- 28
- 0
早期泰雅祖先都是耕作,若都是兩個太陽就沒有白天與黑夜了,連日子不知道如何數算,在這土地上是要如何生存?
所種植的都會枯掉而死,不會好好生長連土地很快地變乾地,所以;就這樣老人家們就討論~我們應該要去射死一個太陽?要怎麼樣讓一個太陽掉落下來?
在部落就開始選出一個爸爸和媽媽,帶著一個10歲的孩子,就這樣就把一個太陽射下了,就有白天與黑夜了。
從那開始我們泰雅就很好的生活,部落也就開始耕作,有白天與黑夜了,就有正常的時間運作,有睡眠及工作就會有健康的身體。
- 字幕列表
-
lokah ta kwara.大家好,
-
kuʼing heya ga mkahun cu Girang ga.我是從宜蘭縣。
-
ru Nango Ryoheng Song alang mu.我是南澳鄉金岳部落。
-
lalu mu heya ga Batu na Umin.我的名字是Batu Umin。
-
kyalun mu utux snkisan ta.我要說是我們的祖先,
-
snbing na kke utux ke ga.所留下的一個故事。
-
saʼing........saʼing wagi.兩個.....兩個太陽。
-
bkis ta lela ga.wa sbing nanu kmayal ga.我們以前的老人家,有留下這樣的話說,
-
iyat ta baʼun lmpu ku ryax.我們不知道算這日子,
-
naka... snbing na ke hey.這是留下的的話,
-
san ca mita ga iyat ci mpu kbhon ku utux ke hey ga snbing na ke.這樣子看來,有說不完的留下來的故事可以說。
-
lela heya ga bkis lela ga.以前呢?以前的老人家,
-
kahun na mʼomah ta.從我們耕田說起,
-
mʼomah ta mayah ga在旱田耕種,
-
ru knyanux lela heyan.是以前的生活。
-
lela heya ga bkis...bkis bkis lela ga mʼomah ta kwara.以前的老人家.......以前的祖先都是有耕種的。
-
ru..mʼomah ta kwara ga.大家都是耕種的,
-
nya ta skayal ma kmayal ma saʼing nya wagi.我們來述說這兩個太陽,
-
wa kmayal ku nanu bkis ta ga.我們的老人家這樣說,
-
saʼing wagi kryax ga ungat...ungat gbyan ungat..ungat ʼlyan ma.常常都是太陽就沒有........沒有夜晚.....沒有下午(白天)了!
-
nanu mhtuw wagi kryax ini ta baʼi cmpung ryax ma.所以;如果常常出太陽,我們就不會數算日子。
-
henu kya gbyan henu kya ʼlyan ga.哪一個是夜晚?哪一個下午呢?
-
nanu bkis lela ga.所以;以前的老人家呢?
-
mʼomah mʼomah ta kryax ga saʼing ku wagi.常常耕種都是兩個太陽,
-
ana si htuw ku nyu mhtuw utux....mhtuw utux si say ma wagi ga kilux.就算是出現一個熱的太陽,
-
wayan miyux wa biya rgyax utux wagi loyi ga.這一個太陽進入下山了呢,
-
nya mhtuw utux talah loyi si wagi lga mkilux loyi.又出現一個紅色又熱的太陽,
-
nanu bkis lela ga.所以;以前的老人家,
-
wa mkayal ga這樣說到,
-
paha ta nanu mʼomah kwe lma.這樣了我們要怎樣耕種了呢?
-
si kilux wagi kryax ma.一直都是很熱的太陽,
-
knita naha bkis lela ga.以前的老人家這樣察覺(看法),
-
wagi kryax uyi lga.ungat lngan nya.常常都是太陽就沒有傍晚數算
-
ru ana kwara pnmuhiy nya.全部所種植的,
-
ngahi lmyun nniʼun ga mkiyay kwara.所種的食物地瓜、小米都枯乾,
-
ini thoyay nak nyanux.沒有可以好好地生長,
-
nanu spwah nya.所以;從這樣子,
-
knita nku ptyagan ga.. ptyagan hey ga.從工作(耕種)察覺上來看,
-
ptyagan ga ini thoyay nku myanux lga.從耕種的工作就不可以好好地生長了!
-
maki ku mosa paya knyanux na cʼoli ga.就會有擾亂人類所需的生活。
-
nanu mkayal nanu bkis lela.所以;以前的老人家這樣討論。
-
san ta nanu myanux ku maki ta cinbwanan maki ta uraw ma.我們要怎麼樣在這世界、這片土地上生活。
-
maki ta uraw iyat kba myanux ma kaca kilux kryax ma.我們在這土地上就不會生活,每天都是很熱的(這樣說)。
-
ru babaw nya lga.所以;之後了呢?
-
ana si pʼomah pʼomah ga mhtuw wagi ga.太陽的出現,就算一直耕種....耕種。
-
mhoʼing kwara pmuhi naha ini thoyay myanux.他們所種植的都死了,不會好好地生長。
-
ana si walax uyi ga mhtuw wagi kryax uyi ga helaw kiyay uraw uyi.就算也有下雨但常常出現太陽,土地也很快乾掉了!
-
nanu mkiyay kwara ka mnuhi naha.所以所以;所種植的都枯乾了!
-
babaw nya lga.之後了.
-
bkis ta haca mkayal la.我們的老人家討論了!
-
san ta nanu musa..musa aki ta nku maki mkuʼung nya aki lʼtu utux wagi hay ma.我們要怎樣去.....去..應該有夜晚及一個冷的太陽。
-
nanu alang nya haca lga ble kayal kwara bkis lela ga.所以;在那個部落以前的老人家,就好好地討論了!
-
baha la wagi haca ga htgan nya wagi knkyan nya alang haca ga.那個太陽從東方(邊)出現在那個部落。
-
gleng ga rgyax kwara suruw ga rgyax kwara uyi前面都是山上;後面也都是山上。
-
san ca mita ga.這樣子看來,
-
bkis lela ga knkyan nak nku rgyax haca ga kya na bbawiy ci uy.以前老人家所生存的那個山上可能也很高。
-
kya bawiy rgyax naha kkyan nya ga.可能他們生存的山上很高,
-
lalu texan nya ga.所以;所看到的,
-
mhtuw...mhtuw..mhtuw utux wagi ga.出現.....出現..出現一個太陽,
-
kahun rgyax utux wa biya ga wa biya utux rgyax uyi.一個從山上出現,一個也就下山。
-
nanu pngas nak bkis mkayal lga.所以;難怪老人家這樣討論了!
-
aki ta san nanu musa nanu ku kana ta kilux ma.我們要怎做(去),我們才不會熱。
-
ru kmayal ku nak bkis ga.老人家這樣說了!
-
aki ta halan kmut cbu utux wagi hay maha.我們應該要去殺、射一個太陽,
-
baʼun la wagi hay ga.太陽就是如址。
-
ana su musa inu kwara knkyan su babaw uraw ga taring mhtuw sasan ga.不管在任何地方太陽都是從一大早出現的。
-
iyat na kahan pnli mhtuw ga.也是從海平面出現,
-
kahun cu naha tgan haca ga cyu maki rgyax ruma....karaw wagi uyi.也是有從山上的東邊出現太陽。
-
kya myasa tunux naka bkis ga kya mkayal ma.老人家有智慧這樣說了,
-
nanu si ta ini ta kilux ga aki maki lngan.所以;如果不會熱應該有傍晚,
-
aki maki ʼlyan ma ga.應該有下午。
-
aki ta halan...aki ta halan smhotaw utux wagi haca ma.我們應該要去.....我們應該要去落下其中一個太陽。
-
nanu aw lma.所以;就說好了!
-
san ta nanu mosa smhotaw.我們要怎麼樣讓它掉落呢?
-
aras pnelu..aras pnelu halan cmbu ma.帶箭矢....帶箭矢要去射它。
-
nanu wagi cu ga.所以;太陽呢?
-
knkyan nya rgyax haca kya nanu sobeh uy ga.它與山上的距離也是很近的,
-
wagi haca mtaying nka rgyax.那個太陽踏上(經過)在山上,
-
nanu halay ta mnaga kya maha.所以;我們去哪裡等它。
-
mosa kwara ku mosa ku naka gtwan nya utux yaba ru utux yaya.全部要去........要要去選出一個爸爸和一個媽媽,
-
wa mnanu lwah.怎樣了呢?
-
lalu mkayal kwara ku alang bkis ga.所以;那個部落的老人家討論。
-
aras nniʼun ma.要帶食物喔!
-
kya na sbili ngahi ga lalu..lalu sbin naha ga.可能留下地瓜還有什麼樣便當給他們。
-
ini baʼi ga.不知道,
-
kwe ga laʼiy haca lga.那個小孩呢?
-
hmukuy si say....kaway ga.就收藏.......李子了,
-
李子嘛!kuyun na yubing laru.kaway ga.就收藏在口袋。
-
piyux hay naras nya.帶得有點多,
-
yaba yaya nya ga maras..maras pnelu ga.爸爸和媽媽帶......帶箭矢。
-
yaba nya ga ana toki(日)mosa naka mosa karaw kani rgyax haca ga.爸爸在那時候要去山上爬越走路時,
-
seneng ci yaba nya uyi.ini ku bkis.爸爸是很年輕,不是年紀大的。
-
laʼiy nya ga.他的孩子呢?
-
lokah ka kani kya laʼiy nya uy kba kmayal uyi la.他的孩子已經很會走路及很會講話了!
-
kba karaw rgyax uyi la. ray tay ma....也會爬山了!
-
kya ...kya ziy say(日)左右mpu kawas kya mpu hay kawas laʼiy nya la.可能有10歲左右,孩子可能有10左右了!
-
nanu.所以;
-
yaba yaya nya lga.yaba ru laʼiy hay ga mosa ..mosa rgyax.他的爸爸、媽媽呢? 爸爸和孩子要去山上。
-
sina cngusi utux rgyax ga.(無中文紀錄)
-
cyu na tgan wagi naha ka utux rgtax haca ga.從東方(邊)的山上那裡出現,
-
iyat sobeh ay.沒有很近喔!
-
maras kaway naka kaway haca ga.所帶的那個李子,
-
kya na san mani hay ga.就是拿來吃一點,
-
kya mʼuyay mhngi ga laʼiy haca ga mani na kaway ru yaba nya ga.孩子餓了就休息一下,和爸爸一起吃李子。
-
bilan nya tuʼiy mheyun nya.留著(李子的仔)種植在路上,
-
mheyun nya tuʼiy kaway ga.把李子種植在沿路上。
-
bilan.bilan utux tuʼiy ga留著...留著(種植)在路途中,
-
pngas nanu ku rgyax laʼiy cu lga.怪不得孩子在山上呢?
-
kkani tuʼiy haca lga.theya theya ci naka halan nya ga.走在那路途中,他所走的路很遠很遠。
-
theya ci nwahan nya.他所去過很遠,
-
mosa mosa lga.pisa nanu kawas ku khnyan na rgyax haca.走著走著,他所走過的山上已有多少年了。
-
utux rgyax haca ga.那一個山上,
-
iyat san ma ble na wahan uyi.bawiy nak rgyax haca ga.也不是說很好走的,那些山上都是很高的。
-
ru mosa..mosa mosa ru走著...走著...走著..
-
cklan nka cklan nka rgyax nka puting nka rgyax ga.他艱辛走過(通過)了最後的山,
-
yaca ka san naha htgan wagi.就是東方嘛!那個就是所說的東方(邊),tgan wagi ma.
-
htgan wagi ga.東方(邊)呢?
-
ana nya siy texiy ga yaca theya ci nya ay.就算是看得到,但還是非常地遠啊!
-
ini nya tkli.沒辦法成事(達不到)。
-
halan halan nya suruw loyi kya pisa kawas lga.走去...走去..不知又過了多少年,
-
tuli laʼiy nya lga.mrkyas laʼiy nya uyi la孩子就漸漸長大!
-
kyan mpusan msyaw hay kawas nya laʼiy lga.大概20幾歲了!孩子大概有20幾歲了!mpusan msyaw hay kawas nya la.
-
yaba nya lga ini lokah khani uyi la.爸爸沒有什麼力氣走路了!
-
wa na tklan nanu ku rgyax haca lga.nanu ngong nka byating(wagi) ga.他艱辛地走過了那個山,就等啊等啊那太陽。
-
si san nka wagi haca ga.就是那個太陽。
-
sklgan nya pnelu ku wagi haca ga.拉著箭矢指著那個太陽,
-
cbun nya ga wa nya hyoʼun utux wa nya hyoʼun cbu wa bawiy ci la.射的時候有失誤一次,因為射得太高了!
-
saʼing......saʼing ray nikay(日)mhtuw saʼing mhtuw wagi lga.兩個.....第二次兩個太陽都出現了!
-
tuli yaba haca lga wayan nanu ku bun ku si san wagi ga.爸爸就起來了!就去射那太陽了!
-
wagi lga kya maki bawiy hayi ru tunux naha.太陽的頭可能在高處那兒,
-
ru mshotaw ku wagi haca lga.所以;那個太陽掉落下來了!
-
wagi haca lga.那個太陽呢?
-
ungat muyux nya la.wagi haca lga ini talah la yani mlabuw la byating la.就沒有血(形容)了!太陽沒有紅色了,成了白色變成月亮了!
-
aring kya lga.就那時候開始,
-
aring kya ku.就從這開始,
-
wa nya bun ku utux wagi haca lga.ini kkilux la.被射的那一個太陽,就沒有炎熱了!
-
yaba nya wa na stagun ku wa na stagun wagi lga.爸爸射得讓太陽掉落了!
-
mlabuw utux wagi haca la.變成月亮了!si san byacing lga.一個變成白色了!si san byating lga.變成月亮了!
-
ana toki(日) yaba nya lga wa nya bun byating(wagi) stagun ga.那個時候,他的爸爸射太陽使得掉落了!
-
stagun utux wagi haca lga.變成yani..yani byacing lga.掉落的那一個太陽就變成了月亮了!
-
bkis uyi la.memaw..memaw tngusan...ngurus nya ga.他也老了(爸爸),連鬍子都長了!
-
ruyux ci yunux nya uyi la.連頭髮也變很長了!
-
ana laʼiy nya uy ga ruyux yunux kwara uyi.連孩子的頭髮也都變長了!
-
ungat halan ta.bkis lela ga ma kaca ruyux yunux nya kwara ga.沒有什麼可去的,以前的老人頭髮都長長的,
-
ru mwah lga.要回來了!
-
si say kyan pusan hay msyaw kawas nka knyan na tuʼiy ga.他所一路走過了已有20幾年了!
-
mwah binah mwah ngasal(sali) ku wa mhoʼing kya yaba nya la.爸爸死在那邊。回來到另一邊要回家時,爸爸就死在那裡。
-
wa bun kwara..wa bun byating(wagi) lga wagi haca lga mhoʼing yaba nya la.太陽被射之後,爸爸也就死了!
-
ru laʼiy nya lga.所以;孩子了呢?
-
tuli....mwah...mwah ngasal lga.mscyuk heya lga.起身.....要回家了!他就迴轉回去了!
-
pngas baʼun nya kwara nwah na tuʼiy ga.難怪他都知道要回去的路,
-
pnmuhiy nya si nya puri puri na kaway haca ga.之前所栽種李子的仔,
-
wa mhtuw la kyan bway nya kwara la.全部都長果實了!
-
mwah nka nwahan na tuʼiy lga.來到他走過的路了!
-
nanu yaca ka.所以;這個就是,
-
iyat..iyat naras nanu..bway kaway haca niʼun nya tuʼiy la.pnuhiy na si san 水果haca ga.沒有帶什麼....就是李子的果實拿來在路上吃,就是所種的水果(李子)。
-
yaca ka kknyan kknyan nya lga.那就是他所走過走過的,
-
nanu utux..utux niʼun nya utux pmuhiy nya utux..utux cyu ka kaway na mhtuw.所以;一邊吃一邊種之後,一顆一顆的李子都長出來了!
-
nanu aring kya lga tekun ngasal nya lga laʼiy haca lga.從那時候;那個孩子到達家了!
-
bkis uyi la ini lokah khani uyi la.也變老了,走路也沒什麼力氣了!
-
aring kya lga.從那時候開始,
-
ita tayal lga kba...kba nanu ku kba nanu ku mʼomah la.我們泰雅族會....就會更重了!
-
ru aring kya lga baʼun nya ma gbyan ru ʼlyan la.也從那時候就知道是晚上或白天(下午)了!
-
ru pngas su bkis lela ga.難怪以前的老人家呢?
-
byating ga lngan san naha.月亮他們叫夜晚,
-
wagi ga ʼlyan san naha ga.太陽他們說是白天(下午)。
-
nanu aring kya ku ita tayal ga nya knyanux na tayal heya lga.所以;從那時候開始了我們泰雅族的生活文化。
-
kba nanu myanux......myanux la.就會生活........生活了!
-
ana kwara pnmuhiy naha ga myanux kwara uyi.所以;不管所種植的都全部生存了!
-
baʼun ta lela ga.我們知道以前呢?
-
gleng heya ga ungat byating ga ini hay walax ga.前面沒有月亮時是不會下雨。
-
aring maki naka gbyan lga lngan lga.從開始有晚上了,(lngan深夜)!
-
yunaw maki nank mwalax kryax uy la.就會有常常連續下雨了!
-
nanu laʼiy nya lga.tekun nanu ngasal lga.所以;孩子到家了!
-
ana tekun ngasal texan nya kwara glu nya.nyu bkis kwara uyi la.bkis kwara utux ngasal nya lga.到了家裡看到所有親人,也都變老了!連他的一家人都老了!
-
ana kwara laʼiy.. ana kwara laʼiy knita ta nya lela uyi ga nyan bkis kwara uyi la.連所有的小孩..連以前所看到的孩子也都老了!
-
aring kya lga ita nak ku tayal si say kʼyanux cahay lga mʼes kwara.從那時候開始,我們泰雅開始生活就都很開心。
-
nanu biʼan na myasa hopa lalu ku yaba nya laʼiy hay ga.所以;就給爸爸與孩子很好的名聲。
-
kwara nanu ka故事hay ga yaw hay ga laʼiy nya psba kwara sbaʼan nya kwara tayal la.maca tayal ga.這全部的故事這事情,都是這個孩子所教的,就流傳現在的泰雅了!
-
大概是makaca ka naka故事lela bkis lela.以前老人的故事,大該就是這樣。
-
snbin naha ke nanak bkis lela ga.以前老人家所留下的故事。
-
那個wa mu kyalu nanak micu hay ga.我剛剛所說的這個事情,
-
hopa ci nka nyihong na kmayal ga.所說的話比喻得很深。
-
bkis lela ga.以前的老人家,
-
twagi(wagi) kryax ga iyat kba mʼomah ma.常常都是太陽就部會耕種了!
-
twagi(wagi) kryax ga iyat klokah cʼoli uyi.常常都是太陽人就會沒有力量了!
-
nanu mhtuw kryax wagi uyi ga ana kwara pnmuhiy ka.如果常常出現太陽,不管任何所種植的。
-
ana kwara kʼyanux ta iyat san nanu ku不管我們所生活的,沒辦法去....
-
thoyay naka mosa naka myasa knyanux ta.我們就不能好好地去 生活。
-
nanu aring na aring ku wayan nya stagun utux所以;從....從開始讓一個...
-
nanu aring wana stagun ku si say utux wagi haca lga.maki ku lhngan nya.所以;從開始讓一個太陽掉落時,就有夜晚了。
-
maki ku ʼlyan nya.就有白天了!
-
ble mosa mʼomah kwara ku bkis lela uyi.所有的老人家也就好好地耕種了!
-
mʼabi ta kryax tiyaw ta kryax ʼlyan uyi lga.iyat tlokah he ta uyi ga.我們常常睡覺,我們也常常工作了,身體也就有力量了!
-
nanu aring kya bkis ta lela ga.所以;我們的老人家從那開始,
-
wa na stagun utux wagi haca ga變成是nyan miyu ma maki lngan nya.讓一個太陽掉落。變成有夜晚。
-
thoyay..thoyay..mʼyanux ku cʼoli uy.thoyay ana pnmuhiy mʼyanux uyi.就足以(慢慢)..讓人的生活好好的,連耕種的生活也慢慢地好。
-
tekun ngasal laʼiy haca lga memaw nak bkis lga.那孩子到家了也都老了!
-
nanu wana strahow ci lalu nya ka utux bkis lela.naras naka laʼiy nya haca ga.所以;他們很尊敬那個老人家,帶著他的孩子一起去。
-
hey ka hey ka snbin ke naka tayal bkis lela.這就是以前我們泰雅族的老人家所留下的故事。