跳到主要內容區塊 :::
 

阿美族的禁忌與知識

:::
  •  43
  •  0
  • FB圖示
  • line圖示
阿美族的禁忌與知識
TIME:

  • 字幕列表
  • 出生地：花蓮縣瑞穗鄉
  • kako i ci Ciro ko ngangan
    我是的名字是Ciro
  • sa naicowaay a sa kamo haw i
    你們會好奇說我從何處來
  • naitiniay kako itira Kalinko
    我是從花蓮來的
  • itira 瑞穗 kohkoh han no mita itiya ho Pancah masanay sa
    在瑞穗鄉 阿美族稱為kohkoh的地方這樣
  • o aroʼ ako haw i,
    我住的地方
  • hofoc Kalala kako ci Ciro ko ngangan
    我出生在加納納名字叫Ciro
  • sa malinah kami haw i tayni i Tow-yen
    我'們後來搬遷到桃園
  • limaay poloʼ ira ko pito mihecaan mafolaw tayni i Tow-yen
    在57歲時搬遷到桃園
  • sanay sa itini sa to ka o ʼorip no mako itini Tow-yen sanay sa
    所以我就定居長住在桃園
  • itini koni ka piaday no mako to
    我在這裡要謝謝
  • mikowanay to pakayniay i ʼorip no mita tamdaw
    管理照顧我們人類生活的(神)
  • mansanay koni hatira ko sowal no mako misiwkay
    所以我只介紹我自己到這裡
  • toni ka o ʼaro no mako itini
    在我居住的地方
  • sa o ngangan no mako tada ngangan haw i
    我正確的名字
  • ci Ciro no Holam sanay i ci Kaw-a-sin sa ngangan no mako sa
    是Ciro我的中文名字是高阿信
  • nawhani ira民國90幾年的時候
    在民國90幾年的時候
  • malasyen-cung-tow-mu(縣總頭目) kako itini Tow-yen
    我在桃園縣當縣總頭目
  • kinatosa o nikarayray no pakayni to o punka
    連任2屆從事文化推廣工作
  • o tomo hananay i itiniay sa punka nikaotayal no mita o malatomoay
    所謂頭目是推廣有關文化傳承工作
  • sa onian sakacecay a sasowal no mako
    這是我要說的第一點
  • o roma sa to haw i
    另外呢
  • kita o Pancah haw i
    我們阿美族
  • ya no lisin hananay i adihay ko lisin no mita o Pancah
    所謂的禁忌阿美族有很多禁忌
  • naw tonian itiya ho matoʼasay talaʼayaw sasowalen
    以前老祖先說過
  • ano malingad tayni i omah tonian haw i
    在出發前往田裡農作之前
  • o maan ko ninengnengan no mita itiya ho
    那時我們主要看的是什麼呢
  • awaay ko ising awaay ko cyu-hu-ce toraan sapinaʼon sa i
    沒有醫生沒有救護車做即時救援呀
  • ira ko ʼayam a cecay a ʼayaman o maan o cirot han ita kiya o Pancah
    有一種鳥阿美族稱為畫眉鳥
  • o cirot hananay haw i
    所謂畫眉鳥呢
  • lomowad kita tora dafak toraan haw i
    早上當我們要出發時
  • mahoni ko cirot cirot cirot soikol sa ko cirot i ayah
    聽到畫眉鳥cirot cirot 的叫 若是畫眉鳥背對著我們 啊呀
  • caka ngaʼay a paciʼciʼ malingad ano masamaan to i cima to ko mamafanaʼ ano matoroʼ sa to i omaomahan sa anini to haw i
    千萬不能勉強出門 萬一有什麼散失的話 沒人會知道
  • sa anini haw i ira patingwa han ira ko mamiolong kitanan tayra ising
    哪像現在 打電話聯絡便有車送我們到醫院
  • itiya ho matoʼasay
    以前老祖先
  • inian ko nikafanaʼan no matoʼasay o eneng sa o cirot ko pasowalay
    老祖先之所以會知道那告訴你的就是畫眉鳥
  • mahoni ko cirot soikol sa ko paraʼ ira i aka paciʼciʼ malingad sa soelinay to
    畫眉鳥的叫聲 若牠屁股朝向你千萬別急忙出發 這是真的
  • ano soelin haw ano pacieciʼ kiso matoloʼ to i makonkon to i
    若是你執意出去 萬一跌倒了呢 發生意外呢
  • cima ko kafanaʼan no wawa sanay sa
    孩子們將無法得知發生什麼事情了
  • itini ko pinengneng no matoʼasay sa aya o cirot
    這就是老祖先經由畫眉鳥舉動叫聲判斷好壞
  • sa o sowal no toʼas no toʼas sa ininian ko sasowalen sa
    這是以前老人家的老人家口授心傳的生活智慧
  • aka paciʼciʼ a malingad sa patiko sa
    叮嚀千萬別執意出門馬上回頭
  • ko matoʼas to honi no cirot
    這是老祖先對畫眉鳥叫聲的說法
  • sa talaen ho ano pan-ke-syaw-se ano cecay toki
    先緩緩個半小時或1小時時間再看看
  • sa lowad sa malingad sa kora
    屆時起身再出發
  • roma sa mahaen to ano miʼadop kita tini lotok tonian haw i
    另外呢 當我們去山上打獵時也是這樣的
  • malecad tonian to o cirot to ko kafanaʼan no mita
    我們一樣也是觀察畫眉鳥的舉動來決定
  • sa mahoni ho ko cirot haw i
    所以 只要畫眉鳥在啼聲叫時
  • sa aka paciʼciʼ a malingad sa matoʼasay itiya ho sa
    那時老祖先就會叮嚀別執意急著出門
  • matiniay sa onian saca ko o kafanaʼan no mita
    原來是這樣 這就是我們知識的來源
  • nawhani awaay ko codad no mita itiya ho
    因為 當時我們沒有書
  • caay kafanaʼ kita to masamamaanay ko kakarayan
    我們不知道天會有什麼變化
  • mamaoʼrad han fancal ko romiʼad han caka fanaʼ kita sa
    我們不知道天氣會是陰天或是晴天
  • onian o cirot ko pasifanaʼay kitanan sa
    是畫眉鳥告訴我們的
  • no makoay misafalocoʼ sa sowal no matoʼasay konian
    這是我放心裡思索惦記著的老人家口傳禁忌
  • o roma sa to haw i ano talacowa kita kiyami
    另外 不管我們到哪裡
  • adihay ko ʼanerek kiyami ʼak ʼak ʼak ʼak ʼak ʼak ʼak saan
    看見很多烏雅發出 'ak 'ak 'ak 的叫聲
  • nengneng sa ko matoʼasay i aya eneng koni ʼanekek sasoni sa no mamaan sa
    老祖先看著烏鴉一直叫著心想這叫聲是代表什麼呢
  • onian haw i iraay ko mapataay saan
    其實是意謂著有人死亡
  • milinglingay ko ʼanekak tora mapataay
    烏雅聚集是覬覦屍體
  • sa ʼak ʼak ʼak ʼak ak ʼak ʼak saan ta
    所以 才發出 'ak 'ak 'ak 的叫聲
  • onian haw i o ʼayam kafanaʼan no matoʼasay itiya ho sa
    以前的老祖先是透過鳥類來了解週遭環境
  • nawhan kora ʼanekekay haw i
    因為烏鴉
  • sakakomaenan tora titi nora tamdaw mapatayay i
    是想啄食腐屍上的肉
  • sataliyoliyok sa kora ʼanekak sa ninengneng
    那烏鴉就一直盤旋在上空俯瞰
  • sa soelinay nengneng han nora matoʼas saan
    後來老祖先真的很清楚看見
  • itira sa mahapinang ira aca ko cecay awaayay a tamdaw sa
    在那個地點有一具過往的人
  • aya mahanay saca ko ʼanekak pasifanaʼ to nikaomahaenay sa
    喔 原來烏鴉此舉是告知週邊有如此一般的事情
  • o todongay to o paini no awaay maʼaraw matiya
    這或許是冥冥之中在無形指引著
  • o ʼadopen o ʼayam ko kafanʼan no mita to matiniay sa
    這是我們經由動物或鳥類知道有事請發生
  • itini koni a o makonkonay i lotok
    如果這個是在山上發生的意外
  • masamaanay to kiyami ʼantol to kiyami caka to kafanaʼ kita caka tamaʼ
    現在如何了也許發臭了我們無法得知 也搜尋不到了
  • sa ya ʼanekak ko pasifanaʼay kitanan sa mahaenay sa
    那烏鴉就會告訴我們在那裡 就是這樣子的
  • itini koranan tora no honi no ʼanekak sa
    這就是那個烏雅叫聲的意義
  • aka paciʼciʼ ano talacowa saan o tenaan noya cirot ta ʼanekak
    不要執意著去哪裡 要看著畫眉鳥及烏雅示警的徵兆
  • o roma sa to haw i o maan awaay ko toki ita itiya ho
    另外呢 當時在我們沒有時鐘時
  • ya mi haw awa ko toki malingad i lotok haw i
    到山上去沒有時鐘
  • sepat ko toki ira ko pangkiw mahoniay to kiya ʼayam
    但在下午4點半時那鳥就會叫
  • torok torok a aya o pinokayan to konian
    傳出 torok torok鳥叫聲 這是在提醒回家的時間到了
  • sa ko matoʼas to honi no ʼayam sa itini koni kafanaʼ
    這是老祖先依鳥叫聲來分辯各種現象
  • icowa kita i lotok a awa ko toki awaay ko maan
    當我們在山中沒有時鐘什麼也沒有時
  • itiniay kita i ʼayam i o maeferay ta mafanaʼ kita
    我們就從鳥類 飛禽得知
  • a o mahaenay saca pinokay to pinokay to sa ko honi no aroro hanay koni
    原來如此 這叫聲似乎說該回家了該回家了
  • sa ya s-tyen-two sepat ko toki ira ko pangkiw
    大約 4點多4點半左右
  • mahoniay to koya ʼayam
    那種鳥就會發出叫聲
  • ano iraay ho ko matoʼasay mafanaʼ cira mitengal tonian
    若是老一輩的老人家還在的話 就會聽辯是哪種鳥類
  • ano wawa i alatek caka fanaʼ
    後輩可能就分辯不出來
  • sanay ko no mako a falocoʼ tonian sa
    這是我心裡思索惦記的事
  • o roma sa to i mailay itini codad no wawa kiya
    另外要敘述的是在學生書本裡有紀載的
  • ya no ising no ʼayam maan han
    就是鳥醫生怎麼稱呼呀
  • ising no ʼayam cwo-mo-nyaw(啄木鳥)
    樹木的醫生啄木鳥
  • nawhan i nengneng han nora ʼayam sa kiya cecay tapang
    因為啄木鳥看著樹的樹幹
  • sakapatapatayan to kora kilang sanay i
    這棵樹看起來快枯萎了
  • ira kira cwo-mo-nyaw(啄木鳥) hananay i ya miʼiʼitay to kilang sa
    就會有隻啄木鳥在啄樹
  • soelinay haw i tok tok tok tok tok tok han nora kora cecay tapang kora kilang sa
    果真如此 就有隻啄木鳥在樹幹上不斷的啄樹
  • icowaay kora adadaay saan sa i
    哪裡有蛀蟲生病的樹
  • itiya ʼitʼi:t han ira saan a miala tiya fao sa kiyami
    就在哪棵樹上不停啄木將蟲害去除
  • sa maʼorip aca kiya kilang
    之後這棵樹就活過來了
  • ising no kilang kora cwo-mo-nyaw(啄木鳥) han no mita
    這就是我們說的樹木的醫生啄木鳥
  • o maan han ko cwo-mo-nyaw(啄木鳥) to no Pancahay aloʼloʼay han niyam(aloʼloʼay)
    請問啄木鳥阿美語怎麼說 o alo'lo'ay
  • mansanay a mansaka itini kafanaʼ no ʼadopan a ʼayam sa itini
    所以在這裡才了解知道動物及鳥類
  • nawhan i ʼadopan mangata tini sera haw i
    因為若是要獵的獵物離地面很近
  • lalepelen no mita o hiya kira no maʼoripay
    那是我們要追著抓的生物
  • nawhan i ca ho pakaaraw to titi to mamaan sa
    應為是物資缺乏少有各種肉類可食
  • o katalawan no matoʼas a mirepet tona haw i
    老祖先最害怕抓的獵物是什麼呢
  • o cirot o ʼanekak ya aloʼloʼay sanay koni kanca
    是畫眉鳥 烏雅和啄木鳥這些的
  • nawhan koran haw i cecay ʼayaman haw i mafanaʼay paising to kilang
    因為那些鳥呢 一隻是樹木的醫生
  • ora saca i o ʼanekak haw i mafanaʼay ira ko tatiʼihay ira ko mapatayay saan
    而烏鴉是知道週邊哪裡有不好的死掉的
  • sa taliyokliyo sa ko ʼanekak itiya ho sa
    烏雅就在哪裡盤旋著
  • pakayniay sa to cirot hananay ano samaan ko lowad no mita
    再來就是畫眉鳥了 不管我們是要前往哪裡
  • itiya ho kako haw matakopay ho ko matoʼasay sa
    在當時 我有幸領教過老人家們生活智慧
  • mahoni kiya cirot paciʼciʼ sa caka fanaʼ o wawa ho kira
    當時年紀小 在畫眉鳥發出叫聲時還硬要出門
  • osenget ko laway patikol sa maroʼ aca
    因被制止出門 臉色難看勉強回來先坐下來暫緩一切
  • ta roma sa to i ano maesing(mafanaʼ to maesing hai)
    再來是 如果打噴嚏(知道打噴嚏嗎)
  • mesing hananay i ano lowad sa haw i ano naniangenang i
    所謂打噴嚏呢 當正從椅子起身時
  • ano ces sa i ca sa ko sowal no matoʼas aka paciʼciʼ
    就打噴嚏老人家就說不要勉強出門
  • sa nawhan i matoloʼ i lalan sa
    為什麼呢 因為會在路上跌倒
  • mahaenay ko sowal no matoʼas i tiya kiya
    這是以前老人家說的
  • itiniay o sakaecaʼ no sakangaʼay no rakat no matoʼasay itiya ho
    這是以前老人家出門時為了平安順遂
  • mansa caay pacefaʼ ira ko mitenaay masamamaanay haw i
    所以對於像這樣各式各樣的徵兆 不會輕易忽視
  • sa minengneng aca itiya ho i
    在當時是非常重視
  • niyam ho kaemang kiyami haw adihay kiya hatiraay cirot
    在我年紀小時 有很多的畫眉鳥
  • ya misiʼayaw ko cirot ano lowad kiso haw
    當你正要起身 看見畫眉鳥正面對著你時
  • ano misiayaw ko cirot ngaʼayay ko rakat ita anini sa ko matoʼasay kiya
    以前老人家會說 畫眉鳥正面對著你 今天會很順利平安
  • ano soikol saan i tatiʼih aka paciʼciʼ sa mahoniay kora cirot cirot cirot sa
    若是畫眉鳥背對著你又發出cirot叫聲 就不要勉強出門
  • (mafanaʼ ko malitengay itiya ho haw)hay mahaenay sa aka paciʼciʼ sa
    (對於老祖先的智慧佩服)就是這樣的 不要勉強出門
  • nawhan i misoikolay kora cirot sa hatiraay sa
    因為畫眉鳥就背向著 所以無法成行
  • aka paciʼciʼ sa matoʼasay(nanom ho kako).... koraanan sa
    老人家說 不要勉強出門(我要喝水)
  • roma sa a sasowal haw kita anini kiya
    另外 現在要說的
  • itini aca i tokay pakayniay i dateng o kakaenen no mita i
    現在我們居住都市裡吃的方面呢
  • aka to tawalen ko mikaenan ita mipainian no toʼas itiya ho
    不要忘記我們吃過過去祖先留下有關吃的食物
  • sa tahanini o no fataʼan caay ka sawad no mita
    直到現在我們沒有放棄種植樹豆
  • nawhan o fataʼan i mahecad toni kaokalimlaan a dateng no matoʼasay itiya ho
    因為樹豆是過去祖先最珍惜的菜
  • ta paloma sa cangra haw i itira lawac no omah maloʼadipel mahaenay kora
    他們種植的時候會沿著田邊種 當作是籬巴 就是這樣
  • ira ko taʼakay a saopo misalama misalomaʼ kiyami
    若有大型會議 訪親友 蓋房子的時候
  • a nengnengen to kiya fataʼan alaen sa matoʼasay ano misalahok sa
    老人家說要準備中餐時去拿樹豆來煮
  • anini sanay i wawa no mita i hato maoʼosiay to komaen sa ko mako sa misafalocoʼan sa
    而我們現在的小孩並不喜歡吃(樹豆) 依著自己喜好吃
  • anini kita o tiniay aca i tokay
    現在居住在都會區的我們
  • aka pisawad to nipalomaan no toʼatoʼas a kakaenen
    千萬不要忘記 祖先留下原生種植的食物
  • ano fataʼan ano kalitang aca sa
    不管是樹豆或者是長豆呢
  • onian sa fataʼan i edeng caayay kita nimaan palomaay o Pancah
    種植樹豆的 不是只有我們阿美族
  • ya no Taloko ano Poyoma o Paliwan
    像泰雅族 卑南族及排灣族
  • salisin no finacadan koninian ya fataʼan sa hananay sa
    在各族的祭儀中也會有樹豆在其中
  • itini ko pi piharateng no aniniay matoʼasay
    這些是現今老人家共同心願
  • nanay mararay koninan ko dateng no matoʼasay itiya ho saan
    希望能夠廣傳這些以前祖先的菜
  • onian madengay to malecad ko ponka
    這個應該是一樣的文化
  • anini kita i fataʼan fataʼan sa
    現在大家都說樹豆 樹豆的
  • caay kafanaʼ o maan koni fataʼan sa
    從來也不知道什麼是樹豆
  • Payrang kora i o maan kora su-tow su-tow sa mahanay ko pakowan
    閩南人會一直問樹豆是什麼 告訴之後
  • anini ko Taywan mafanaʼ sa to i mahanay saca sa
    當漢人已了解樹豆的好處時
  • laafaafas sa mahaenay koraan a fataʼan hananay
    爭相的來種植樹豆原因就是這樣
  • ma oniya dateng aca
    關於菜的部分
  • ta...pakayni o tahirahira han to ako i sokoy(mangaʼay to)
    從這裡..我直接跳到木鱉子(好不好?)
  • o sokoy hananay i ita kiyami haw(caay ka tatoy kora sasing)
    所謂的木鱉子呢(忘了拿照片)
  • caay kafanaʼ kita to sokoy aniniay wawa mo-pyey-kwo mo-pyey-kwo (木鱉果) han no Holam
    我們現在小孩不知道 漢人稱之為木鱉果木鱉果
  • ta tayraay kako 9月幾號 romamiheca tayra i 衛服部 研究中藥研究所
    我去年9月幾號前往衛服部 研究中藥研究所
  • ira kiya mitatiwan ako ya sokoy kiya
    我手上拿了木鱉子
  • o sokoy anini sanay i
    據說木鱉子在這時
  • ya no limaay poloʼ a sadak no mihecaan to sepatay poloʼ a sadak no mihecaan haw i
    在40或50年代之間出生的人
  • mangalay ho koranan sa anini to wawa haw i caay to kafanaʼ sa
    還是很渴望吃到 但是現在小孩完全不知
  • itini koni kaosasowalen sa
    這就是要教育的地方
  • nanay kita ano mafanaʼay kamo to dateng no toʼas
    希望我們 如果你們知道祖先的蔬菜
  • palomaen no mita panengnengen ko wawa no mita kaenen no mita
    我們來種植 讓我們後代子孫看到 我們來食用
  • nawhan tonian i sakangaʼay latek no tatireng no mita
    因為或許這些會是讓我們身體強健的食物
  • anini sa o mikaenan i saheto saan o cisimalay sa
    現代人所食用的食物都是很油的
  • o sokoy i tolo ko mai-yongay no mita kira ma cu-kay-ma-say han no Ripon
    木鱉子可用的共有三種 日本人稱為可食用
  • sakacecay i sadak sa haw i koengel ko papah ira i
    第一種是剛剛長出的嫩葉
  • laafaafas sa midateng ko fafahiyan tora papah no sokoy
    婦女們爭相採集木鱉子嫩葉
  • onian a papah no sokoy tonian haw i iraay to ko lisin nora sokoy caay kapacefaʼ saan
    關於木鱉子的葉子還是有些忌諱 不會隨便的
  • mitangtang to papah no sokoy roma a tamdaw mitangtang kiyami haw
    在烹煮木鱉子的葉子時 有些人在煮食時
  • maʼorip sasamaenen iso milicalic o
    不管如何的揉捻葉片依然是活生生的
  • cefong han iso faedetay nanom tangtang han no miso i
    當你放入滾燙熱水下鍋烹煮時
  • macelakay maʼoripay inian o sokoy hananay i
    葉片不因烹煮而破損 反而是整片張開的 這就是木鱉子
  • hato minengnengay to tamdaw
    很像會挑選烹煮的人
  • ano o roma ko mitangtangay haw
    如果換另一人烹煮時
  • ano matatama ciranan haw tangtang han no mita haw
    如果是對的人去烹煮時
  • poniʼ saan kiya papah no sokoy sanay
    木鱉子的整片葉片呈現軟爛現象
  • oninian a sokoy haw minengnengay to tandaw oyaan saka itini
    所以 這就是木鱉子需由特定人去料理的
  • hato iraay koni kaocedi
    這感覺好像人體有無形磁場
  • itini i tatirengan no mita sanay ko mako miharateng to sokoy
    在我們身體裡 我覺得木鱉子就有如此特性
  • sa itini koni kafahekaan
    這是讓人所驚訝的
  • sa to haw i ciheci sa to cingra haw i
    當它結果時
  • itiya ho kita o Pancah haw i
    在那時的我們阿美族
  • ca ho kaolah tiya heci ya pahapapah aca ko mikaenan no mita
    不喜歡木鱉子的果 我們只愛吃食葉片
  • nawhan tora i kaʼesoʼ kora papah ira kira fangsis
    因為木鱉子葉子煮食好吃有特別的香氣
  • sa tonian han i ira to ka o Payrang
    之後呢 有些閩南人
  • ta oyaan a heci to ko no Payrang pakahengaan ningra
    他們閩南人會將這個木鱉子使它成熟為紅色果肉
  • ira to kalananomen nira
    果肉煮水燒開後當茶水喝
  • sa oyaan a heci nira hato kalimelaan no Payrang sa
    這個木鱉子的果肉 好像是閩南人最珍惜的
  • anini sa to o Payrang haw paloma to maemin i tira nan-pu kiyami
    現在閩南人在南部大量種植木鱉子
  • 都是好像說馬來西亞進口的 tatataʼakay caka hecad to mita mamangay
    都是好像說馬來西亞進口的 果型比較大 不像我們的比較小
  • mansa anini saan paloma saan micakay milicay kako cila to sapaloma noya sokoy
    所以現在要種植時是怎樣 我去詢價購買木鱉子苗
  • i 150塊到250 cecay tapang masahatiraay sa
    既然如此1株150塊到250塊
  • onian haw i nawhan koraan haw tayraay kako i 衛福部 tonian haw i
    這個嗎 那個呢 為了這個我去衛福部
  • makingkiw to nangraan konian sa
    他們已將這個研究了 這麼告訴我
  • o sakangaʼay no tatireng醫生說有幫助 to tatireng sanay
    這會使身體健康 醫生說對身體有幫助
  • kora pakayniay tora sokoy sa itini i ka sokoy hananay sa
    那有關木鱉子 這個就是所謂的木鱉子
  • naw mataʼ ho koraan haw i ca ho karohem haw i
    當這個還是生的呢 也沒還有成熟時
  • nagaʼay kaenen kora podacen maʼikes to cingra kahengan kira
    這可剝皮食用 當果實成熟會變紅色
  • caay kafanaʼ ko Pancah falahan mita o Pancah san
    但是阿美族不知道 將成熟會變紅色果實丟掉
  • eneng han no Payrang alaen no Payrang kora
    白浪看見了 將這個檢起來
  • nawhan ira kiya hacol ira kahengaay kira haw
    這個不是會有分泌紅色汁液嗎
  • yen-mo han ira i malananom kira kahengang kira
    將其榨汁流出紅色汁液就拿來當飲料喝
  • oriranan kora in-lyaw no coy-haw saan ko Payrang
    閩南人說這是最好的飲料
  • onian sa hatiraay konian sa
    這個就是如此的
  • itini to kaosomowal ako
    我就說到這裡
  • tahira o tapang nira o sokoy hananay o tapang ira
    木鱉子的莖直到根部都叫木鱉子
  • oya safon no niyam itiya ho o Pancah
    是當時阿美族拿來做肥皂的
  • pekpek han kalasapifacaʼ to rikoʼ
    將其打碎用來洗衣服
  • hatira aca ngaʼay to
    到此為止，可以了嗎。