部落的螞蟻

qtahi na qalang

部落生活中常見到各種類型的螞蟻，他們生活的生態世界，也有它們的活動及空間方式，它們的衣食住行需要了解與重視，因它們體型小，不容易發現。有時獵人在打獵時，很容砍壞它們的食物，我們應該要用信仰的學習共處，尊重它們不隨意踐踏。

口語類型：訪談

內容類別：其他

語言別：賽考利克泰雅語

關鍵字：qtahi、qalang cinbwanan、qnxan、qqaya、nni.qun、ptqihul、kki'an、sgalu

查看更多採訪地點：新北市烏來區福山里

受訪者縣市：新北市

記錄日期：2022-10-26

影片網址：https://youtu.be/DtS284J8D44

受訪者(發音者)：Bunzi' Tosa (王軍二)

採訪者：陳勝榮

字幕列表

( lalu Tayal ga ..boqan na...)tryung

泰雅族名...擠的地方...)蜜蜂
(boqan tryung son nha

就是蜜蜂了啊)虎頭蜂sa(a....)
maki qhuniq 那個長得不好，qhuniq sa ga

很硬在樹上那個長得不好，那個數呢很硬
(hopa abow nya sa?)tumaw(tumaw niqun tahi a sa)a tryung

它的窩是大的嗎?)圓是圓圓的那是螞蟻吃的嘛?)啊虎頭蜂
yasa san nha buqin tryung pi(a..)

就是它們去擠蜂蜜的呢(啊..)
(simu hya ga likuy baq qmalup ra, musa qmalup ga kiʼa simu kta niqan na tryung

(你們是男人會打獵去打獵人可能會砍到虎頭蜂吃的)的)
yaqu knalay ta 步道yasa ga，alun alun nya son nya kbalay ubuʼ na

那個是我們作的那條步道，它會慢慢拿著木屑去製作它的喔。
yasa qu galun na 他會咬咬咬，舔舔舔 ru rasun na ga kmalay kuluʼ sa

所以拿著又咬咬咬，舔舔舔之後，把他帶去製作那箱子
(baliq i pi?baliq e qasa)iyat，qhuniq a qhuniq

(是鐵製的嗎?那是鐵哦)不是，是木頭啊木頭
(qhuniq nutuʼ sa ga)

(那些木頭堆的呀)
好幾次mita ku knan ru 那個

我是好幾次看見那個
qnahi na ktan nha cyux tatak na

它們看起來是野草叢生的工寮木屋
(tahi talah tepoq sa ga a)還有更小的，kya cipoq balay uzi qtahi

那是小的紅螞蟻以嗎)還有夠小的，螞蟻是也有很小的
maki ngasal sa 還有那個在ubuʼ na a papucinu san ta sa ra

那是在家的還有那個在在蜂窩的我們叫它papucinu的啦
(nanu yasa ke ta Tayal ga qtahi mha ta ra)si tosi qtahi)

(我們泰雅族是這樣叫的啦)就說都是螞蟻
kwara(ruma laqi ga ini qba mha qtahi , tahi si nha lozi)

(有的孩子不知道什麼螞蟻，都著說螞蟻)
(uy, ungat lalu na Tayal pi, nkis e kruma kya lalu nya binah ay

咦！它沒有泰雅族語的名字嗎?老人家有的會知道名字诶
kya lalu na binah a qtahi qa?) nanu i ktan ta 樹上qasa ga . mzeʼa su muci hngyuʼun rwa

還有其他螞蟻的名字嗎？我們也在看到在樹上(miya su muci qmyu'un la qutux lalu na sa)aw nanu a babaw qhoniq sa a nanu sa la像那個大黑蟻那也是另一種的)是在樹上那是叫什麼了...yutas san na ha.... maki qutux maniq buqah sa ga他們說是屬螞蟻王住在腐朽的樹木那邊 ...(maniq qhoniq sa ga aw 掛在...)nanu lalu sa la(它吃木頭掛在那邊...)它叫什麼名字了
qtahi cipoq hazi a la, a qalux son nha la sa)a kya lalau nya

可能是很小的螞蟻啦，那就稱它是黑蟻了)
hngyuʼun qutux sa kya lalu nya(hngyuʼun ga..)papucinu son nha , papucinu(a..)

小黑蟻有名字嗎(qmyu'un啦...)都稱它為papucinu，papucinu啊
(papucinu son nha?)papucinu, yasa qalux sa ga )cyux babaw qhoniq

(他們說是papucinu嗎?)papucinu,那個是黑的)在樹木上面
(papucinu sa...o ima mung ana qutux sa .ru maki qhoniq sa ra maki那是papucinu

哦，我從來沒聽過那個，那是在樹上的呀，在那是papucinu
rhyzal ga hngyuʼun ru kangi te babaw hzyal ga qtahi qalux ru

在地上是紅火蟻是在地上的黑馬蟻
plquy ru, plquy也有 talah 也有(...kya talah uzi giwan squliq uzi a yaba Utux kayal a

白色的白的，紅的也有紅色的天上的父神
iyat balay a...)maki a zik qhoniq ga , mobus sa uzi(mobus sa?

祂的啊...)在樹的裡面，他們也叫那個為mobus (mobus 嗎?)
hopa uzi qroyux ga，tnahu ta puniq lga htuw kwara lru(o...kya lalu na sa?)

他是大又長的，我們起火時他們全部都出來了(喔...有族語名字嗎?)
mobus ra qasa ..(mobut...)tenux ga hopa qasa..(tunux ra kakoʼ na sa(um)

那個就是mobus 啦..(mobut...)很大又特別大...(它的樣子像石頭)
還有hngyuʼun更小的yasa mxal balay kmat nya(kmat cipoq sa uzi?)hngyuʼun

還有紅火蟻更小的，咬人很痛(那麼小也會咬人嗎?)
hngyuʼun sa, ta mxal knat i...(hopa hngyuʼun ru)iyat cyuʼun gaw

是紅火蟻，看咬得很痛咦....(紅火蟻是大的)不能說成交配啦!
ha !.....那種qasa，一個小的一大的黑色的, hngyuʼun iyat cyuʼun......

哈...那種那種，一個小的一大的黑色的,是黑蟻不是交配...
ha....hngyuʼun(ha...)ama...(e, balay e kruma laqi cbaqan ga ini piray

哈....紅火蟻(哈...)阿嬤...(是真的哦有些孩子的舌頭會輪轉
hmali na mha kya kmal lru)aw..(nqun nha wah)

就會說成錯誤的啦)是...(他們搞錯了呀)
hngyuʼun lga cyuʼun lma ha.....爸爸去泡澡喔?沒有他們去辦事跟媽媽

黑螞蟻說成交配了啦，哈.....爸爸去泡澡喔?沒有他們去辦事跟媽媽
............o ima qu balay a maki qalang qani ga, wal magan balay qu ..

哦那是誰真正就住在這個部落呢，有拿到什麼......
nanu sa pi a.....muha magan squ pcyaqah be qqaya ma ga nanu

那個是呢啊...說是會破壞東西什麼的
(qtahi nanu qu muha..miya su muci muya ta yutak、pagay ga trakis

(哪一種螞蟻會...向你種橘子、稻子啦小米等
kya qtahi a muha maniq uzi ? ru muha a mkraw ?)水果是有的

會有螞蟻會去吃麻?以及會爬上樹去?)水果是有的
bway a bway qhoniq lga )aw, snban nya 汁na ra，(kruma ktan ku

果子是樹上的果子了呢?)是呀，吸允他們的汁水啦
yaba ku ga magan para yaba ku ga , kya qu sknux ini ga stmaq a

我爸爸獵獲山羌是我爸爸，當有存肉或臭了的時候
lgan na sa uzi ru , baqaw ta tahi nanu sa? maki qcyan na baq maniq uzi)

它們就隨著，不知道是哪一種螞蟻呢?在他們屁股，也會吃嗎)
uzi)niqun nha uzi ga(aw..para a cyux stmaq qcyan nga baqaw ta

他們也吃的(是..山羌屁股臭掉時不知道
ahi nanu a(ubu kya i..)hmay....lga, kya tahi na i(um...)

t哪一種的螞蟻啊(有窩呢...)很多...了呢，有螞蟻的(嗯..)
(....a tosun qani mnglung ga, qnxan ta ita Tayal ga , ana nanu a

(啊，照如此想的話，我們泰雅族的生活，無論什麼啊
baqun ta mita)um..(laqi hogan ga ini be qbaq ey )

都看得清楚的)嗯..(住在都市的孩子們都不懂呀)
mita qtahi lga si nha qpliy, ini nglung muci mha nanu qu tuqi na

看島螞蟻就把它踩死，部會區思考螞蟻是如何的
(cingay be a engkyusya ga gakusya a mwah kengkyu a ktan maku

(很多的研究者及學者，來研究它們，我也在
be tennaw a talagay si kwaʼ mpuw tuqi a )qtahi a(qtahi a

電腦中看過太磯崎啊，差不多有十幾種呀)螞蟻啊(螞蟻嗎
mwah ku tenaw gokosyo soni ta, kya iroʼ nya talah, hamswa ungat 顏色 na ra

我今天從區公所電腦看，有紅螞蟻，為什麼螞蟻沒有顏色的呢
talah hopa be a inu qalang sa pi a qalux na squliq sa ga , rozing sa

紅色又大的是哪個部落呢，是黑人的區域嗎，那是非洲黑人
ini ku kita ay(qalang sa ma.......ru kruma ga qtahi kya roku na e

我沒看過哦(那個部落...且有些螞蟻是有毒的诶
phoqin squliq uzi me !)hngyuʼun ra hngyuʼun(hngyuʼun sa cingay

也會咬死人的呢！)紅火蟻啦紅火蟻(紅火蟻多起來
kmat ga hoqil squliq uzi ga?)aw ru, cingay roku na wah，kya pi wal

咬人也會死得嗎?)是呀，很毒喔，曾有過
hmoqil qalang a ini su pung, kahul a knatan na hngyuʼun ga ungat?)

因此而死，你有聽過，有北紅火蟻咬得或是沒聽過?)
ini ku pung a hngyuʼun, bangaʼ ga wal(banga a..)banga kmat ga obeh hoqil ru

我是沒聽過紅火蟻的，(但是虎頭蜂啊...)我是聽過被虎頭蜂咬過幾乎要死的呢
還好wal miya...ru(babaw nya qani lga slyun slyun ru klayun mayn ega ga

還好已像...(以後的未來呢，它們一點一點聚集資訊以後拍成影片啦
ega lga sbilaw ta laqi ta, ungat a la ga ah....nyux skayal zyaw na qtahi qani ga cingngay

借著留下來的影片傳給下一代啊....有很多關於螞蟻的事情
balay kinbaqan na ga qtahi qani, iyat muci a qalux ktan ta ru qplan ta pqilun ta) aw

真實的關於螞蟻的知識，我們部落的人們不能隨意踏死的)是啊
miray be tunux na mita qu snyaxan na knalay qu yaba Utux kayal hlahuy ru rgyax qa

我的腦筋常會轉動思考上帝創造的這個美好的山野呀
(mswa yutas hiya ini gwah soni ?)cyux a cyux mnbuʼ(a...)

為什麼老公公今天沒有來此呢?)他在生病(啊...)
(yaqih hazi tunux nya ga ?ta obeh a qeru pgan lru hiya )hacizyunansay ui la

(他已經是失智的老人了?)看它已逼近九十歲了)也以八十多歲了
(hacizyunansay ima i hopa be nyux maki qani Tali.Botu ma ra?iima simu qsyan Tali.Botu)

八十幾歲的目前這裡只有達利.頗度了嗎，你們哪一個比較年長)
hiya ! Tali.Botu, Tali.Botu sswe hiya , iyat , hiya ...cipoq Tali.Botu hiya(他們同年啦)

是他！達利.頗度，他比較小，不對..達利.頗度小(他們同年啦)
nanu i yaba su raral i ga maki mangan ma ga, zil qalang sa ga ?

那麼你爸爸以前就祝福山嗎?)那個山裡面?
Manga raral sa ga ...)kahul Toyeng , kahul Toyeng kwara, krahul sa pi !

那個以前的馬岸部落...)從桃園，都是從桃園，從那邊嗎
(ima a pqutan mu hera ga, cisal myan qutux kahul....)sazing 部落ra krahu ru skawal

(我昨天問誰啦，我們語那位聊天...)兩個部落啦從司加灣
Skawal ga ? skawal , haw (skawal sa ga Toyeng uzi ga ?)Toyeng uzi(ima na wagiq Qara?)

司加灣嗎?司加灣，是(那個司加灣也是桃園那邊的嗎?)也是桃園(跟卡拉部落哪個比較高?)
kyahu nya Qara hiya(kyahu Qara hiya ga ?)hbngan 兩邊

那是在卡拉部落下方(從卡拉嗎?)橫向兩邊
yasa usa kyahu sa ra usa(a.. nyux mwah mrhu ta qalang qani la , blaq balay...)

那是要向下走去的(啊...我們的祖先來到這部落，真的很好...)
kwara bnkis qani ga , cipoq balay zyuwaw nyux wahun maqut Qara sa, kuni su ini baqi

這裡的老人家，是一些瑣碎的事，關於卡拉部落的事情，你可能沒聽過)
nanu lalu na a baqun su kal a..keʼ Tayal ga (Qara ga) qtahi ga

它的名字叫什麼?你知道說...泰雅族語啊(這卡拉)螞蟻啦啦
qtahi mha ta ita ra , miru balay qtahi san ta)aw, qtahi ga(blaq balay 故事nha)

我們稱作螞蟻啦，書寫上已稱螞蟻)是的(它們的故事很好)
cisan na yaya ga kya hopa kya cipoq)kya mzuy qara sa la(cipoq hiya qtahi pquy tqhi qalux

跟媽媽聊啊，有大的、有小的)進入卡拉的啊(小的有白的黑的
na hiya ga , qtahi sa (hopa ga baq kmat ga hngyuʼun son nha)kruma

那個螞蟻(大的會咬人叫做紅火蟻)有些孩子
laqi ini qbaq kmal hngyuʼun)hngyuʼun ga iyat cyuʼun , kya qu laqi ini, qbaq kmal qmyuʼun lga cyuʼun son nha lma , ha......mzuy balay(cbaqan yaya su )

不會說紅火蟻的族語)說成族語的秋汶(性交一詞的意義)哈...真頑皮(你媽媽教的)
(prayun na kmal lga.ini tnaq lungan .. tosun ta ke Tayal ga syaqan ui ha... miya su muci qaniq mami ra

(十，心意不一樣不一樣的...不是...我們族語很有趣啊...就鄉一般說吃飯
qnaniq balay qutux squliq sa mha，bali nanu qu qnaniq, iyat yasa qnaniq

言外之意也有很貪吃之意，雖不是什麼吃過，它的意指別
qnaniq qasa ga ......qnaniq su iyal siqan kneril su ma)hway hazi phci

那邊指的貪吃....你太貪吃了那女人很可憐呢)要節制控制一下節制控制一下
.....a..maziy 羊肉...a soncyo pqutaw misu cikay ma , isu qu mrhu ra keʼ Tayal ga ana ini

啊..買羊肉..啊村長我請問你一下，你是領導啦，你雖不懂很多族語
yaya ga baqun na kwara ini su na cibaqi muci qnxan ta qtahi qani

媽媽都知道所有的事，它從沒教你或談過關於瑪靡的生活嗎?
ga tosun ta nanu?) 他只有獎兩種的東西就是hngyuʼun那個嘛會咬的會痛(a....

我們如何對待?)他只有獎兩種的東西就是紅火蟻那個嘛會咬的會痛(啊...
還有一個是tahi ga tahi(wal su ktan a qtahi mwah

還有一個是螞蟻啊螞蟻(你看過螞蟻來嗎?)
su?)wa ! pzyux be tahi hiya ru hi..ha...(tosu su nanu la qtahi qasa?)

哇！有很多螞蟻和肉...哈..(你如何看待他呢?)
qplun ta la ra 要不然就是kmagaw ta la, kituʼ be lungan su, ini su

我們就踩死啦要不然就是我們把它掃掉，你的心很硬，難道你不
sgalu ana qutux ga si su qpliy a?)

憐憫，連一隻都把它踩死嗎?)以現在的信仰齁我們就會憐憫它
對，每一個東西都有呼，不能讓它不能踩，你就趕它

對，每一個東西都有呼，不能讓它不能踩，你就趕它(你以前
katan pi raral a hopa qtahi sa qmyuʼun sa..a mxal a...

看過那些很大隻的紅火蟻嗎...啊痛喔...
(a..blaq balay a ana cipoq zyuwaw a qaya nyux ta skayal qani ga

(啊..很好的雖是小小事情一個小東西我們今天在聊它呢
hopa balay imi nya...ana be cipoq qaya nanu(iyat cipoq na kuy qani)

有很大的意義...什麼東西雖小什麼不是是指這些小蟲小蟲)
cipoq balay hi nya ma, (aw, ana cipoq hi nya ga kya nanaq qalang nha

說是他的身軀很小，雖然它們的身軀微小但有自己的部落世界
kya soncyo nha uzi ma )它們很團結, (kmal a htay ga kya soncyo

它們也有領導人呢)它們很團結,(像一個軍隊也有領導的
hetay soncyo nha uzi ma, katun nanu ? katun utas ga ! ha......

軍隊有領導的，咬什麼? 咬男性器呀！
(misuw qani lga)pri ga a aw hazi(pri ga tri a)priʼ cikuy i nanu sa la

(現在了呢玻利啊，好像是啊(玻利啊得利啊)玻利是很小的東西呀
(qtahi i qasa ?)iyat sa ! (niqun na ga?)iyat sa 有一個那個從...kmat hi

(那個螞蟻嗎?)不是那個！(它的食物嗎?)是那個從...會咬身體的哦
nya ini usa inu ga sa(si kikin kya a )si kikin kya cingay balay kakay

就一直黏在那....)一直黏在那裡，腳足很多
nya rwa qasa(a iyat qtahi sa ga?)iyat ktahi sa(kya a yanay na qtahi sa la的呦

(啊不是螞蟻嗎?)那個不是螞蟻哦(可能是螞蟻的族類了呢)
babut sa babut hazi(babut a...baq hmakut..)silih san nha , silih son

它們稱作babut那個也許是babut(babut 啊...會搬運..)他們叫silih，稱作silih
qani, lyuleh lyuleh(lyuleh a kmat nanaq , ini qbaq hmakut htagan

它們稱lyuleh lyuleh(lyuleh啊只會咬不會搬運掉下來的
nniqun hiya ga, ini tʼalax la, sikaki kya tunux na (a...)alun tunux nya

食物的嗎，它的頭不會離開原地(啊..)
binah na ke sa meme...(a...qasa ga hngyuʼun)

妹妹，那是另一種說法...(啊...那是紅火蟻)