- 31
- 0
- 字幕列表
-
mosa maku wah i pqyu ga,我要來講述的是
-
gaga nqu trakis ka ita Tayal.我們泰雅族的小米文化
-
bali hmswa sa raral ru tehuk soni qani ga,因為從以前一直到現在
-
ini bahi malax trakis ga.是不能沒有小米的
-
bali hmswa gi, qani qu pyang balay puqing qu sqyanux ka gaga na ita Tayal.因為它是我們泰雅族文化生活最重要的一個根本
-
ru trakis qani hya ga,所以小米它是
-
kahul squ ʼnbux nqu bnkis ru kahul squ kwara ka pincywagan ga,是從過去長者的開墾及所有工作而來的
-
ru maki qu son maha knniqun uzi.所以也才會有食物
-
ru nyux cikay qu gaga ka pinkgan qu zyaw na ka muya trakis qani hya.種植小米的工作有很多要遵循的文化
-
te qutux hya ga, ana balay pyux ga,第一個是,即使很多
-
min sazing naha muya qu qutux rhyal.一塊土地只能種植兩次
-
ini naha pbasi sa cyugal, payat muya.他們不會多種植三次、四次
-
bali hmswa gi, mita squ ziqas nqu rhyal ga因為觀察到新的土地
-
yasa qu blaq qu bwax na trakis son maha ka ita ka Tayal.我們族人說:種植出來的小米才會好
-
nanu yasa qu ka trakis qani hya ga.所以小米
-
te qutux hya ga kahul squ mnayang ga.第一個是從砍草開始
-
son naha pnyangun qu ryax ru masoq qu pinryangan lga,他們安排砍草的日子,然後砍草完成之後
-
sʼutu qu kwara qu kkʼman ru qhoniq ka pinryangun qu Tayal ru lmun*(lomun) la.族人把全部砍下的草及樹木堆成一堆之後就燒掉
-
suqun lmong lga suqun lmong lga, yasa aring kya qu tmabux la ga,燒完了之後,就要開始開墾了
-
tmubun lga aring kya tmubun squ uraw.開墾了,開始開墾土壤了
-
ru kwara ka pkqiway musa i mqyanux qu gaming ka tthay inloman ga,燒墾後,所有根還活著會遮蔭的植物
-
lequn naha mwah i hmbyat kwara.他們會仔細全部拔除
-
ru ini naha prasi squ kʼman qu wah naha prpus squ trakis.在要灑小米種子之前,他們不會讓土地夾帶雜草
-
nanu yasa qu ka aring squ ʼringan nqu hoqan abaw ru,所以從秋天開始
-
tehok squ son maha ka tngwan abaw.一直到春天
-
payat qu qnyes nqu son maha ka ryax ka pinyugan ga.有四季轉換的時間
-
pyang balay i sʼbux nqu ita Tayal lga, nanu yaqu ka bagan qani!我們族人最為辛苦的就是夏季
-
aring squ tngwan abaw qani ru tehok squ son maka psmasoq ka bagan ga.從春天一直到夏季結束
-
qani qu spyangan balay mtzyaw qu ita Tayal hya.是我們族人最重要的工作時間
-
wal mu skal soni maha, kahul squ inloman ru,剛剛我所說的,從燒完了之後
-
wal naha i tbulun rqu rhyal lga,他們完成翻耕土地之後呢
-
ru lequn naha mwah i sbalay ru,他們會仔細把土地整理好了之後
-
khoyan naha cikay balay nqu payih ga, ini kpyux ay ini kzzi uzi.他們會稍微用鋤頭挖過,不會挖多哦!也不深
-
baha hmswa trakis qani ga ini usa pkhmuzi hya.因為小米它不是深根的
-
ana maki sa babaw uraw ru wal su trangan cikay lga mwah kwara la.即使是在地面上,用土稍微覆蓋一些之後,全部就會長出來了
-
ru kwara qu son maha ka trakis ka pinmuhi qani ga.所有種植的小米
-
zik na pkloh ga, maki qu gaga nya. zik i mwah smatu maki gaga nya uzi.在收割之前,有它的規範在,在入倉前也有要遵循的規範
-
nanu zik nqu mwah su i psʼatu son maha ka rhyal qani ga.所以你在土地耕作前
-
skbalay naha gaga, gaga qani hya ga giwal nqu tnatuk nqu hwuy ta bnkis.他們要做儀式,這個儀式象徵向祖先表達尊敬感謝之意
-
skura squ son maka bnkis ta Tayal ka snbin squ ghap ru,意向是祖先們所留傳下來的種子
-
snbin squ rhyal qani ka, nyux mosa thuyay rmanga squ ita ka qutux qalang.留傳在這土地上,將能夠餵養我們整個部落
-
iyat ka qutux ngasal, iyat ka qutux niqan, yasa qu kkal nqu Tayal hya rwa.或是一個家庭…或是一個親族,這就是我們族人所說的
-
ru suqun naha kbalay qu gaga qani ga,他們結束了這個儀式之後
-
mutu naha skut qu qutux ngta.他們會殺一隻雞
-
ru ngta qani ga giwal nqu wah i smqyes qu son maka iyat i yaqih qu pinbahuw ga.這隻雞象徵前來指示農作物將不會損壞
-
ru plawa naha kwara qu gglu mwah i mrraw.於是號召所有的親戚來幫忙
-
mwah i muya mwah rmpus trakis qani.來種植、來播種小米
-
ru qlyan lga nanu yasa qu sramat naha ru maki cikay qwo Tayal ru,到了中午的時候,就成了他們的菜餚,也會有一些酒
-
giwal naha tnatuk hwuy lpyung ka mwah i rmaw.象徵感謝這些親戚們前來幫忙
-
tmubux squ son maka trakis.小米收成時
-
ru tehok squ kwara ka pkloh lga,所有要來收割的人都到了之後
-
ga nanaq nya uzi, plawa nha qu gluw, baha hmswa gi,也是這樣,會把所有的親人叫來,為什麼呢?
-
ktan qu rngu mtzyaw ga.會看能力而工作
-
ktwa kinhbci qu rhyal ka nyux su pmzyon.你種植的土地有多大
-
skita naha kya ru maki qutux gaga Tayal mha.他們會看,泰雅族有一個規範
-
"msbayux" ga msbayux qani hya ga.「換工」 這個換工的意思是
-
bali yan misuw qani, qbwan ta pila lga, maki qu mwah mtzyaw rwa.不像現在,我們付了錢,就會有人來工作了!
-
Tayal raral hya ga, bali kya qu pila, nanu yaqu ka,以前的泰雅族人,沒什麼錢,所以
-
rngu qani qu wal naha i psbayux ru rmaw.他們用自己的力量去換工與幫忙
-
nanu yasa qu lequn naha i mbku ku son maha ka pkloh ta i trakis.所以,他們會仔細安排要收割的小米
-
ima kira, suxan ga ima, kaxa ga ima.今天要幫誰、明天換誰、後天是誰...
-
aw...nanu yasa san maha kya mssyuw ru mrraw.對…就是這樣的交換跟幫忙
-
ru mwah sbayux squ son maha ka kmloh squ pinmuhi qu trakis.接著去換工,去有種植小米的族人那裡收割
-
ru qutux lozi ga, trakis qani hya ga.還有一個是,說到小米
-
a... qutux bway qani ga, mtnaq squ nyux i qmayat squ qutux minsyu ga.一個小米穗就代表著是在養育一群民眾
-
iyat ga qutux niqan ga, ini ga qutux qalang ru qutux ngasal.或是一個親族,或是一個部落和一個家庭
-
nanu yasa qu ka ini naha i hriqi pbuling qu kwara ka trakis qani.所以族人們不會浪費丟棄所有的小米
-
ana blaq ana yaqih ga lequn naha mwah i smgaqi ru lequn naha mwah i mhung.不管是好的還是壞的,他們會好好的脫穗採收及捆綁
-
ru qutux qutux bengan qu pinhlang naha,一把一把的綁好
-
a...swa son kya mhung qu trakis ga?為什麼要這樣綑把小米?
-
iyat psgagay ga iyat thgah.這樣就不會散掉或鬆掉了
-
baha hmswa trakis qani cipoq balay qu box nya rwa.因為小米穗非常的小
-
a...mhwah lga, yasa son ma nkis, talagay hryaq eng nyux ...ʼmhwah kwara qu trakis ta la.如果鬆開了,老人家就會說這些小米非常的可惜,都鬆開了
-
nanu yasa qu lequn naha pskut mhung ru pgyan naha ga sqrpa naha mugi ga.所以他們就會好好的緊緊的綑綁,在曬的時候會倒著攤開
-
nanu yaqu trakis qu ...nanu srwa?...wah naha i blaq mugi ru qapoh ru mkzye lga,所以小米…是怎麼說?他們會仔細曬到去除水份並完全乾燥
-
yasa qu skun squ ska na khu la.之後才會放到穀倉裡去
-
a...masoq smi squ khu lga .在入倉結束之後了呢
-
te suruw nya lga, nanu i mrkyas iyat ga mtglaw ru mgloq nqu mlikuy lga,之後,年輕的及中壯年的男人們
-
aring musa qmalup ru ...mqmalup qani ga sazing nqu sinngusan nya.就開始去打獵了…打獵是有兩種涵義的
-
te qutux hya ga, musa smatu squ hngyang ka pinkyalan nqu qutux qalang qani maha,第一個是:要去告訴同一個部落
-
knwan ga pira wagi wayal lga,再經過了多少天之後
-
mosa ta mwah i psyuraq iyat ga muling lki.我們就要準備開始祭祖了
-
uni ga mwah ta nyux pslkotas.或是我們要進行祖靈祭了
-
ru biqan naha keʼ kwara qu mrkyas ku wal qmalup qasa ru,所以,他們傳達這些話給要去打獵的青年們
-
ru lokah qu mrkyas sa hya rwa lokah qu kakay naha.年輕人的腳力比較好
-
ana twahyaq qu ʼsan oyome nqu son maha qu mtswe naha uni ga yata ru ana ima ga,不管他的姐妹或他的姑姑、阿姨或其他族人嫁到再遠的地方
-
biqan naha qu keʼ kwara ru,他們都會把話傳達到
-
ryax nasa ga mwah msli squ ryax naka pslkotas qasa.到了祖靈祭那一天,族人都前來聚集
-
ru pslkotas qani uzi ga yan nqu son maka,祖靈祭這一天就像是我們所說的
-
a...sinqasan nqu qutux kawas ka ita ka Tayal ga.在一年當中我們泰雅族最值得慶祝的一個時間
-
sʼagan keʼ thelu ga mtnaq nqu aki yan nqu "過年" nqu kmukal ga.就像是華語所說的,平地人所謂的「過年」
-
baha hmswa ziray misuw qani ga, wal kgiwal nqu gaga mukal kwara nqu gaga ta Tayal la.因為現今的時代裡,我們泰雅族人都跟著漢人的文化生活了
-
nanu yasa zikang soni qani ga,所以今天這個時間
-
nyux ku mwah kmal cikay zyaw na trakis qani ga,我來講述一些有關小米的文化
-
nway mamu aki baqun qu kwara ka laqi ru kinbahan misuw qani maha.最主要是我要讓現代的孩子及子孫們知道
-
swa ta i lxun pcbaq lelaqi ta misuw qani ka.為什麼要教導現在的孩子們
-
mwah i mnayang, mwah lmong ru mwah i tmabun ru mwah i smqsu ru mwah i.要砍草、要燒火、要翻土耕作
-
nanu swa rwa ...mpus son maka kwara trakis.要怎麼說呢…就是要把所有小米都播種完成
-
ru pucing nya lga, trakis qani ga, swa puqing nqu gaga Tayal ga?最主要的是,為什麼說小米是泰雅族人文化的根源
-
zya qani qu nyux ta sqyanux.它是我們賴以生存的
-
trakis ru ngahi, sehuy qani qu puqing qu sqyanux ita Tayal.小米和地瓜、芋頭,這些都是我們族人賴以生存的最主要飲食
-
gaga ta ga, nanu minkahul squ trakis qani ru thozyey ta mha Tayal ga ka ryax soni qani.而文化規範就是從小米開始,泰雅族人才能存活直到現在
-
ga ana wal ini kintehuk kkyalan ga, baha hmswa zikang na monray ru,如果講得不好,也是因為時間上的問題
-
nway mucing qani qu pinqzyuwan maku squ我所要講述的就講到這裡
-
zyaw na trakis qani, mhwuy simu!小米的文化,謝謝你們!
-
aw, nanu ta nyux mamu ktan trakis qani ga, qani ga "lmyun".好,現在你們所看到的小米,這個是「lmyun」的品種
-
trakis lmyun qani hya,這個小米的品種lmyun
-
lmyun qani hya ga, a...pyang nqu niqun ta ita ka Tayal, sasal、kleng*(qlyan) uni ga cbelun ta musa mtzyaw ga.lmyun 這種小米,是我們的早上、中午及帶便當去工作的時候最主要的主食
-
nanu rhyal qani ga, nanu yan qani qu ghap ga.就像這個土地上的種子,
-
a ...mwah ta i tmubux ru srpus ta rhyal qu trakis qani ru,我們到這裡來為小米鬆土和播種
-
qani ga, son nya qani i mqqhut ga.為什麼要種得這麼擁擠
-
mintxal balay i mahing trakis qaga, kinxalan myan balay mahing,因為在小米田除草只有一次,我們除得很辛苦
-
bali hmswa gi, nway aki nway ana i mtnaq i qu kinrahu nya nway…也因為,為了要讓這些小米能長的一樣
-
baha hmswa ga cing aring rwa.因為是剛開始
-
sinngusan nya ga aki i pzyux hhazi qu ghap, kawas ʼnyan ga,它的意思是想讓小米的種子在明年的時候能多一點
-
ru mwah squ te sqa lga,到這裡來
-
a...qani hya ga lmyun shya trakis lmyun rwa.這個是小米lmyun喔!很好吃的小米lmyun
-
nanu nyux myan syun yen qa ga ta, nyux maku syun prasan qani hya ga.像我們這樣放著的,我們放這樣的記號的
-
qani hya ga ...galan myan ghap qa ga ta.這是…我們要拿來作種子的
-
qani ru qa ga ta ... ghap hya.這個跟這樣的是種子
-
ru mwah qu lelaqi mwah i smgaqi lga, baqun naha qani ga galan ghap qani hya.如果~孩子們要來脫穗採收的時候,他們就會知道這個是要拿來作種子的
-
galan ghap qani ga krahuʼ ay bwax nya, bali hmswa i wagan qu blaq ga.用來作種子的米穗是很大顆的,因為要挑選好的
-
wagan skeʼ gipung ga wagan icinense nya ga keʼ ta Tayal hya ga wagan sq qsuyan nya.挑選用日文來說是要挑選一年級生的,用泰雅族語來說的是要挑選年長的
-
nanu yan qa ga ...yan qani ru ...yan qa ...ghap qu lmyun qa hya!像這樣的…這裡的…像這樣…是lmyun的種子
-
ru nyux sq qu a...nbukil ga ...mqara.這裡還有!nbukil跟mqara的品種
-
a ...mqara qani hya la, qani hya ga lbaku ga, trakis na lbaku qani hya ga.啊…這個是mqara的品種,這個是lbaku,小米品種的lbaku
-
a...yan qa ga, nyux maku syun qu ini tnaq qu biru ga.像這樣,我放在不一樣的顏色
-
a...sinngusan mu ga, sazing ryax ʼnyan lga pkloh sami.我的意思是,再過兩天我們就要收割了
-
qani ga ghap qu lbaku ga, te qani mqalux ga nkilux son naha nkis Tayal uzi qa, nkilux son naha uzi.這個是lbaku的種子,像這樣mqalux黑色的我們的老人家也叫它nkilux,他們也叫它nkilux
-
ga blaq an qwo na Tayal ay qa, qani ga ta!這個拿來做山地酒是非常好的!
-
qani qu spyagan mwah i kbalay qwo Tayal qa.這個會特別把它拿來做成酒
-
siy ktay maytalah cikay qu qwo nya ga, nanu qwo nqu lbaku qani.它的顏色看起來會紅一些,就是lbaku做成的酒了
-
ru lbaku qani hya ga, hekil ay. lmyun hya ga iyat hekil sa.lbaku 這個品種是可以做年糕的喔,lmun就不是了
-
qani ga qani hya lga nqara shya.這個跟這個是美味的nqara
-
baha hmswa ga, swa ini ptnaq qu inrkyasan nya ga.為什麼呢,他們看起來長得不一樣
-
a ...smuran hya hazi ghap ka wal myan syun qa ga.啊~我們用的種子好像是比較舊一點的,
-
smuran ghap qa hya, nanu yasa qu cikuy ga, iyat rhyal qani qu yaqih, ghap qani qu cikuy.這是舊的種子,所以米穗比較小顆,不是土地不好,是因為米穗比較小顆
-
ga nyux myan siy qhli a nyux maku qhli smi yan talah ga, qani qu ghap hya.我們勉強的把它貼上紅色的顏色,這也是要拿來做種子的,
-
qani qu son maha ka "nqara".這個就是所謂的「nqara 」
-
balaq iyal hekil nya ka, sxul su uni a sinklwan su ru wal su tmami mga,它做成小米糕是非常好的,你拿來搗碎或是蒸煮,你拿來醃製
-
tmami ana teloq ga, blaq iyal tmmyan nya uzi qa.它的米即使是生的,製作的醃肉也是非常好的
-
qani ga te cyugal lalu la,這個是第三種品種了
-
ru kwara ka nyux su ktan qani hya lga,還有…這些你所看得到
-
giway hekil qa hya, lbukil qa hya.這裡都是 hekil、lbukil
-
lbukil qani hya lga, yaqa qu pyagan ta mwah i smxu ga ...smxu ru...lbukil這個品種是專門拿來搗米的,
-
kwara qu trakis qani ga,所有這些小米
-
nyan qu sazing ryax ga mosa myan wahan i kmloh rru.再過兩天我們就要全部收割了
-
ru kwara ka yan qani qa nyux i,還有…就像是這些也是
-
nyux maku syun sa plquy qani ga.這些我放在白色的這裡
-
qani ga ghap kawas, kawas ka ʼnyan ga qani qu musa mwah sinyunaw qu rhyal qani la.這些是明年的種子,明年的時候換它來持續種植這片土地了
-
a...gaga na Tayal ga smgaqi ga,在泰雅族的文化裡所謂的脫穗
-
maha qani gben rru son qani gmaliq ga,就像這樣抓著再撕開的意思
-
rwa gmaliq qani hya imi nya nqu Tayal misuw qani hya lga,還有…撕開的這個在泰雅族的意思就是
-
a...trakis qa ga, shryaq yaya nya la, yasa qu son smgaqi ga.小米要與母植株分開的意思,那叫做「smgaqi」
-
ru blaq balay qu bwax nya qu lbukil qani hya ta.然後…這個lbukil的米穗是非常好的,
-
ini balay i ...son qa mita ga baqun ghap qani ga ghap kawas ga.這樣看起來…這個米穗是今年的米穗
-
ru pmzyun su kawas qani lga balaq i trakis nya.今年來種的話小米是非常好的
-
ru ta kwara qasa lga mosa yasa nanaq uzi qu trakis lga,你看這些小米看起來也只有這些了
-
ru cyux cikay uzi lbukil qasa ru thasa.那邊也有一些lbukil 的品種
-
ru qani hya lga pinmuhi nqu lelaqi cikuy ka gako Bsulin ga.這邊的小米是義興國小的小朋友他們種植的
-
nanu yasa qu ka wal muruw iyal mhoqil nya la qa.這些已經有點過熟了
-
balay nya hlhul ka rehay qani aki blaq ru,應該是這一周就該採收的
-
nway ru ʼnyan ka rehay ʼnyan qa lga,沒關係下週就可以了
-
mosa i knhul ru maki qu zikang syun rru mwah mcisal sqani, mhwuy simu!即將要收割入倉的儀式,如果你們有空就過來聊聊~謝謝你們!
-
訪問者:nanu qu klhul hya pi Ting?訪問者:Ting(人名),什麼是 klhun?
-
受訪者:klhul hya lga 就是wahan ta iwa lga ...wahan ta kmyut lga klhul ta lga,受訪者:就是要準備作收割的意思了…我們要來採收了的意思
-
klhul ta lga, galun ta lga, kmloh lga,採收了,拿取了,收割了,
-
rwa son qa ...smgaqi ga, ta qa ga tq…就是說…要脫穗採收的意思了,像這樣
-
son qa rwa ...aw ...像這樣…對…
-
qani hya laga kmloh la.這樣子就是收割了
-
qani hya lga smgaqi, iyet qa hya ay labi qa hya.這樣就是脫穗採收了,這個不是喔這是敗籽
-
訪問者: nanu qu "labi" hya? 受訪者: labi hya ga 敗籽.訪問者:什麼是"labi"? 受訪者:就是敗籽的意思,
-
son qani lga kmloh ga.這樣就是收割了
-
maki sa babaw sa kaba qba ka qani qu ket na qmusuw nya qa ga.把它的梗放在手掌上,米穗朝大拇指這裡放
-
ru bwax nya maki suruw, nanu magan ta lga son qa ga son qa ...smaryaʼ*(gmaliq).然後米穗朝後方,我們要拿取的時候就像這樣撕開
-
ru qutux blegan lga, qutux binhlan son.然後…一把就是一綑了,
-
iyat maku si qapi sqa gi, iyat yaqa qu ryax nya ki ...aw ...yasa la ...nanu mhwuy simu ki!我不是現在要拔喔,現在還不是要採收的時間了吼,好~就這樣了!謝謝你們!
-
yasa la ...ru rhyal qani ga rhyal na gako ga,好了啦…這個地是學校的土地
-
minpmyan naha pagay sraral qa.在以前的時候是種植稻米
-
ru yaqih pagay ni mqu bnkis yasa qu nyux naha shryaq.然後…因為老人家說種植的稻米不好,就把土地讓出來了
-
ru nyux nha sbyaq squ gako, ru rhyal qani hya lga gako nyux sekining mlahang la.把土地讓給學校,現在這塊土地就由學校來負責照顧了
-
nanu nwey mucing qani qu giwal syokay trakis qani lki, aw~mhwuy su!我介紹小米的話到這裡結束,好~謝謝你!
-
訪問者: pinkwara ...pinhmswa simu muya qani?訪問者:有多少…就是你們怎麼種這些?
-
受訪者: pinhmswa muya? 訪問者: hyal ...rhyal …muci qa ga?受訪者:怎麼種植?訪問者:就是這塊土地?
-
rhyal ga rhyal gako.土地是學校的了
-
qinbugal myan!由我們來開墾的
-
nyux myan syun qutux qutux rek ga,我們就挖成一列一列的
-
訪問者: ini tnaq kwara 品種 nya rwa? ini tnaq lalu nya rwa! 受訪者: ini tnaq lalu nya! ini tnaq.訪問者:不同的品種?名稱也不一樣吼!受訪者:不一樣品種!不一樣...
-
lmyun qa hya, mkalux qa hya, nkilux rwa nqara qa hya, nbukil sqa hya ru nbaku qasa hya.這是lmyun,這個mkalux是叫做nkilux,這是qara,這是nbukil,再來是nbaku
-
受訪者: magal qu lalu nya, magal qu lalu nya trakis nyux sqa ga.訪問者:總共有多少品種? 受訪者:五個品種,這裡的小米總共有五個品種
-
ana su pmagun babaw nya, nanaq qutux ini pmagi ga.即使你以後混在一起種,就只有一個品種不能混
-
phay qa ga lmyun qani ga ini plgi qu sumun qani, baha hmswa ma ini psumun lga,這是phay,這個是lmyun,不能混在一起蒸煮,如果混在一起就不會有黏性了
-
sumun ana nkilux baqun mita a iro nya baqun mita kako nya.像nkilux的黏性,可以從顏色和成長姿態看得出來
-
ta ini ptnaq ru! ta …nbaku qani hya rwa, mkalux son naha, nkilux son naha uzi.你看!不一樣!這是lbaku,這是mkalux他們也叫它nkilux
-
ru qani hya ga, qani hya ga...ktan squ pinrayan na yaya ga ta.然後~這個要看它和母植株的距離
-
son qa mita ga baqun maha blaq bwax nya.這樣看就知道他的米穗是好的
-
ana rʼtung ga ... ana rʼtung ga, ru ~yan qani mkbabaw yan lga,即使短…即使短一點吼,像這樣長得太上面了
-
lga yaqih bwax nya la, ana ga ini laxi uzi qa galun uzi qa.像這樣的米穗就是不好,但是也不能不要,還是要採下來
-
aw, yasa la!好~就這樣啦!
-
訪問者: mhwuy su ki Tinting! 受訪者: yasa la! baha la! aw ~lokah!訪問者:謝謝你喔Tinting! 受訪者:就這樣!不客氣!好~加油!