ku 'adingu nira ? Itira i hekal u ruma misiket i nu tawan a tireng kiya 'adingu nira, iraan ka katalawan sa taraan nu sikawasay a mimeraw,tuwa mimeraw a kapah tu, hay ini ku 'adingu nira, misiket henay i tireng nira, nina mapatayay sa kiya, itiya a pacumud i tangulan,pacumud satu i tangulan u luma' tu ku mitahevay, mipacekay,mipacek tu tangulan, itiya mahaen tuwa tayla tu mivaleng mahaen, tuwa u luma' han tu nidademak kiniyan. Pakaen tu tayraay mitangicay amin, mahaen tuwa u ruma kalamkamay han tu, maherek a malahuk, ira aca ku malialac nu mita u Pangcah, a malialac kita saan. Maherek a malahuk semuwal ku hiya nu luma' u 總幹事 nu mita, anini haw sumuwal, ansani anu maherek a malahuk haw a mivuting ku kita, tayra i tarawadaw, tira i tarawadaw, i ciris a mivuting, kiya sumuwal tu ku heni itiya nahacuwa kita a mivuting.

Pinaay ku tuki ita a taluma' tu sa taluma' tu a sakaviyan a sakalavi niyam,nu itiraay henay kiya, na mivutingan nu heni haw, midaduy yaca, kiya sidemakay ya makapatayay a luma' midaduy, pakaulah tiya mivutingay mahaen nu ruma han tu, caay ka pivareng a remi'ad
a malialac saka tusa a remi'ad, saka tulu a remi'ad kiya malialac mahen ku nu ruma a luma' nika,maherek a mivareng kiya luma' haw, u cila tayra aca ku sikawasay tayra a mimeraw a mitengil tu demak nina luma', itiya han tu ya luma', pavavuy muhetingay a vavuy,turun, u epah, u icep atu vila, ira aca ku sapilisin a nu mita u Pangcah,ira amin kiniyan.

U ruma han tu pahiya aca tu vuduy atu pida sa, ira han tu kenu hakiya kiraan haw, aherek tahekalay tu ira henay ku vuduy atu pida sa kenu hakiya kiraan. Nika ira aca ku pavavuy u epah,turun,u icep atu vila ira aca kiniyan. U maan saw kiniyan, mangalay a valuhay a makapatay,tayra nu niraan a niyaru' nu niraan a 靈魂hananay ta, nu nira 'adingu, tayra cira i valuhay, kapah tu hakiya kira tira, kaw sapikerid kiya makapatayay, kiraan a keridan nira, a tayra i valuhay nira a niyaru' saan. Kaw mahaenay caay kaw kakaenen,ita i tiniyay, nika, ya usaw ita u luma' ku kemanay kiraan,mahaen matiya aniniay a suwal han tu nu Hulam mimaan saw miala tiraan nira, tu valuhay nira a yaraay a tamdaw sa, mahaenay sa,sa iraan ku kakeridan nira a tayra itira, tuwa iaayaw a demakan tu, u suwal aca mapatay saan kiya tamdaw sakiyami haw, tepek sahenay i tiya mihiya haca kita, misakapah tu tireng nira tu urip nira, valican ku vuduy valuhay, a vuduy mahaen,valican kiya kakangalayan nira a vuduy, valican iraan mahan namin itiya ku demak, tuwa itini han tu maherek tu a valengan cira, cira mahaen tuway mitengil yaca kiya misikawasay, u demak nira a maanen nira ku sakapahay saan.

Tuwa, malialac hananay nu mita a demak,namapatay, kiya tamdaw tangasa i nipihiya nira, nipilaveng matenes a caay pidemak kiyaru tu umah, u ruma a demakan,u ruma a tamdaw caay pilunguc haen sa itiya malialac hananay a demak, tayra ku heni i hekal mililuc, paliluc tu tireng nu heni misuvaw tira raecusay mahaenay, sulinayay kiniyan,u malialac hananay,misuvaw tu raecusay nu tireng, naay, pisiketiyaan tiyaan, u hiya hananay nu tamdaw anu matalaw a misiket ku hiya nira, kiya raecusay nira a adingu nira a demak, itini i titaan sa ira ku nika lialac sa a mililuc ku heni,hananay mahaen,tuwa, u ruma han tu a demak niyan, a kapatay kita haen saan, u laluma'an katenes naayaw nira, nay cuwaay cira suvucen, ira aca ku cuhung sananay, 差不多cacay kiya a lalipayan, namaherek a milaveng kiraan, cacay a lipayan, tuwa mitakus aca ku laluma'an nira katayni i luma' niyam saan, tiya luma'an u wawa nira, u vavahi nira, niya mapatayay katayni tamiyanan micuhung han kiraan, tayra tu heniyan,mitayraan nira, naayaw a demak kadademakan nira, naycuwacuwaay nira a cavay tayra amin kita, militemuh tiya itiyatu malalitemuh masasuwal, aw naitini yari ku ya mapatayay a tamdaw, naitini yari ku luma' nira, naytiniyari a dademak sa, mapakungku kiya masasuwal tu naayaway nira a demak, u ruma han tu, tayra kita i laluma'an nu heni, nay mapatayay itira tu a masasuvana' iniyay kiyaru ku itira a masasuvana' kiniyan mahaen cuhung han kiniyan,
namakapatay tangasa i picuhungan kiya herek saan kiniyan, u demak nu makapatayay nu mita u Pangcah mahaen.

Tuwa yu tiya naning makatawal tu kaku tiyasuwalan, itiya ku Pangcah haw, kapah ku demak nu Pangcah itiya mapatay kina tamdaw itiya, u lavii haw ira aca ku cavay panahay mipadang panahay tu lavii mipadang panahay tuya lavii haw, panahay caay ka saan
adihay ku kungku itira miala tu tudem misalamal mingiru', itira tatatak u maan ku kungku, u kungku niya mavarecay a tamdaw i rian ku suwalan nu heni, namamaan kina tamdaw, namamaan naayaw cira, namamaanay cira sa itira a mavana' mahaen tu kiya, anu u suna nira makatengil, u mahaenay yari ku vaki yaku mahaenay yari ku vayi yaku sa itira amin, mavana' ku naayaway a li-se han nu Hulam kiraan,itira amin mavana' pakungku ku matuasay itiya, ya panahayay pakungku amin itira namamaan cira, namamaan cira itiya saan,u demak nira, u makemutay a demak ira isaw ku u raracusay a demak pakungku sasuwasuwalen, kiya tanuulah sa ku mitengilay等於是 miciyangsu tu rayray a kungku nu nira, kapahay ku mahaenay a demak mita u Pangcah kiraan, ira amin kira panahayay hananay, panahayay hananay ira henay haw mahaen kita u makapatayay a demak mita han tu, u sisa itini kita i sera maurip henay kita i tini i hekal, itini i kukudul nina sera aka sapisanga' tu racusay a demak, aka kiyaru pisasamaan sakapahen ku urip nu mita, sakapahen ku 'adingu nu mita,kiya dengay kita a kapah ku nikaurip, ngaay, mahemek ku tau titaan maulah ku tau titaan.

Anu paceva han nita a mikaen, caay kaulah tu tireng, caay kaulah ku 'adingu, mahan ku matiniyay racusay a tamdaw malakawas yu mapatay, caay kakapahay kiraan kiyan u tamdaw hananay anu kapah ku nikaurip, nu misu kapah, maulah ku tireng, maulah ku 'adingu tu tireng, mahemek ku tau mahenay a tamdaw ay i saan. Yu mapatay matiraay a tamdaw mahaenay a tamdaw mahemek ku tau ini ku simsimen nu tau, matiyatu u papasevana'ay papasevana' tu wawa, a i daduduan nu suna, sakita mahean amin kita hawhaenen tu, sakapahen ku tireng sakapahen ku 'adingu, sakapahen ku tamdaw, aka paraecus tu tamdaw,sakapahen ku tamdaw,mihaen ta ira ku daduduan nu wawa titaan ay mahaenay ku vaki aku,mahaenay ku vayi yaku a saan, aka tu pisanga tu raecusay turuaw nu tau, raecus a mahaen, haw haen haehan nu mita, sakimel han nu mita ciya-yu han nu mita!

喪禮

我現在所要分享的是，有關喪禮議題，過去人類生命的過程出生長大，老化，生病纏身直到死亡，是人類生命的這個過程，人生命的年歲，數計大約長壽八十，這是人平均的長壽，這是一般人生命平均的年齡，所以，人到了死亡有大的弔祭，祭儀文化(喪禮)。

如果，一種稱為善死，係指自然死亡，我們要觀察他是因為善死，係指自然死亡如果他很珍惜生命如果是他對身體保健生命自然長壽有些人不愛惜身體上的保健，不重視身體上的保養身體上的養身是一種稱為惡死，另一種稱為善終，這種人是自然死，他可以回到天父世界，可以回到祖靈世界，另一種惡死，係止自殺、他殺、橫死者靈魂，他成為惡靈，我們過去稱為魔鬼，我們非常懼怕，他成為魔鬼，當他是魔鬼，當人死亡阿美族認為，有形生命的終結死亡者已斷氣，如未斷氣，尚有氣息前家人圍坐在身邊善言、安慰在身邊，注視，觀察他，傾聽他的遺言，即將，要離去的親人，她尚有未說完，他的話語，來交託未完成的事、言語於他的家人有關，他任何事宜他交託的事，家人勢必都聽從他，以及他的親友，他最親密的朋友，從小到大的青梅竹馬的好友，聆聽他述說的話語，直到他氣息絕止，病人奄奄一息直到生命結束。

如剛斷氣時附耳呼叫嗚呼！請往祖靈好的方向走，不要迷路，不要迷失方向，也不要回頭，在等待你的祖靈，這樣的祈求親友以及家人聽見，立即特往生者聽見哀呼叫，知道已經他往生了。相互替往生淨身著盛裝，他已往生了，就這樣，相互親朋好友一齊，以及喪家在那一日，在那一夜，他們在商討這項目是誰來負責，甚至挖墓園，由你們抬棺木---等工作。是你來負責棺木，是誰專為膳食，烹煮每夜陪伴守靈，是誰專為喪家慰問，關懷，這是往生他的好友，互相幫助合作，當時和喪家有些時候親朋好友捐助米糧、菜餚、送木柴、預備升火烹煮，就這樣，互相幫補合作，都互相傳統的阿美族部落，每夜陪伴守靈，任何一家只要有喪事，大家總動員相互協助主動捐助食米，喪家沒有冷凍遺體到了第三天、四天，會腐臭。

所以， 當今往生者的遺體過三天、四天，就要入土埋葬了，就是這樣當入殮前儀式由祭師主持，每個人都有附身的靈魂，須由祭師招魂，經祭師檢視，確認有存在，與遺體同時，入殮完成，再令家人封棺移入葬，經祭師檢視探聽，他有附身的靈魂嗎? 在外體，有些附身在，別人的身體裡，他的靈魂，這是非常可怕的事，經祭師檢視，確認有存在之後，遺體同時入殮完成，仍他是有靈魂?是有靈魂，靈魂有附在往生者遺體，有存在往生者遺體，同時入殮完成，再令家人封棺，封關移入葬移入葬，釘棺木，釘棺木同時，這時候，棺木要入土埋葬，這時候，全家人要團結，分工慰勞陪葬的人們食物，去慰問的，必然的，有時，喪事的邪氣，喪事午餐後必舉行儀式，所謂阿美族邪氣淨身儀式(食魚)，我們要下水淨身捕魚，午餐結束後，喪家宣布，解除喪事的邪氣，我們的總幹事現開始發言論，等會兒午餐結束後，我們要捕魚要去河邊，去那裏河邊，在小溪捕魚，他們喪家如此的吩咐親朋好友，我們何時去捕魚。

我們定好時間何時‛回家煮魚水湯我們預備晚餐食魚捕魚的人員，他們所捕獲的魚量事先必秤斤數，喪家的事務人員，喪家的事務人員，負責秤捕魚量獲得獎勵，捕魚的人將獲得獎勵，有些，還未入葬的日子，就要捕魚，往生者第二天，大約往生者第三天，就要捕魚食魚，然而有些喪家，喪禮之後，喪家的家人入葬，第二天祭師再次到喪家，探望詢問祖靈有沒有迎接到喪家的祖系，往生者祖靈的領域祭師與往生者家人供奉乙頭黑豬、米糕、酒、檳榔和荖葉，有這樣的祭儀文化，在我們阿美族傳統.都有這祭儀。

另外祭儀供奉，衣物和錢幣等，由往生者攜帶做為祖靈的見面禮，結束後，再次巡視一番有否供奉衣物和錢幣再巡視一番有否供奉，因此，這樣的祭儀供奉豬、酒、米糕、檳榔和荖葉，必須有的祭品，為何有這樣的喪禮，做為往生者，到祖靈的新領域，到他去的新世界，他的屬靈世界，他靈魂的歸宿，他要去新的領域，在那領域是否有安息，往生者因剛到祖靈的領域，初次到祖靈的領域，去她新的領域新的世界，身體脆弱，還不習慣那裡的食物，然而，家人供奉的食物剩餘，我們家人可以吃供奉的食物，是這樣。現代人有句俗話說:北京話的禮數，是見面禮，sapi當禮物，往生者攜帶做為祖靈的見面禮，藉此，祖靈即將帶他到新的領域。因此，過去在喪禮前，往生者剛斷氣時，那述說往生者人的言論，斷氣當時，我們將會有此動作，先將潔淨整頓他的身體、儀容，更換衣服穿上新的衣服是這樣的禮儀，換上她喜歡穿的衣裳，這平常服更衣，更衣是對往生者尊重，往生者他入土埋葬之後，往生者遺體的埋葬，祭師為了解除喪事的邪氣，關係到往生者，他的家人不致惡運轉換好運，結果，所以，我們有淨身捕魚的活動。喪家，往生者斷氣直到他的意願。

埋葬許久，並沒有此淨身捕魚之事，也未到田野耕農，有些喪家並沒有祈求祭師，就到河裡、溪水邊下水捕魚到河邊下水沐浴， 他們下水淨身在那裏洗淨身體，就這樣解除惡運，這是阿美族最傳統，為了解除喪事的邪氣，到河邊下水淨身捕魚，避免被附身，似同，人們皆知之後似同纏身在他身上，他的惡運，也就是靈魂，在我們身體上的命運，因此有淨身捕魚，下水沐浴潔淨身體的祭儀文化。另，有些事，我們有親人往生的時候，有親人許久在他過去，他何時、何處出生，有追思追魂的祭儀文化，喪事約一星期後往生者遺體已入土埋葬，大約一星期後，家人邀請往生者的至親好友來到喪家府上，往生者他的兒女，往生者他的妻子，來到我們喪家，那是追思追魂，諸如:工作的地方，各處的好友們，我們大家一齊去，在那地方相遇，就在那地方相遇，都在這裡往生者的，他的故鄉原來他工作的場所，彼此分享過去的豐功偉業，另外的故事，我們拜訪他的親友，就在此時彼此認識親友，原來，相遇認識親友，就在此認識親友，大家一齊追思，從喪事後直到，追思的過程，喪事的禮儀，我們的喪禮告一段落，我們阿美族的喪禮。

當下，幾年後的今天我忘了那句嘉言，過去阿美族的傳統阿美族的傳統很珍貴，當時，我們人往生到了夜晚 一定有親朋好友陪伴守靈，整夜幫忙守靈，夜裡陪伴守靈，不僅守靈，說非常多的故事，取柴，圍在一起烤火，談往生者任何的故事，故事為往生者曾經所發生的事，他們只聊談往生者過去的行事為人，他過去的豐功偉業，過去是如何與妻子相識過程，他的孫子女們在聆聽就會了解阿公過去的偉大，就會了解阿嬤如此的賢慧，就在那時的情境中明白，過去的華語說的歷史，在此時就會知道，在聆聽長輩的故事中陪靈者在彼此分享的故事中，往生者可歌可泣的故事，在他的故事裡，也有趣的故事在其中，也有一時疏忽的過錯，也在故事中，讓聆聽者喜歡，增進聆聽者的興趣，講述他的歷史故事，這是極為美的事，在我們阿美族祭儀文化，喪禮中的陪伴守靈者，每夜陪伴守靈者的夜談，還是有這樣，依然有夜夜陪伴守靈者的事，我們在世上，我們生存者在世上，在這片土地上不要做壞事，不做傷天害理的事珍惜我們的生命，珍惜我們靈性讓我們能夠留下美好的生命，受人稱讚，留下美名受人讚揚。

如果，不重視珍惜身體，不愛自己身體(係指自殺)就沒有靈性，這就是所謂的惡人，成為惡靈，稱為惡死。這不是好的下場，在世留下好的生命，屬於自己美好的生命，喜愛身體者也喜愛，靈性的生命， 受人尊重，尊重喜愛這樣的人，死亡後，如此的人生，值得讚揚，永活在人們的心中。猶如象徵，教育楷模教導子女，學習成為模範子孫也是我們學習的榜樣不是嗎? 甚至於做好善待身體、靈性、善待人、不要傷害他人、要珍惜生命，讓晚輩學習，使阿公在心目中留下美好的榜樣，使阿嬤在心目中留下美好的榜樣，不要再破壞個人形象會被指責，受別人指使，我們也都要這麼作我們要盡力，我們一起加油!