就是要結婚的啦--戀愛到提親｜口語語料

tucu a qadaw a vuaq si tjaucikel tja nuitjen a kacalisian tua nimatja a paiwan a imaza i taitu a valangaw

今天我要跟大家講述的是台東排灣族

i Kadraluljan masan na mazazangilja a si pucekeljan a ziziu

關於在新園部落的頭目婚制

masi patagilj a kisudju a puqenetj

從一開始的談戀愛提親到解除婚約

aza puqenetj aya aza puqecuvung aya puqeceng aya aza pukivadaq aya

關於訪親啊.訂親啊.談論啊

a kisudju a siki pasemalaw tjanuitje a mapuljat

戀愛提親等等全部講述給大家聽

ki makuda aku tjaucikel ki pacengceng

我講述的不知是否正確與足夠

ljakua nu izua pasaliw timunanga a na pazekatj timunanga a pazulju ta nanguanguaq a nimitja a kacalisian a kakudanan a sicuayan

但是,如果有不正確的,就請您們包容,也可以加添關於我們原住民美好的傳統事物

aicu a mamazangiljan asi patagiljan

關於一開始的頭目婚制

a sicuayan asi kisudjuan aya a si pakivadaqan aya asi puqecengan aya tjen

以前在我們部落的戀愛提親下聘訂親的

savid a ramaljemaljeng a penenetj

都是長者決定

nu makaigi ta maqacuvucuvung ka sicuayan

以前要招開關於年輕人的事情

neka nu macidicidilja a maqacuvucuvung a caucau a pinumacidiljan a nimitja vinalungan a kakedrian a timitja a maqacuvung

沒有任何年輕人可以依照自己的心意去行事的

savida na ramaljemaljeng a penetj a kemudanga ta maka tua puqeceng aya aza kisudju aya aza pakivadaq aya aza namatazua a sengsengan

長者一肩挑起關於所有的提親訂親的相關事宜

sa ramaljemaljeng a papapenetjan

由長者決定一切

lja tucu a ziday biljiqanga sasi kakudakudanga tucu biljiqanga a tja sengsengan

隨著時代的不同,我們的行為與作法都大相徑庭

izuanga tjen a inika pasusuanga ta sicuayan a sikarakudan pinairarananga tjen sinzinzianga

我們都已經有自己的宗教信仰了

atja pakazuan inika na sicuayan a siki puwalalang ta nimitja cua limzilj tua pucekelj

現在沒有人再遵守以前關於傳統的結婚習俗

tasicuayan a sitjucikelj nu patagilj itjen a timitja a nu ingces itjen a maqacuvung

以前長者的傳述是說成年人一開始的相識

nu pasukisudjudjuin ta mamazangiljan

若跟頭目家族的相戀提親

wa ini maqati itjen a timitja a qaqetitan a ta mamazangiljan a makacekelj ta aicu aya

以前平民跟頭目是不能相戀的

avana tiamadju a tjara mamazangiljan a maqati a mecevung

只有頭目與頭目之間才准許的

aza ramaljemaljeng inia pusau ta qaqetitan kata mamazangiljan a mecevung

長者們不會讓平民及貴族相識相戀的

ljakua masurapa tja djamuq nua nimitja a mamazangiljan na masanpazangal

可是現在已經失去了對頭目的重視與尊重

makazar aya tiamadju ta sicuayan

以前是要光耀門楣的

nuki vaik itjen a sangsangsang saizua tjengrayan timadju ta savavayan a mamazangiljan

若一開始要去女貴族家庭詢親時

a tjmitja a sauqaljay a muauqaljay a mamazangiljan

我們男方頭目家族

vaik itjen ta tjavang tua tja aljak ta mamazangljan i tjumaq

帶著孩子獻上誠意到頭目家族的家裡拜訪

vaik a qemiladj a kilanda ta niamadju a vinarungan

去坐坐聽聽他們的想法

ki izua a saljingan ki izua vinarunga tu natjenglay tja sauqaljay

看是否喜歡男方或是對男方有其他想法

nu tazua sa pusau tiamadju ta pueceng

當下若答應訂親

tja pueceng a pasasangas marekutj ta izua masetjuqalja a masituzuma a uqaljaqaljay a kisudju

要趕緊訂下這門親事,否則會被其他的男生來搶親

namatazua sikudakudan ta kisudju a pasangas

這是提親的最開始

aicu nu kisudjuanga itjen sa mapenetjanga tu ini masusu a tja ljavaran

若去提親的談論決議未能順人意

ayanga...suarapenanga sini puqeceng

就解除訂親

sanu puqeceng itjen na kemacu itjen ta saviki ta vawa

要下定時要帶檳榔及小米酒

a kacalisian tu qavay a sipakaleva ta umiagi ta savavayan

還有原住民糕粽,來取悅女方

sanu pinupuqecenganga tazua

訂下親之後

maljavaranga i tjin tua nimitja sipangtjezan tu nungida a sikisudjuanangata maljavar tua nimitja tua sikisudjuan aya ta sipucekeljan

再討論嫁娶的相關事宜

sikamusalj aza nucuacuayanga sa pinetjez a zikang tu djemaljunanga a sipakivadaq

過了許久後到了第二次的造訪與談論

vaikanga tjen a sauqaljay a mazua a kemacu tua vavua a talem a saviki tua tja qavay ta umiagi tua savavayan a pakaleva

男方便準備山上種植的檳榔及製作的原住民糕,帶去取悅女方

tazua nu maljavaljavaranga ta pucekelj

開始談論嫁娶事宜時

tiamadju a ramaljemaljeng a maljavaljavar taza ta niamadju si vinarungan tu tjakudain a lemingdjelj a nimitja aicu a kisudju

由長輩們談論如何舉行親事

avan tazua pakivadavadaq itjen ta tjumalji ta nimitja a sauqaljay ta puzangalan tua tjengrayan ta savavayan

此刻是男方要釋出對女方的重視

sanu na sepaceceng a vinarunga na savavayan tu pacengceng a namatucu a nu kiljivak nuaya

如果男方的關愛與重視正中女方下懷

penetjanga tiamadju tua kisudju itjen nungida

才會確定訂親的日子

avanangata nu ini masudju nuaya qulipen aicu tjaljezuanga nimitja a pakivadaq

但如果不接受提親,女方就取消了談論

nunama lemingdjeljanga a nimitja ta ljavaran tu semusu itjen tua ljavaran tu napacengcenganga tua kinasaljinga tua aicu a savavayan

如果確認親事,就要依照所談論時女方的需求

padjeluanga itjen taza siniqivu na savavayan tua anemanema sa padjeluin asikarakudan

就開始著手準備工作女方所要求的東西

izua namareva tua uqaljay ta sikapareva a kacuin asivarung ta sikisudjuan tu makudakuda niamadju ta kacuin a umiagi ta sikisudju

想方設法備好禮去取悅女方親友

uitja linipuruanga cu a umiagi kinaracuk anemanga asi puzanga ta mamazangiljan savavayan

將聘禮以最敬重頭目的圓形狀儀式擺上

tazua numa penetjanga a tja ljava;kavaran taza kisudju

當已經決定談論訂親的相關事宜

nungidanga a kisudju itjen nuaya tiamadju

才要決定日期

aza tiamadju a ramaremareng vaikanga tiamadju a kisudju a kemacu tua paki nu kisudju itjen tua pakisangas tua savavayan ivuavuaq itjen ta paruqaljay

當日男方長者們就要在女方面前準備要提親的各項物品

paraqaljay aya tjen ta ramaljemaljeng imaza i ta mamazangiljan

由長者帶去頭目的家

azai kemacu ta maqacuvunga a kemacu tua sauzayan nua sauqaljay a sipakaleva tua savavayan

領著青年們帶著男方的財產來取悅女方

manu paukuz sipatjumalj a niamatju a picul tjiljiv ta savavayan

把聘禮並列讓女方看

kemacu ta reretan a djilung aya tjen ta reretan

帶著有雕刻的陶甕

saza takit aza namasan pazangal a takit azua na ramaljemaljeng a sinipazangal

還有短腰刀,是一種長輩們所重視的一把勇士刀

katua za 琉璃珠(qata) aya tjen a 琉璃珠 ta penaiwanan ti kemudanga a qivu tuazua 琉璃珠 aya tjen tucuanga

還有琉璃珠(排灣語不知怎麼說)

azua tjalja pazangazanga azua nu izua saumal

那是最珍貴的，如果有saumal,

saizua tja dridri kipida a dridri

就會有豬隻,看要幾頭

ki izua nimitja a kinacu a tarami a sinan pazangal a cu a veljevelj aya za tevus aya ljaljipaq aya lipalipaq a kasiw

看是否有帶貴重的物品像香蕉啦甘蔗啦動物的內臟啦木材啦

aza kinacu a masa ta savavayan

那些都是要帶去給女方的

sa i djemeljaldjaljep tua sauqaljay ta migacalj tiamadju

希望能看到男方建屋的能力

izua tiamadju a semnasenai tiamadju i djalan tua zua niamadju a aya ljamljau a sauqaljay

男方親友在路上一邊唱著歌

sa qivuqivu tua niamadju a vinarungan

一邊說著他們的想法

sa nu djemaljunanga ta savavayan

到達女方家後

si kiljavarananan a savavayan izua sa azua timadju a mara aya praqaljay aza musaramaljeng imaza i ta mamazangiljan aya a masan ramaljeng a namasan kiljavaljavaran

先由女方頭目長者說話

timadju a palisilisi a djemaladjalan

他會在沿路祭祀祈福

a qivuivu taza niamadju a patavang ta siqivuan ta aicu , timitja a kakerian tucu inika kemeljanganga tasi qivuan na ramaljemaljeng taicu a masan paqaljai

說祈福的祭祀語,現代年輕人已經失傳且不懂尊敬

mayazua tiamadju djemaljun ta savavayan

他們到達女方家後

vaik a sitedep aza a niamadju a kinacu a sauzayan aya a nemanga

就去擺放他們所帶來的財物

sa maqepuqepu tiamadju a ramaljemalje imaza i tedep i kaumaqan

長者們就聚在女方住處

sa patagiljanga tiamadju a qivu tjemaucikel ta kinacu na sauqaljay

開始說明男方所帶來的財物

sa semenay ta nimadju ta semaraulianga tu parutav tiamadju i tedep

一邊哼唱祭祀祈福的歌

nu makasenayanga tiamadju tuzua vaikanga i casav tiamadju a djemiqes sa palisianga taza qivuanga timadju a misan ramaljeng ta a mamazangiljan a si qivuang a ngadan na mamazangiljan qinaljanan ta ku kinandanan ta tanadamnadan na mamazangiljan a ngadan

唱完歌之後,就到外面將經過祭祀的東西撒出去,頭目長者們就要呼喊新人的名字並傳述心中的想法

sa qivuivu tua palisian tua cemas aza pakaleva

要告訴祖靈祖先使之高興

sa zemiyananga a taqinaljanaljan a izua tiamadju a sauqaljaqaljay

這時部落族人及男方一起歡樂跳舞

aza dipadripa aza paljuljeng aya tjen i langaljanga na maqacuvucuvung papasusangas ta ljinungulj a kasiv a ljipaljipaq a kasiv ni

青少年將情材捆綁好放在最前面

ljelauzung anama rasudj azua inika nama kiliman a kasiv inua ta sidjaljungan ta kasinguaq lja

要到山坡地上去採集的木材質是平地上無法相比的

a pinizuavan ta qau tasa pinizuavan ta pativavaw taza patarevan tua timadju a nadjemadjas ta qinqljqn a cimiciur ta mamazangiljan i tjumaq

用來接引水的材質,一直到管理整個部落的頭目的家

namasan paqaljai a masan pazangal

是值得尊重與重視的

sa matazua zemiyananga tiamadju a mapuljat i maza ta tamadang sa semenasenay tiamadju a sauqaljay savavayan

男方女方便開始跳舞唱歌歡樂

a tucu a ziday tucu inianga namaituzuz izuanga za qivuanga ta namakeljang a caucau a napaqaljai a itjumaq a mamazangiljan a mapuljt a maqepuqepu

現今的時代已經沒了這個禮俗,只尊敬那群聚在家中的有形的人類--頭目

tjakudain tucu zidayanga a pavalitanga izuanga inumalj a sikakudakudanan niamadju

無奈時代變遷,許多行為都已改變

kasicuayan itetep a kutem itjen a qivu ta ngadan na mamazangiljan a siqivu ta paukukuz

以前頭目必須要念祭祀語來護送聘禮

ljisasav ta qivuanga sa palisianga timadju a namsan ramaljeng

由擔任說祭祀語的長者至外頭祭祀

qivuanan timadju a pakasangas taza nimadju a sinipakava ta savavayan a kakudan

要在女方穿戴男方所贈與的衣物前祭祀

sa numaitazua zemiyanang tiamadju sanu makazian kincengljanga tiamadju i zua ta savavayan

如此才能在女方家一起跳舞歡樂一起吃中餐

taza aya paqepuqepu tazua tiamadju a taqaljaqaljan a kemasi inuanga a maqepuqepu a mapazangal tua siki sudjuan na sauqaljaqaljay ta savavayan

當時喝酒喝到醉是為表示榮耀及重視男方所贈的財物

aza namayatucu a mapatagilj ta kisudju

這就是從戀愛到提親的過程

izua na marauraw timunanga(pakaliav) a matjaljaljak a matja vetjek a matjakaka a mapuljat a timitja piawan

如果有遺漏的,還請排灣族的各位長輩弟兄姊妹不吝賜教及更正

timitja a kakerian tucuanga kerianga tja kinljang iniamasusu a sicuayan a sikakudan

現在的小孩知道以前的傳統提親方式的已經很少了

tucu vaivaikanga ta sinzia vaikanga ta pipairangan

現在都有自己的宗教信仰及學習漢人的方式

izuanga salja maumalj a si karakudan inia mapasusu ta sicuayanangata a pautez a sikakudan

對傳統作法有所改變,沒有全力恪守祖先的作法

ama ku sipaliaw ljakua timunanga a kinemnem a pazekatj nu izua pasaliw aya ken

我沒有什麼要增加的了,如果有錯誤的還請見諒包容

maljimalji davadavay a mapuljat

謝謝大家,辛苦了

aicu a pakata pasusangas ta pucekelj ayay sun

您說關於結婚前

您說有三個階段嘛

izua tu tjelu a sivaikan

ama ayatjen ta sangsangsang

我們稱第一階段是?

peqeceng

阻斷(意思是阻斷別的男生來提親,宣示主權)

sakivadaq.......

拜訪

mamav ta 訪談 aya tjen

就像是去拜訪詢問

先了解一下狀況

sangasangasananan tjen ta namakudanga

第二個呢

a sekamasanmusalj

kisudjuanga itjen

提親

tjemuljudj aya itjen 不是 kisudju

第二階段是採集情材不是提親

tjemuljudjanga tja pakivadaqanga tjen qivuanga ta nimitja a 聘金啊聘金啊什麼東西啊聘禮啊...

送完情材後才能商談lisi啊

tjumumalj ta nimitja a sauqaljay ti makudakuda sipadjele na uqaljaqaljay a djungbi si pavai

要告知男方所要準備的聘禮

第三個就是 tkisudjuanga itjen aku siaya a vililjananga

a masantjelu 是提親 ,就是我剛說的應該是最後的

qau paukuzanga

再來就是下聘了

aza kasauni asu siaya ui

就是您剛剛說的? 是的

izuanga nanemanemanga a sintuz a kinacu lja malainganga picul na uqaljay ki namakuda picul

帶很多東西就是要看男方施展的能力有多少

aicu a su sinipasemalaw tjanuamen 是關於tua aicu a mamazangiljan? ui

這些您傳述的avan a pakatja 頭目的婚制嗎? ......是的

aicu a 婚禮 tjayavaw kemasi 傳統的生活? 嗯...

這個 pucekelj na kemasi sicuayan a kakudanan? 嗯...

qau tucu izuanan anamayatucu a 儀式?

現在還有這樣的 paqaljup?

mapuljuanga ta sumusu ta namatucu na pazanalanga karakuda ta si kakudan ta namaytucu

現在已經很少人再遵循了,因為比較困難了

aza kedrianga tucu ta namacaqu ta si palisian ta karakudan ta sicuayan a kakudanan

因為現在很少人會以前的婚禮所有祭祀祈福儀式

sauzikanganga a 上班班anga sa kenalj ta panairanga

時間都花在工作上班上,接觸的都是漢文化

nekang zikang a alaruq a zikang a si masuqadaw a masi gadu a kumudanga a padjulu

沒有那麼多時間再去山上準備或其他作為

aza kisaviki za kikasivanga a padjelu amananan a sipadjulu

像是採摘檳榔啊採集木材呀,哪有時間準備

sa matucuanga a semusuanga ta sinzia drikidrkitjanga si kakudangan

所以現在都依自己的宗教信仰縮短了儀式

aza pakivadaq pakivadaq 就 kisudjuanga

去拜拜後就直接提親了

nekanga puqeceng ama?

已經沒了阻斷(宣告主權)的儀式什麼？

tucu a aicu a mamazangiljan 在部落裡面 tjueuvuanga 有幾位頭目?

現在itja qinaljan 還有很多 mapitanan a mamazangiljan

aza imaza iqinaljan na penetjanga na imingziljanga ta mamazangilja matja sepatj

在我們部落裡有正式決議設立的有4位

ti kazangljan ti maravaljiv ti tugalingan ti kaljangut matji sepatjanan

有kazangljanu有maravaljiv有tugalingan有kaljangut這四位

nu papucekelj tiamatju ta 家人, 也是按照 ta aicu a su sini qivu kasauni a 儀式?

如果有taqumaqan要結婚, mamaw a paqaljup 跟您說的儀式一樣嗎?

nu tucuanga? 對

你說現在嗎? ui

tucuanga izuanan anamatucu ljakua mapuljuanga

現在還是有,但是非常少了

頭目家族? ui

na mamazangiljan? 是的

tiamadju 簡化的方式了pinadrikidrikitjanga zikanglja liaw aravac a sikakudakuda niamatdju

他們都以madjuluanga 已經把複雜的儀式及時間縮短了

izuz 有相似 ljakua 沒有那個以前 a sicuayan liaw a sini patarevan

有mamaw apagalju 但是沒有以前的具有意義

就是頭目家族的katua平民家族matimalji aravac a sipapucekelj niamadju a儀式?

a mamazangljan 和 qaqetitan的結婚儀式都不同嗎?

ui 儀式matimalji

是的, 儀式matimalji 是的, paqaljup不同

nekanu paukuz na timitja a 一般的(平民)

qaqetitan沒有下聘

qaqetitan aya tjen ta 平民

平民叫做qaqetitan

numaya nu 下次anga pasemalavu tjanuamen tuaza 關於平民的部分

好,就到此nu tjaiviljanga 在告訴我們關於qaqetitan

kata 頭目家族進入結婚的儀式

還有mamazangiljan nu madjaljuanga tu pucekelj a paqaljup

maljimalji masalu

謝謝

ui maljimalji aravac djavadjavay

好的,非常感謝,辛苦了