pakatua temeqic（傳統編織知識）｜口語語料

lja vetjek a mapuljat, a~djavadjavai, e~ tuca uri ivu

各位大家好，今天我要述說我是誰!

tiaʼen ti eleng a luvaniyaw , a ʼu kama kemaimaza i

我是伊箖，是潞垡郳耀家族，我父親是屬瑪筏瑠傳統領袖的家族，我的祖先

aicu a ʼu kina kemaimaza tua pulinaw a kinacemekeljan, i ta luvaniyaw,

我母親是靈媒家族的後代,屬潞垡郳耀的家族,

manu sika tiaʼen i tjumaq nu caucauan,

因此，我還是屬傳統領袖核心之家族，

imazanan amen itua pulinaw a kinacemekeljan。tucu uri ..

亦是靈媒後代。現在我要...

anema uri ʼu si tjaucikel namatatulutulu itjen tua…

我要說甚麼呢?我們互相教導與述說過去的慣習

aza kini nemeneman nua tjai vili..e~tjai sangasangas e~ san

後代...祖先所重視的事

a~ ki... kakudan tua tja si kasengsengan tua

如何製作我們所穿的衣服，我呢?

uri tjemaucikel~ na pucekelj anga ʼen a pasamaza i..

我先要說我已經結婚，嫁到...

kemaimaza ʼen i akaw sa pucekelj pasamaza

從屏東嫁到台東的嘉蘭部落

e~aicu a ʼu pinucekeljan mavan a kemamaza i takisuvun

我嫁入的對象是屬搭給舒豐部族的家族

e~tucu aza uri si tjaucikel vanaza , titjen a pinu paiwanan tjayau:

現在我要述說的是:對於我們排灣族

e~kemasi cuai nu masengseng itjen e~tua tja si ravarava

過去製作我們所要穿戴的服飾

tjara ki izua tja susuan , tjara izua tja nu kipusengsengan itjen namaya tua...e~

必定有所依據，製作過程必定有...就像是

tatui nu uri masengeseng itjen a uri mavacuk itjen imaza i vavua, nu uri tjemugut iten

如果我們在山上如果要開墾、整地、種植，會先

tjara kitjen a masikanan, a~tjaljatjen a qemuljic anan nu masengseng itjen

我們必定會先拔草、砍樹

nu itua djeljeqiljeqi imaza tua calisilisi a uri tja tugutan

若是在坡地或丘陵地種植我們的所需

tjara ki tjen a masik a qemuljic sa tja tjalja ama zua tjalja pazangalan nu aya tjen

我們必定會拔草、鋤草然後甚麼是最重要的呢?

nu i vavua itjen itua djeljeqiljeqi, tjara ki tjen a semangatj , semangatj anan iten ,

如果我們在山上，會先做擋土的工作，

mupu anan itjen aku azua nu aya itjen, nu itua e~djeljeqiljeqi imaza itua calisilisi a

先建立石牆，為什麼如此做呢?因為在坡地、丘陵地

uri tja tataleman tja tugutan, nu inika tjen a semangat, sivaik a qipu, ika..e~ nu..

開墾種植，若不做擋土工程，壤土會流失。

nu qemudjalj sivaik a qipu, e~me kuyakuya tja kadjunangan,

下雨時泥壤土會跟著水而流失，土質會變差，

manusika semangatj itjen, semangatj a tjalja pazangalan anema nu ayatjen

所以要件擋土工程，擋土工程最重要的是甚麼呢?

vanangaza ʼemceng tua qipu, a ʼemcengen tua qipu, namatazua caquan nua tja e~sevalitan

就是阻擋土流失，阻擋土流失，這就是祖先的智慧。

a kemasi cuai. aku azua qivu aken a tua si e~kavecengel imaza i vavua nu aya itjen

從以前便是如此，我為什麼要舉山上看重之事為例呢?

titjen a e~pinu paiwanan ui angata tja sevalitan tu namatazua caquan niamadju

我們排灣族祖先的智慧是如此，

palavac anga nu kasicuayan nu temenun, nu temenun a sicuayan nu ayatjen e~

特別是過去編織，論及過去編織時

tjara ki semangatj anan tiamadju, namaya ta aicu a~e~ situngan, aicu a situngan

他們必先做擋線過程，就像此衣物一樣，這件衣物

nu temenun itjen , tja pacuacualan tua tja caquan imaza i kavuavuan,

如要編織衣物，我們會運用山上旱田的知識

aicu e~ kipusengsengan itjen , nu patagilj

如果我們要做任何事，若要開始織布，必先做擋線工程。

aicu a sinangatj aicu imaza , aku semangatj

這擋線工程在這裡，為什麼要編織擋線工程?

tjara inika masuvung aicu a kala , nu masengseng itjen ,

線就不會脫落，開始製作時就會編織擋線工程。

tja kezen atja kini sengsengan aya tia vuvuvutia vuvu

所作衣物會更耐用，祖先如此傳述，看看這一件

a tja pacucunan , na kezen aicu a kina sengsengan ,

我們所看的物件!編織的非常堅固，這種呢?

nu sinangatj aicu a imaza i teku, me namaya tua pinaru

若在衣物下緣編織擋線工程，就如同頭髮，這是它的圖案，它的字。

nu na masengseng anga taicu tua pinuru quvalj,

若編織了類頭髮，看雙頭蛇這兩條百步蛇

aicu a sinan vecik nia vuvu, nu aicu a pina ljavavau

祖先所編織的，這若往上編織

aicu a penuljat aicu a samljam aicu a le~e~aicu a lekelek, e~inaya tua ivavua a maka kasiu sa e~

這個苧麻線的顏色，在山上用各樣的樹...

aicu a lekelek nu ayaitjen vuteqiteqilj,

這苧麻線的顏色是白色的，是經過山上各樣的樹木

zinaun anan za marka kasiu sa kesai aza

但經過用各樣的樹、浸然後煮苧麻線，才有顏色，有紅色。

izua anga qudjidjilj aicu a makaya tja si tjenun aicu

這些線就可以拿來編織，看!就像這些編織物。

taicu a kemamaza tua temenun, nu ce~nu masengseng

從這些編織物，如果我們要編織這些衣物，

aicu a tja si ravarava. aicu a tjaivililj a ʼu si tjaucikel nu ayaitjen , vanangaicu a~kumalji tua temenun,

這些我們所穿的衣物。接著我要說的是有關於編織，

aicu a tja temenun, semangatj itjen , lja nu vaik itjen ,

關於我們編織，我們要先整線。過去老人家們要上山開始工作時

aicu e~cacau aicu , a aicu a cacavu papi kulain a cemacavu , ljatua kasicuayan

這個腳包,看這個腳包，是包覆腳的，因為以前

titjen a kacalisiyan a vavayan, ika tjen a papacun tua tja qaljic, kemasicuai tua tja kinacavacavan

我們原住民女性，從以前我們身體皮、膚不外露，

cemacavu itjen, e~tua e~kipaselem itjen,

從以前都包起來，覆蓋著。看這織的物件，

a~e~a inaya taicu a luvuc, luvuc, cunu aicu semangatj itjen, aicu a sini sangatj taicu pinaru sasiq

用琉璃珠串成，琉璃珠，看要先繡上擋線，這個擋線有如螞蟻，

aicu a nimadju a sinisangatj taicu a luvac,

這個為了琉璃珠所繡的擋線而做，它的圖案在這裡。

aicu pai tja pacunan aicu namaya tua pinaka aicu, sa uikaquljis aicu a sini zuga , ljatua

我們看看這個，這個很像雙頭蛇，這是pinaka

nu tja pacunan makeljan tui na i tjumaq a aicu a kava, aicu a si~ aicu a cacavu izua uljikaquljis,

一看就知道這是屬於傳統領袖家中衣物，這遮蔽物有雙頭百步蛇圖形

ljatua izua milimilingan na uljikaquljis,

因為，我們有關於雙頭百步蛇的神話故事，有繡出人形圖，人形圖

pai nu seman kava itjen , nu masengseng itjen tua tja siravarava , i sangasangas nu semangas itjen

如果我們製作衣物，若編織衣服，首先呢先繡擋線，

e~tja sangatjen sa nu tja qacuvunen semangas itjen,

要繡擋線，完成前亦要繡擋線，如此才算完成。

manusika aicu namaqacuvung aya ta ~aicu a

如此，這刺繡工作才算完成，這是如此

aicu a ita anga si cuayan anga aicu nua ʼu qaqidung

另外一件事我曾祖母很久以前的物件。

aicu a kung ljatua timadju aicu a puanema a

這件裙子，擁有這件裙子的曾祖母，她是瑪筏瑠家族的首席靈媒

manu sika aza siravarava nimadju a penuljat, namaya

所以她穿戴的所有物件，就像是傳統領袖最核心織家族所穿戴的一樣。

taitjai si pacunan, e~tja pacunan aicu a ruvuc, mamaw ,

若看此琉璃珠，一樣，她們用來擋線的是類螞蟻

aicu a vecekadan tua sinangatjan niamatju , pinaru sankilj, na sinankiljan aya vavurungan taicu

在中間她們用來擋線的，是類楓葉，祖先說是仿楓葉型

aicu e~pagumac aya nu qivu a vavurungan taicu ,

這個呢耆老都說是仿爪型，像這個，這個是很古老的圖形

e~inika sasasaw aicu nu nu e~vecikan, aicu a pina~ pagumac , sa aicu a qinacuvun taicu , vananga aicu a kinavatjesan

這是不外流的，這個是仿爪型，用這個百步蛇圖型完成

kinavatjesan aicu a sinisangas ta aicu a kina~sini

古時製作的裙子是用百步蛇做擋線

nu tja kisangen a zikang izua taisai saka lima idai anga cavilj

若計算時間，這大約有150年左右

a temkulj tua cavilj aicu a aicu a e~ aya aicu a kung a kinasengsengan

做這裙子已超過那個年齡

e~aicu nu qivua ʼu kina taicu tia vuvu

我母親說，這是祖先做的，讓我當嫁妝。

ka pucekecekelj aʼen a pasamaza i taitu ,

當時我嫁來台東時，這是我們現在所看的這裙子

e~aicu a itanga , aicu a e~aya aicu

這一件，現今論及此物件我們說這是雲肩

lja-an aya itjen, litjuku aya itjen a qivu ta aicu, aicu nu pai aicu tja~ tiaʼen a na masengseng ta aicu

我們說這是雲肩，我們也說是圓形，這是我繡的

u pinacunan taza sicuayananga a~aicu a vecik

我是參考古老物件圖案，然後我才在去年製作這個

namakuta aicu a e~ ʼu kinasengsengan nu ayaitjen,

我繡的樣式如何呢?就是用此做擋線

e~vananga aicu a kinavatjesang aicu

就是這個百步蛇圖案用這個做雲肩的擋線

u aicu a aicu a tjaimaza vananga aicu a kinavatjesan,

另一邊呢，就是百步蛇圖案，這所有的琉璃珠都是古老的

e~ sicuayan sa marka luvuc,

嗯!這些是古老的琉璃珠，所們所看到的這些是太陽圖形

aya paiwan titjen a kacalisiyan,

我們原住民這樣說，但是太陽圖形在族人中不可以

sicaing imaza tua e~itua niamadju a situngan ,

繡在他們的服飾上在他們的服飾上，百步蛇圖紋只有核心家族才可以繡

aicu a ʼu siniqacuvun taicu a e~aicu a ljangʼan nu ayaitjen ,

這個用太陽圖紋來做這個雲肩的結束，

aicu a ʼu sini qacuvun taicu a ljangʼan,

我用此做雲肩的結尾。然後我們再來看看，成為核心家族的我們

nu masengseng itjen taicu a ljangʼan ,

若刺繡雲肩定會製作脖子圈，若要完成，

vanangaicu a kinavatjesan tja si e~tja si qacuvun,

就是用太陽圖紋做結尾。這看起來像甚麼呢

aicu ljangʼan namaya taicu a dilung, aicu a

這個雲肩就像是陶甕，就是它的脖子這部分。我們看

aicu a ljangʼan, namaya tua aicu a dilung, nu tja

這個雲肩，就像這個陶甕，若這樣倒著放，這個陶甕

pai tja pacunau, aicu a dilung pai, namaya tua

讓我們看看，這個陶甕呢，就像女人孕育生命的肚子

manusika aku a icu a ljangʼan , amin nu vavayan

這就是為什麼雲肩是女性專用配件的典故

ljatua pinaru taicu a papualjakan nua vavayavayan aya,

因為，是按著女性懷胎時肚子的形狀，這就是

a patalevan naicu a ljanʼan, nu aya nu masengseng itjen,

這就是雲肩之意。對於我們製作，有關雲肩

izua itanga aza ʼu si pasemalaw uta,

有關雲肩，還有一件事也要分享，就是這建雲肩，

aku ʼivu aʼen taicu a ljanʼan nu aya itjen , aicu ʼu

我為什麼要說有關這雲肩之事呢?因為這是我母親親手做的，

aicu a sinisangatj naicu aicu a ljanʼan nu aya itjen,

論及這雲肩使用的擋線，用雙連杯圖紋繡成，因為以前

titjen a e~pinu kacalisiyanan e~titjen a pinupaiwanan

原住民族中vuculj亞族的排灣族的雙連杯，

namasa nitjen a siki sedjaludjalu tua maljia

是我們接待各處來訪的客人們用的，當各處的客人來訪時，

aicu a langalj tja si ki tekel , manusika amin nu itjumaq a caucau a

我們用連杯來共飲，所以只有核心家族的人才能將其繡在衣服上

aku izau cunu izuaicu a matu ricing nu aya itjen , aicu a matu ricing ,

為什麼有很像樹枝，就是這個很像樹枝，這個很像樹枝的意思就是鞦韆

aicu a tiuma imaza tua tiamen a vuculj, paravac anga

鞦韆在我們排灣族vuculj亞群，特別是在搭旮拉屋斯的比悠瑪傳統部族，如果

aya itjen limingizelj tua taicu a tiuma nu

要設立鞦韆時必定要連樹幹末端的枝子一起豎立

e~a sepatj a kasiv a aya pu ricingan

四根樹幹末端都要留枝子

aku azua nu aya itjen, e~tagaraus i kamavalivan nu

只有搭旮拉屋斯的瑪筏瑠傳統部族才能連末端枝子且是活的。

aicu a e~aya , van nusika, pai tja pacunau aicu a imaza

看這裡是用百步蛇圖紋做結尾

kinavatjesa, vanangaicu a e~aicu a ita ljanʼan ta aicu

百步蛇，就是這一件織繡的衣物