- 35
- 0
泰雅族的婦女們，善於種植地瓜與芋頭，，膳於種植地瓜與芋頭，但大部分喜歡種地瓜，因他存力強，葉子容易使地瓜的生命擴張，結得莖果也多，芋頭較沒有地瓜生長的快速，所以，地瓜就是族人常食用的主要食物，蓋竹屋、竹寮也是泰雅族生活的部分重要內容，過去沒有工具用傳統的挖土固定法及牌竹牆的的房屋內外圍籬很好珠住使用，泰雅傳統智慧很耗，需要傳承。
- 字幕列表
-
balq balay cyux su tmzyan很好你在種植
-
ima helaw ngahiʼ ru sehuy哪一個比較長得比較快是地瓜呢還是芋頭
-
ngahiʼ tmzyan lga, tmangu la地瓜種下去時就會發芽啦
-
ngahiʼ ga, cipoq hmtu lga, n_gyut htuw kwaraʼ qnxan nyaʼ地瓜是長的很小，然後漸漸生出它的生命的生命
-
sehuy hiya wah? sehuy hiya ga, iniʼ baqi. ktan ta qutux aring su tmuyaʼ lga,那芋頭是(芋頭呢?)芋頭是我比較不知道，但是你看到開始種植時
-
ktan taʼ sazing hanaʼ mgluw ga, tmzyan taʼ lga, qutux htuw tmzyan ta tmzyan ta thoyay mzyup uraw ga一個種出來種下去，種了種下去了呢它能夠進入地裡時
-
htuw kakay nya ru tʼaring tmangu htuw lga, mqyanux la.它的腳跟都出來了，開始一個發芽了，就會活著了
-
(swa su baq pi? ima cbaq isu?) aring raral tmuyaʼ ramat ga, ktan taʼ qmihuy tunux qasa htuw lga(你怎麼會呢?是誰教了你這些?)從以前你眾的惠惠看到一個像額頭的芽時
-
pqyanux la ru(a....)iniʼ suʼ ktay muci ana sthmyaq ga, syan babaw uraw lga, baq nanak la就會活著了(啊...)你沒看到雖是一堆，將它放入土地上時它就自己會成長了
-
(syan taʼ qsyaʼ lozi. musaʼ taʼ pqsya?) ana iniʼ si qsya. ana bun wagi ga, qwalax lga mhuzyaq nanak la(你放水噴吮嗎?)雖然太陽曬著，但下雨時就會自己生長了
-
ini sinpay muci baq qyanux ga, iniʼ baq qyanux ga, miyaʼ ngahiʼ a mkuraʼ nanak ʼsan nkis不必擔心，它會或不會活著，像地瓜啊像個處長出去
-
htuw laqiʼ la. htuw laqiʼ lga, htuw abaw ngahiʼ nyaʼ la. muci kya長出幼子之後，這些救出地瓜葉了，就是這個樣子
-
yayaʼ suʼ ru yabaʼ suʼ ga, imaʼ baq muyaʼ ? yayaʼ mu. nanu kwaraʼ tmzyon nha你的媽媽和爸爸哪個比較會種植?)我的媽媽!(那，她都是住那些?)
-
ngahiʼ nanak. raral ga ngahi lokah balay qyanux ga, baq musa hut hut abaw ngahiʼ la只種地瓜種地瓜，以前重的地瓜生存力強，它的葉子會一直往外延伸生長
-
qinah suʼ pizyux muci lga, qinah bblay mʼma ru abaw ngahi la所以地瓜呢，月種越多時，會擴散如同草中寬廣的
-
yasa qu hbetan ru shapuy niqun laqiʼ la.那麼我們採取葉子後煮給孩子 們吃啦
-
(ngahiʼ qasa ga, baqun pgluw syam ksos uzi. abaw ngahiʼ ?) baqun! baqun!(那個地瓜葉可以伴著肉一起炒嗎?)可以的！可以的。
-
magun taʼ cikay syam yasa maki aziʼ. aziʼ na ga我們加一些肉為了味道，有味道啊
-
itaʼ squliq ga, aring taʼ nihong ziray. mwah taʼ maki qani lga, kruma maras aburaʼ ga Gipun rwa我們族人從日據時代，就來到這裡住了，帶來一些由，但很少啦
-
(mita su yaya su tmahok ngahi ga, ksoson na ru piraʼ tuqi?) ungat a waʼsʼ raral(a...)(你看過你嬤嬤煮地瓜或炒，有幾種方式?)以前的時後沒有瓦斯(啊..)
-
yasa qu kulu kluban sa ru nabe lru. ksosan nha kluban ga, inuʼ pilaʼ raral就是鍋子啊仔炒菜鍋炒地瓜葉，以前也沒有幾個前
-
pilaʼ raral maziy ga, qutux kopuʼ maziy aburaʼ (phapuy nha qsya uzi. ayang ga?) aw. kruma ga plgan以前的錢只能買一杯子的油(也有用水煮湯嗎?)是的，有時候會加上著
-
cikay ramat ru ksosan na abaw ngahi ru yasa qu blaq balay niqun na laqiʼ. yasa abaw ngahi一些菜同時炒地瓜葉，當很好吃時就給孩子，就是地瓜葉
-
pzyux balay(abaw ngahiʼ qani ga, syan nanuʼ blaq bay aziʼ nyaʼ ga?) cimu lra,很多，(這個地瓜葉放入什麼時，味道是最好?)鹽巴啦
-
syun nha na azimoto lma. (iniʼ nha si cikay maqaw raral?) raral imaʼ mitaʼ muci maqaw raral. misu aring hazyu neng ga,跟著魚煮如同味精(以前他們都不放些山胡椒嗎?)
-
aring a 九十年 taʼ soni ma ga yasa nyux taʼ nbun maqaw rwa從這個時代，現在的祖先呢，我們就喝馬告啦
-
inuʼ raral i praw praw muhiʼ maqaw pi (tana ga maki ga ru yahu?) tanaʼ ru maqaw 沒有 ru以前哪裡有幫忙種馬告呢(刺蔥是有的嗎?山萵苣等)不知道，沒有啦
-
(ungat uzi ?)...(yabaʼ suʼ ga, iniʼ muyaʼ hiyaʼ ga? qmalup...) iniʼ baqi. hiyaʼ smalit hzyan(也沒有嗎?)除了祖靈不知道(你爸爸他也沒有種植嗎?)不知道，他是專門除草
-
seriʼ hzyan (a...seriʼ hzyan lga, yayaʼ suʼ tmuyaʼ la) yasa mulu hzyal lga yayaʼ整地(啊...他整理土地後，你媽媽就種植?)
-
kneril hiyaʼ ga baq kangiʼ qu nanuʼ qu tmzyon ta. baq bay baqun na nanuʼ tmzyon女人比較會尋找那些可種植的她們很了解種什麼最好
-
(tatak su rimaʼ sa ga, ana qnryang ana lwax ru rimaʼ kwara? ngasal rimaʼ sa? )(你蓋的那個工寮，連圍牆及箸子都是用竹子蓋的嗎?)
-
sa um..tʼaring balay muci nanauʼ kbalay? kahul inuʼ taring bay kmalay?) rima hiyaʼ ga,嗯...從最呢要如何蓋呢?要從哪個步驟開始?)竹子是啊...
-
maki amuto taʼ lga, mʼguy mkaʼ tarok. raral maki rgyax qani ga, hnuk uraw nyaʼ ra雖有水泥呢挖地基很累，以前在山上時，泥土較鬆軟的啊(嗯)
-
bun taʼ cikay loqi ga, baruʼ ga wal mzyup uraw hiyaʼ rwa. ru kyah kyah qhuyun cikay我們先釘一些鐵釘及鐵棒就會插入裡了了啦，所以鉲!卡!以後在挖一下之後
-
lga. yasa qu bun kya lwax. lwax sa lga piraʼ lwax lga yasa son muci qryangan ta cikay我們就打入柱子了，立柱以後，幾個柱子之間圍起牆來
-
hblun gasil wahiy ga(um)ru ktan taʼ mruʼ qu rima hiyaʼ ra. syan taʼ lingay ga mruʼ hiyaʼ la用繩子綁起來，藤繩啊(嗯)在頗開竹子，放在四周的柱起圍牆啦扶柱戰立
-
mruʼ hiyaʼ lga ktan taʼ muci nanu kmalay namuw ga ktan ta lozi ra. mguy bay kmalay ay樹立起柱子和築牆後，再看看屋頂，看看如何做，蓋竹屋是很累的
-
(qryangan qnryang sa rimaʼ ga, bkon bkon uzi?) aw. bkan uzi. iniʼ bkay ga圍牆，那個的竹牆的竹子也要剖開嗎?)是的，如果不剖開會變成
-
qutux qutux muci qani ga, baha thoyay smrux sa la(um)bkan su lga syan su tpaʼ一根一根的並立，不可能堅固的佇立起來的，(嗯)剖開時放在戶靠的竹槽
-
qapoh na ga iniʼ thyuci qutux qutux lga, phyuci la(a...)乾緊的接觸不會滑掉，入一根根時將會滑動
-
pkat cikay pkat..)pkat lga qmraʼ hiya la(a....)qapoh i hiya lga, hblan lga iniʼ pzuy la緊咬著緊扣著會拉緊的了(啊...)乾緊的時候，就拴起來不會鬆動了
-
(um...)iniʼ na bkay ga baq hyuci la(嗯...)不去剖開會滑滑的啦
-
mguy balay(blaq balay knalay su ngasal qasa szyon bay mita. ana thekan ru hanray ga很辛苦的(你蓋的竹房很好很好，很喜歡看它，連椅子和桌子
-
rimaʼ cyux suʼ klayun uzi ga? )a你也是都用竹子做的嗎?)啊
-
imaʼ cbaq kmalay suʼ thekan na rima sa?)uy, i..(ktay ta ) nyux syan qa (wa! iyat kantang ay!)這都是誰你用竹子做椅子呢?)咦，爺....(讓我看一下)豆放這兒(哇 ! 真不簡單呢!)
-
kruma squliq a misu qa iyat thoyay la. wal nha zngyan kwaraʼ lay misuw)a ! wan nha zngyan有的不能製作了，他們都已忘記了現在)啊 ! 已經忘掉了
-
kwaraʼ misu kmalay ngasal a rima qani la. raral ga nkis taʼ raral ga rimaʼ kwaraʼ ngasal現在蓋的房子也用這個竹子了，我們以前的長者蓋房屋豆是用竹子
-
ta ma ru)! memaw na cikay qhoniq uzi ga, si ga maki qhoniq) imaʼ baq squliq了呢)啊! 有時混用木頭做，但也要有木材)我不曉得
-
misuw qani la. ta !(talagay! talagay blaq knalay su ga!)現在的人了看 !(哇! 你蓋得那麼好呀!)
-
rima kwara nyux klayun ga (a qnryang qiya ga?) aw ! qnryang rima a(a....)都是用竹子蓋的(啊這是竹圍牆嗎?)是的，竹子圍籬啊(哦...)
-
talagay! cyux suʼ blequn bay mkuw mkuw smurux ga?) aw ga! piraʼ suʼ ryax kbalay qani?)哇! 你把它們擺得很整齊地豎立著嗎?)是! (那，你花費幾天工各這竹屋?)
-
(o...)ciwan ryax (cyugan ryax ga ?)aw. (a cyux suʼ mamu uzi ga, nanu cyux su snamu sa(嘔...)三天(三日嗎?)是，你也蓋屋，你用什麼材料材料鋪蓋呢
-
mamu na?) a (rimaʼ uzi ga namu na sa?) rima uzi. wa....blaq bay ngasal miyan qa hiya ay!它的屋頂呢?)啊(也是用竹子蓋屋頂)也都是竹子，哇....像這樣的房屋真好啊 !)
-
rimaʼ kwaraʼ ga, mwah ku seriʼ uzi (a nwah suʼ kmagaw rima ga qani?)aw! (swa suʼ都是 竹子園地，我也是來整理(啊你也來梳整過竹子嗎?)
-
kwagan pi rimaʼ qani?) iniʼ kwagi ga, iniʼ buy gwagi ra(a....)ana suʼ iniʼ sliti uzi ga, qtan na竹子是要輸砍的嗎?)你不疏整的話，照不到陽光啦(啊...，就算也不疏砍它，下雨也會擋到
-
qwalax uzi(a...blaq bay ngasal ga ana hpuyan uzi ga, rimaʼ kwaraʼ. ana sakaw, thekan rimaʼ kwaraʼ啊...真是好的屋子，連廚房豆用竹子材料，還有床及椅子也都是竹子做成的
-
gwah a...blaq bay. imaʼ praw isuʼ kbalay?) kun nanak. (isuʼ qutux hi?) aw! kuzing nanak!哇 啊...很好呢，是誰幫你蓋的?)我自己(你自己一個人嗎?)是呀，一個人啊！
-
nanuʼ wal suʼ cukaw ga soki nanak ga?) soki ru rhil (a..rhil. mhil ga?) aw!你用什麼工具，啊鐮刀而已嗎?)鐮刀和鋸子啊.鋸子，去鋸嗎?)是的！
-
(qnryang sa ga, rimaʼ qnryang sa ga rwaʼan suʼ soki ga rhil ga?) kruma ga rwaʼan rhil那竹圍牆，你用鐮刀，還是鋸子呢?)有時候要用鋸子鋸
-
soki. kruma ga bkan sa soki (a...qnryang hiya ga si ga heran rhil tnaq wagiq ga ?)aw!要用鐮刀剖開竹子開竹子(啊...但製作竹牆時需要用鋸的，才能有一樣的高度啊?)是的！
-
ktan taʼ qutux squliq na wagiq. wagiq balay uzi ga, iyal ta thoyay mhul la. (um..我們要衡量一個人的高度來鋸，太高時，我們無法去鋸了(嗯..)
-
wal sul shngla yabaʼ suʼ kbalay ngasal miyan qa ngasal rima. wal suʼ hngla ga?) kya!(無中文紀錄)
-
raral ga qhoniq (o...)qhoniq ru qlcing(a..a...)raral ga maki sbehuy na ra(a...)以前是用木頭(哦..)是木材及木板(啊....啊...)因為以前有颱風啦(啊...)
-
sbehuy ga memaw mlaka kwara namuw (miyan ngasal rima qani ga sbehuy a baq takuy uzi ga?颱風吹襲時，連所有屋頂都飛出去(像竹子蓋的屋子颱風來時也會被吹倒嗎?)
-
ini piyang ay ! kya muci..iniʼ tmmaʼ iyal raʼan ra(um). kya bling na ana mwah behuy ga不太會的 ！有的是....因為不會蓋的很緊啦(嗯)留有動的空間，颱風來時
-
iniʼ na pkuxi...) sbehuy lga wal mzyup bling bling kwaraʼ (a....) mzuy mzuy cikay無法將它吹倒....)颱風來時，風從竹圍牆的洞中出去，很多的洞(啊...)進入進入了
-
(ga blaq tunux na mrhuw Tayal ga?) iniʼ pyang a. iniʼ na prasi. behuy qani ga wal mzyup那麼我們祖先的頭腦很好呢?)不會太啊..不會被颱風順著吹走，因為這些豐直接進入
-
bling ra (kya ziyaw ziyaw na)iniʼ thoyay spakux kya竹洞啦(因它有間隙縫隙啊)不會容易推倒，，哪會有推倒啊?)
-
muruw ga?) iniʼ thyazi muruw. sbehuy qani ga bux muci ga wal mqasuw lga iniʼ thoyay la推不倒的，這個強風噗!...它的風分散入各竹牆的，就不會推倒竹屋了屋了
-
kya pqasuw bling la) aw! aw! (iniʼ spakux ngasal la) iniʼ iniʼ iyat thyayun pakux(blaq可能竹洞啦)是的！是的！(竹蓋的屋子不會倒塌嗎?)不會，不會，它無法吹倒的(真好
-
tunux mrhuw taʼ raral ga) yasa son muci nkis taʼ raral ga qnxan nha maki rgyax ga, kya以前的長輩有智慧呢)那就是我們真正的祖先，生活在山林裡有
-
nanak tunux nha (um...ana takuy uzi ga helaw balay kbalay lozi. cingay rima ra) aw !屬於它們自己的智慧知識(嗯...就算倒塌了，很快的又蓋起來，到務都是竹子啦)是的！
-
rimaʼ pizyux uzi. miya raral nkis hiya ga, szyon taʼ kneril ga, kbalay taʼ qutux ngasal竹子也是真多的，也錢的祖先長輩，若是有遇到喜歡的女子時，就會蓋房子
-
talap blaq (um..)iniʼ suʼ kbalay talap ru inuʼ szyon suʼ na pi. yaki iniʼ szyay yaki (a...) yutas遮雨居住(嗯...)若你不蓋個遮雨的竹屋，怎麼會被喜歡呢，由耆老婆婆不喜歡(啊...)老丈人
-
hiya lga(qlangan ga ungat kiʼan) qlangan lga ungat la ru. baha suʼ na szyon yaki qani ga了呢(書你太懶惰無房子住)懶惰的人就什麼都沒有了，這種丈母娘也不會喜歡了
-
ana ngasal ini su thoyay kbalay. imaʼ smoyaʼ la pi(um..說：連竹屋都不會蓋，誰會喜歡了呢(嗯...)
-
sʼangun na la. aring kya bnkis hiya ra (rimaʼ qani ga piraʼ tuqi na. rimaʼ aliʼ ru rima takan他會被責備了，老人的生活及始於這些生活(竹子是有幾種?)桂竹筍及麻竹
-
ma a thuy balay) haw! krumaʼ ga thoyay suʼ kbalay bsyaq ga, takan la (o...)哪一個真的比較粗的?)好！若你有時候為了要用久一點呢，麻竹啦(嘔...)
-
rumaʼ hiya ga, iniʼ suʼ sbingi qwalax ay! sbiqan suʼ qwalax ru bwi wagi ga helaw mtmaq(u) takan hiyaʼ ga san nyan yon nyan ga baq mqalux桂竹是必須不能淋到雨水哦！若淋到雨水，又遇到日曬，就變黑了(嗚，
-
rima klayun nha sa ga syan nha nanu ?)iniʼ ga hlingun nha ga, iniʼ i kya nanuʼ qmasan當用竹子蓋屋時要不要加入什麼?)沒有呢，它們會考火烘乾嗎?)沒有哦，它們有自己的
-
nha nanuʼ izyu ga?) iniʼ ay! raral hiya ga, tacʼzan ay. raral pnongan makuʼ rimaʼ qani漆藥嗎?)沒有呢，以前都是依大自然呢！(以前我聽說過竹子
-
qhoyal na gamil nya muyaʼ hiʼ na aring kya tmangu la ga wal si htuw laqiʼ na wal si kura挖出它們的根去種植，從根發芽了之後，就一直生出幼苗繼續往各種方向生長
-
kura (helaw bay rima qani ma ga?) aw! iʼkay htuw ga iʼcinyang muci ga sankn sʼken(這個桂竹長得非常快嗎?)式的！第一次長出時大概一年長出三根、四根
-
htuw laqiʼ na la (pongan suʼ raral rimaʼ qani ga taneʼna puqing balay ga rwa Tayal ini ga幼苗長出了以後(你以前聽過這個桂竹的種子最初泰雅族久有了，或是
-
naras kahul inu ?)cay taʼczan (pongan ku ga iyat naras Gipun ga?) iyat!種哪裡帶來的?)在大自然(我聽說不是日本帶來的啊?)
-
(misaʼ balay musaʼ inuʼ inuʼ ga kya rimaʼ lga kya qalang la)twey !(raral ga )日本帶的哪裡?...(難怪我們族人無論遷到哪裡部落都會看到竹子)對呀！(以前是
-
raral ga thamen cyang swo hzyal qani ga ungat nanu qhoniq na , ungat nanu qhoniq以前他們講說：這些土地也還沒有什麼樹木
-
uzi(a...)baqaw ta hmswa?(啊...)不曉得為何如此?
-
muci nanu raral (bniq yaba utux kayal lga ?)haw, hazi (iyesng lga ?)ru以前是這是上帝給的了吧?)是的，也許是如此(野生了啊)還有
-
bniq utux muci lga qutux qhoniq htuw lga mmaʼ muci lga(hbuyaw hbuyaw kwaraʼ lga?)神給的話，一棵樹長出來以後長出森林草原了(萬物都繁殖了)
-
aw !(rkyas kwara la ) abaw ru nanuʼ kwaraʼ htuw lma ey..kmukan hiya ga aliʼ biran nha全部都生長了)葉子及各種植物場出來了呢...漢人是會把竹筍賣會把竹筍買賣
-
takan sa ga nanuʼ qasa. khiy balay ru aliʼ ga kbway hopaʼ bay )a..nasʼ kayryang teʼ. mukan kayryang teʼ(a...kay ryang teʼ a...)綠竹那個很細的蛋他傑出的筍子很大)啊...那是改良的，漢人改良的(啊...改良的啊...)
-
nakeʼ puʼiyang hzyal na hzyal(rima qani hiya pongan ku ga, kalay slqiy blaq balay uzi那個土地也是不一樣的(我聽說桂竹是，用做弓箭也是很好的材料最好的
-
ma)aw ! raral nkis hiya ga, khangi qhoniq, (a...)san nanu qhoniq hiya la(blaq balq a..)是的！以前老人是找木頭(啊...)木頭怎麼做(好得好的啊...)，
-
gosincyo ga, haysʼ haysʼ nanuʼ pi a gotong ga (baqun ku yan Tayal qani ga, mitaʼ nanuʼ lga烏心石嗎?還是還是什麼呢?啊..梧桐嗎(我知道我們泰雅族人看到什麼
-
qasa qu qnxan nha la, stman nha qnxun la) maki nkis maki muci (blaq bay Tayal. misuw他們就用以生活，(也常用在生活上)老人的時代如此(現在原住民很好了。
-
nyux punuʼ ga hogan kwaraʼ sa ga?) hogan kwara sa. Tayal hiya ga naras nha la有很多所謂的瘟疫病毒呢那都是在山下城裡，泰雅族人是從山下傳染的
-
hmay lungun na Kmukan qa. aring Tayrik mwah la ga, nyux mwah mqul hzyal漢人想的(慾望)很多，從大陸來了的又來搶我們的土地
-
mwah Taywang lga pbuʼ hga ki Gipun lozi.(tayal blaq bay iniʼ nglung nanuʼ, si giway mitaʼ來台灣時又在這裡跟日本打起來(原住民族是很好的沒有什麼慾望(亂想)天天
-
wagiʼ mitaʼ..) hkangi nanak hzyal nkis raral ra. qani bringan nha hzyal lga qani pcwagun看太陽...)以前老人家自己尋找土地，找到是一的就在那裏開墾起來了
-
nha lra(um..)muci kya nkis raral (ini nglung nanu. laqiʼ laqiʼ cbaqan nha la qyanux ru(嗯..)以前的祖先們是這樣的(不會想太多什麼的，教導他們的代代子孫生活
-
tmuyaʼ la) sencay teʼ laqiʼ misuw qani hmtun suʼ cbaq laqiʼ a( sencay teʼ laqiʼ meyo panhwa)與種植)現代的青年孩子，你能過隨便教育嗎?(現在的孩子沒有辦法)
-
imaʼ baq sencay teʼ zn. iniʼ kiyan nkis(um...) mqun tmaroq hzyal lga qasa cwagun nha la誰知道現在的人，不像從前了(嗯...)爭著搶鮮開墾土地了呢，那就工作地了
-
ini kyali misu qani pilaʼ kwaraʼ lungun nha你無法勸導和教育，都是看中錢的功利時代啦。