seman umaq（蓋房子）｜口語語料｜原住民族語言資料庫

azua uri ku si tjawcikel, avan azua na ramaljemaljena a sisan umaqan, si tapavan

我今天要傳述的是有關老人家蓋房屋、蓋工寮的程序

saka azua sia ta seman umaq, avan azua seman qaumaqan

所謂「seman umaq（蓋房屋）」，是指主（住）屋的房子

aw azua qawmaqan avan azua kakaizuanan nacuacuay a madjeljet

所謂「主屋」，也就是永久居住的房子

avan azua temapaw izua za temapaw i vavua tu kasiuljayan

而「seman temapaw（蓋工寮）」，是在山上蓋工寮，為山上過夜時住的工寮

temapaw iyumaq tu pizuanan tua nanemangamanga

在住家（附近）蓋工寮是作放置物品之用

aw, azua a pasusangas ta seman umaq, semapai anan tua uri kana umaqan

而蓋房屋之前，蓋房屋的位置要先做填平的動作

ulja azua uri saumaqan, izua tu calisilisi a pagalju

因為蓋房屋（的位置）有時候會有一點坡度

izua tu ika na palimasutj a uri san umaqan, sapayan anan sakamaya

有時候蓋房屋的環境也沒有經過整理，所以需要先做填平的動作

aw, nu makasapai, man pakeciyu anan tazua qau, tazua kasiu a ladruadruaq ni

而完成填平（土地）之後，要先把竹子做成量尺，為樹幹長度的（量尺）

aw.azua pakeciyu

關於量尺

ti tjen na a ramaljemaljengan a namaqacuvung anga , azua tja lima celaken ni

（是由）我們的耆老或已長成的年輕人，雙手張開（作為尺度製成的）

tja celaken a mayatucu sa pudrusai a tapakacuan ni

這樣張開兩次，是為「一」的尺度

aw azua tapakeciyuan

而那個「一」的尺度

通常，avan nu sicekaukau ta e pasamelava, a puita a pakeciyuan

通常一次的尺度，使用在「寬度」的測量

kaw azua drusa a pakeciyuan, avan azua pasa ladruq

然後兩次的尺度，則是「長度」所使用的尺量

aw aicu tjalja madjurudjuruan a kisaumaqan, azua nu tjuruvu a caucau

所以，蓋房子最簡單的方式是人數多的時候

puliavavan a pakeciyu ni tazua a aya , a sinan pakeciyu a qau

測量的次數便會很多，有關於那個製成量尺的竹子

saka nu maka san pakecuyu, penakeciyu tazua sinapai tuki iru ka izainu a qeluz

當量尺製作完成之後，接下來是測量已填平的（土地），確認立柱的位置

kaizinu a kakesan, kainu a qaqelengan kainu a papunemangan tazua e tazua cadju aya

廚房的位置在哪、房間的位置在哪，以及用來放東西的（木製）置物桶的位置

azua mareka kaban, aw azua papizuanan tua dradrakuyan

還有那些用來放竹簍的(木製)置物箱櫃的位置

azua sicekaukau a sini mavacuk a mayata vuka, azua ridraris , azua valjes

那（置物箱）是置放耕作時所使用的（工具）所用，如尖鐵棒、鋸子、斧頭等

nu maka pakeciyu, avan anga vaik anga macemecemel a muri qeluz, tazua kasiw

量完之後就要往山上去，去山上尋找做樑柱的樹種

aw, nu ri kiqeluz kiqeluz itjen

在採集樑柱時

azua ramaljemaljeng, avan azua katje vuqeran a kimen

（根據）我們的耆老，找樑柱的標準是找擁有樹心（髓心）的樹種

ulja azua katje vuqelan, nu macemu a tjai casaw a kasiw, a qaljiqaljic aza azua

因為那些有樹心（髓心）的樹，在（樹幹）外圍的部分腐蝕時……

kaw azua vuqer, asiaya avan azua kasiw izua tu vuqer, izua tun eka nu vuqer

所謂樹心，有些樹有樹「心」，有些則沒有樹「心」

aw azua katje vuqeran, inika macemu a kilimu

而擁有樹「心」的樹種，腐蝕得比較慢

ulja kasicuayan a ramaljemaljeng, nekanan a na simimtu

因為從前老人家沒有水泥可用

sinikalikali tua kadjunangan sa paljadaladj sa cevelji

所以要挖掘土地後再埋起來（立柱）

aw madjulu aravac macemu amatazua

但那樣很容易有腐蝕的狀況

aw, izua a vuqer, ika macemu a kilimu azua qeluz, aw cuacuay

而由有樹「心」的樹木所製成的樑柱腐蝕得慢，可以（使用得）很久

aw izua za neka vuqer, ljaku na caleqilj uta a kinakasivan

有些樹無樹心但是樹的柴質很硬

maqati a sipuqeluz azua namaya tazua

那也可以當梁柱用

aw azua kasiw a kakiqeluzen, avan azua namaya tazua ljisu ni

而那些用來當樑柱所使用的樹木，如桑樹

nazua ljisu a kiasasavan tua kaiku a sipakakan takaiku

可以摘它的葉子餵蠺寶寶用

nazua ljisu ni, katje vuqelan azua

桑樹就有很厚實的樹心

aw, avan azua sap, azua sap izua za vuqer uta nazua, aw ika macemu a kilimu azua

然後還有漆樹，漆樹樹心也很實在，所以沒有那快腐化

ui, azua namekudrar a vus, ruvuqeran uta azua, caleqilj uta azua

另外那個已長成的羅氏鹽膚木，樹心也一樣厚實，柴質也很硬

aw azua tjuqulj katjevuqeran

相思樹也有很厚實的心

ljakua azua tjuqulj, tjengelay a aravac a azua a qatjuvitjuvi a kikan ni ta tjuqulj

但是毛毛蟲、蛀蟲很喜歡相思樹

aw inika nanguaq azua a sipuqeluz

所以不適合用來做樑柱

ma kapalak tua kikanan na sasayalj nua mareka qatjuvitjuvi

會被白蟻和各個蛀蟲吃掉

aw azua pasaladruq nua qeluz, paru ljengeretj a manpakeciyu

那些直立向的樑柱，如同ljengel 製成量尺

mavan azua ikatjen masi pakeciyuciyu nu kiqeluz itjen lja, lemav lemavat azua

所以採集樑柱時，我們並沒有使用尺去量，那樣很麻煩

pakeciyu ta tjapakeciyuciyu ta tja lima a mayatucu tazua

我們使用雙手這樣（動作表示）張開當量尺用

xx pudrusan putjeluan a pasaladruq ni, tu qeluz

直向的樑柱需要兩次或三次（雙手張開）的長度

kaw azua qeluz nu pasaumaqen anga

當樑柱（指樹幹）搬回家之後

pakakindrungdruqan a xx tu uri ka pacengceng ta kina vavaw

個別鋸成剛剛好「高」的長度

kaw, azua kiniqeluz, nu pasaumaqen

然後，將採集好的樑柱扛回家之後

si papedaden anan tu e cucacuway anga medad a kasiw ni

先將它放置一段時間，使樹自然風乾

kaw izua nan azua, kisialangen, sialalanganen

還有一些簷樑使用的（柱子）

azua sialangan ika ki pupalaing tu izua vuqel ni

簷樑用的柱子，則不一定要有樹心

azua a qapulu nua saviki a naramaljengan na qapulu na saviki

那些檳榔樹幹、比較老的檳榔樹幹

nanguaq aravac azua, ljaki maqati uta

那些就非常好，那些也是可以（使用）的

maqati uta azua qau

有些竹竿也可以使用

namaya ta kavayan, a vucuciku a maciku

如刺竹、孟宗竹、麻竹

maqata uta azua

那些也是可以的

aw azua kasiw, avan azua abulagi a na saceqalj

如果是樹，那就是油桐樹了，因為油桐樹很輕

nu metad azua abulagi, sarunguaq a sikarakudan

油桐樹風乾了以後，（我們）工作起來很好使力

aw ini ka sasailjangen ika kanen na qatjuvitjuvi azua abulagi

油桐樹也不會被白蟻和蛀蟲吃掉

aw, azua a izua anan a rika papacaingan ta ljavia a nu ljemavia

然後，還要一種用來固定茅草用的……，當蓋茅草屋頂時……

tuki anemaya ramaljemaljeng tazua

不知道老人家怎麼說去了……

ljakua azua qau saviki ta ki padral , azua pacaingan tua ljavia

但是，那些用來支撐、壓制茅草的竹條是由竹竿、檳榔（樹幹）為材料製作而成的

nuaya, aicu a uri sipusialangan, si puqeluzan a kasiw, avan uta

然後這些要做衍樑和使用立柱子的樹幹也一樣

kiayain a kirimu sa vuluianan anan

要快點採集完，然後先做風乾的（程序）

namaya a qau a uri si badrar tazua si pacaingan ta uri pacaingan ta ljavia

同樣用來製作支撐壓制茅草使用的竹子

kiyan a kirimu sa nu na metad anga nanguaq a sicekau azua, ika macemu a kilimu

也要趕著採集，等風乾了以後比較好用，腐蝕得也比較慢

aw azua kiljavia uta inika avan cu a kiaya i sauniuni

而茅草的採集，也不是當下就採集完成

savesaven anan na ramaljemaljeng

老人家會做採集的動作

sa sananguaqi i kavuavuan i cemacemel, sa kiljavian

然後妥善放置在耕作地、山上，之後再做收集茅草的動作

nu medat anga pasaumaqen sa tapavan ta qaljiv

等風乾之後搬回家，用來蓋房子用

aw nu maka n metad anga azua maraka kasiw, azua kini qeluz azua kinizairiu a penuljat

然後那些樹木、那些柱子，以及那些全部採集來的材料都風乾之後

ki pakeciyu tua puqeluzan, a ri kaliyan a paljetaladj

再來測量立柱的（所在的）位置需要挖掘的深度

sa papigacalj salingdjelji azua qeluz

接著再把柱子立起來放（進去）

aw maka puqeluz, avan azua pacacaicaing ta zua qeluz lja

立完柱子後，接著是串連柱子並綁起來的步驟

nu ika pacacaicaing azua qeluz

如果柱子不串起並綁在一起

nu temapatapaw anga, izua nga ma palumalj, matazua

在蓋房屋的過程中，那樣會鬆動（失衡）

aw avan nu maipuq nu pu ljaviavia anga

並在蓋茅草（指屋頂）的階段中倒下

aw kana pacaing tazua kini qau, na saviki a qapulu a san qaljiven,

所以要固定並綁牢竹竿、檳榔樹幹，以及那些建築屋頂的材料

aw, nu maka puqeluz itjen tazua sialangan

待屋桁樑柱完成以後

azua uri si aya ta ljavia

那個用來…茅草的……

ri sipacaing ta uri padralan ta ljavia, patagilj anga temepaw ta qaljiv,

用來支撐茅草的架子，就可以開始建構茅草（屋頂）

kaw azua i qaljiv a temavelavelak ta ljaviya,

然後建構茅草（屋頂）時

izaua a caucau i vavaw i qaljiu a kemaljavaljva

會有人在屋頂上面等待

izua i teku a kisan venuljuq tazua ljaviavia a paljevavaw

有人專門在底下丟茅草，丟給（屋頂）上面蓋茅草屋頂的人

aw ulja azua ljavia

因為那些茅草

nu sakucen a penuljat a pa ljavavaw sa djumulji sarukuya karakuda

如果全都搬上屋頂推放時，工作起來會不順暢

aw tja sarenguaq azua pitekuin saka pitekui

所以放在下方比較合適、方便

sa nuri 那個 semananguaq tazua ljavia, kipa sivuljq anga paljevavaw

當上面（屋頂的人員）需要整理茅草時，再丟上去給他們

tavelaken anga nua i vavaw sa, sananguaqen pi qaljiyu a pavengetj

上面的人會接住，然後在屋頂上把茅草牢靠地綁好

aw azua ljavia, a vinengetj a kimaya ta gemgeman ta tja lima

那些茅草，綁好的量數，大概一手握圈的數量

a ta {gemgeman }nu aya ken

我所謂的「ta gemgeman」

avan azua tja kaviyaqan tja icengen a maya ta tja lima ,

是指的是我們的手掌這樣一圈握起來

a tja lima sa vinengetj azua

我們的手xx，然後綁起來

, azua sivengevengetj, tjaliyaw azua nanavay

用來綁的繩索（材料來源），常使用的是印度鞭藤

azua nanavay, neka nu djui, neka liyaw azua maka qindatan a nanavay

因為印度鞭藤沒有刺，耕作地周邊也有很多的印度鞭藤

madjulu a kiaya saka, ulja liyaw a si cekawan tazua vinengetj ta ljavia

因為綁茅草的使用量很多，而印度編藤採集起來很容易

nanguaq azua tja sikiaya tjasi vengetj ta ljavia

（因此）用它來綁茅草是很好的選擇

aw, izua tu quway, ljakua avan anga tja tengetj a malaing,

有時候使用的是黃藤，但是因為的關係

avan azua saljingan tu na masananguaq a kinarakudan, saljinga tu quway a si vengetj ,

因為期望工作的成果更趨於完善，所以希望用黃藤做繩索

ljaku pazangal a ki quway, semuqadav aravac.

但是採集黃藤需要花費的時間比較多（註：黃藤量較少且生長於較深山處)

aw nu metad anga azua sinavesav a ljaviya

然後採集的茅草乾了以後

avan anga vaiken anga venetj na macaqu a venengetj ,

接下來的步驟是由擅長綁（茅草）的人去做（指造屋頂）

tja sakucai anga nu maka vengetj tazua ljavia a ta qevaqevadan

當（將手握量數）一綑一綑的茅草綁好了之後，再做搬運的動作

ulja salenguq anga zua si karakuda a si tapaw

因此（指先將茅草捆起來的步驟）能讓蓋房屋的工作順暢許多

kaw azua ljemavia, nu kedri a ljavia

蓋茅草屋如果（所採集到的）茅草數量不多

kimaya{ tjelu a zepetjan} nu aya ken,

我所謂的「tjelu a zepetjan」，大概壓製成三串

avan azua pinaculuculudj a ljavia

表示茅草串在一起的數量

tjelulj ljaku nu saljinga tu rika cuacuay tu ika tjemuzuq, kimaya lima unem,

一共有三串，但是如果希望可以保持很久、不會漏水，大概需要五、六串

kimaya lima unem, ki avan anga tja varung a malaing, tu tja kudain.

但要使用三串還是五、六串，單看心裡如何決定使用茅草量數

aw nu ai izua nan azua si ku tjawcikelan a avan azua uri si vengevengetj

如果⋯⋯喔！不對！我還有個沒敘述的部分，是有關於「綁」的部分

ulja kasicuayan neka nu su cegeceg neka nu ljingas

因為從前沒有釘子也沒有電線

na kiquaquay na qiquay, azua nanavay, maqati uta

所以會採集黃藤，（或者）印度藤編也可以

aw azua tjalja macekawan, avan azua quay angata lja caljeqilj ,

而最常使用的還是黃藤，因為它最牢靠

izua nan azua pinaka anema zua qecengecengl a vautj, caleqil uta

還有一種被稱為……怎麼說去了，一種黑色的藤蔓，那個也很硬

izuanan azua pinaka ruyur, ,

還有一種被稱為「ruyur」的（一種藤類）

avan azua sini vengevengetj tua sialangan, kata qeluz, sipakacaicaingan,

用來綁桁樑和串起柱子使用的繩索

aw avan azua siekeekep azua mareka quay a mareka nanavay, vaudj

那些各種藤類以及各種藤蔓也都是用來做壓制固定用的材料

aw, nu maka ljavia, si ekepen anga zua

當完成茅草壓制固定的部分之後，會使用那些（上述的藤、蔓）來固定

sa sananguaqen ta ika valiyan, nu venali, lja inika revuran a kilimu.

再妥善放好，是否禁得起風吹，起風時，不致鬆脫，保持時間比較久

si ekeekep tua qau, nu makaya tazua maka ekep

（那些藤蔓）也會用來固定住竹子（條），而這些穩固、固定的動作完成時

avan anga zua emupu a paka teku ta mareka djeljep na tjaiteku,

就會開始推砌石牆，在各牆面底下堆砌石頭

azua siupuan ta qaciljay, siniqezetj ta qeluz, caleqilj aravac,

那些堆砌的石頭，能穩固（房屋）立柱，很扎實，很牢靠

inika mapalumalj anga paqeteleng, maiceng ta upu

不會輕易鬆脫、搖晃，（因為）堆砌的石頭能讓（立柱）依靠

azua upu tauta, nu paljqaca qudjalj ,

而那些堆起來的石頭在水患發生時

ika siqaljud uta,

也不會被大水沖走

azua upu maqati a si qeceng ta sacemel uta ,

那些石牆還可以用來防止野生動物（侵犯）

sika qecengna qatjuvi uta,

能有效地防止蛇的入侵

kaw nanguaq aravac a qinaciljay a djeljep kata kalavan .

因此，堆砌在牆壁底下的石牆是很好的結構設置