- 57
- 0
原住民傳統植物 建築
- 字幕列表
-
Kako i ci 高金柄 kako.我叫高金柄 ,
-
o no ʼAmis a ngangan ci Ciping.阿美族的名字是 Ciping.
-
o mihecaan ako i,我今年
-
siwaay a poloʼ,90歲。
-
o lomaʼ ako i,我的家 ,
-
tiniay i Pongosan,在這裡大橋部落。
-
志航路一段志航路一段
-
649 kako.649號。
-
Hatini i ira ko licay i,現在要訪問我,
-
hato sadak sanay kako,我就這樣受邀,
-
ano hatini to lalicayen no singsi.老師現在要訪問我。
-
mansa i sowal sa kako,所以我就說關於
-
toni a pakayni i lomaʼ.「原住民傳統植物--建築」。
-
Itiya ho i,在以前的時候,
-
o malitengay i mapapalipaliway misanga to lomaʼ,老一輩的人蓋房子都是換工,
-
mililiway han no malitengay,老人家稱換工為(mililiway),
-
talatokos mikilang.去山上採集樹木。
-
Ora kilang hananay i,這些樹木,
-
cowa ko kalikilang aca, o tilefes , o cidek.不是一般樹木,是櫸木、槲樹。
-
Maharek i, o awol.樹木採集好了,就去採集竹子。
-
cowa kora,不是那個,
-
cowa ko penen, o awol kora makalo.不是芒草,是桂竹。
-
Saalafinay o makalo,最耐久的是桂竹,
-
cawa ka cifao.不會蛀蟲。
-
ora makalo ko cokis桂竹做椽子(茅草屋頂的支架),
-
ira pafalat to tora i ,和屋頂橫樑,
-
maharek i, ora satoko,完成了,房子的中央大柱,
-
maharek i, ora to cokis.桂竹做椽子,
-
Pacokis a misanga to lomaʼ itiya ho,以前蓋房子要做茅草屋頂的支架,
-
hatiraay koriraan.以前是這樣子的。
-
Mansa tahaninien to ko miso i,所以直到現在,
-
saroma sa to o roma to ko lomaʼ.蓋房子跟以前大不相同了。
-
No liteng ho korira misowalan ako no hatini,我現在要說的是以前蓋房子的情形。
-
hatiraay haw i.就是這樣喔!
-
Ira tahaninien ko miso i!到現在呢!
-
Pakayni itiya i,關於以前
-
hato pahanhanay itiya ho.好像在休息(農閒)。
-
pahanhanay han mima,不曉得是否真的休息(農閒),
-
to cilacila cilacila mililiw misanga to lomaʼ kira.過沒幾天,又是換工幫忙蓋房子,
-
hatiraay koriraan蓋房子就是這樣。
-
Mansa sadak han ako no hatini,所以我現在說給大家聽,
-
oni hasowalen ako a maliteng.這個是年長的我要說的。
-
Pakayni i sasangaen ho no liteng ho a lomaʼ,關於建造傳統家屋,
-
hatiraay koriraan.那就是這樣子。
-
Ira to i,後來呢
-
O pisalomaʼ a cay-liw o manan?建造房屋用的材料有哪些?
-
o kilang.是樹木。
-
tilefos cecay?只有櫸樹一種?
-
tilefos, o cidek,櫸樹、槲樹,
-
ha cidek,哦!槲樹。
-
o manan ho?還有哪些?
-
awaay to,沒有了。
-
Ora safalat i,那個屋頂橫樑呢,
-
o oya o sangaʼayay,最佳材料,
-
o ʼicep,是檳榔樹,
-
ya tapang no ʼicep.檳榔樹樹幹。
-
Tatapangan no ʼicep?檳榔樹的樹幹?
-
Icowa patelien kora?置放在什麼位置?
-
Icowaan patelien kora?要放在什麼位置?
-
o falat, o falat, hay hay hay.做房屋的橫樑,做房屋的橫樑, 是是是。
-
Ira kiya sowal namo to satoko,你們有提到房子的中央大柱,
-
satoko hay, ini satoko iraay,這活動中心的鐵皮棚架的中央大柱,
-
ora satoko o iya to,那個中央大柱,
-
O manan kora?那是什麼的?
-
ora tilefes, tilefes hay hay hay…是櫸樹,是櫸樹 是是是…
-
tilefes koriraan hay.那就是櫸樹吧。
-
Ora to cokis hananay i,那個做屋頂支架呢,
-
oya makalo tiya hatinitiniay.大約這般粗樣的桂竹,
-
o maharek i, pacokisen to kira.鋪好了,就做椽子,
-
Hai o hecek ko saʼayaw sakois, o hecek,是的!柱子最先立起來,再來是支架
-
mansa maxera ako kora pahecek.所以我提到屋子的柱子要立起來。
-
O manan a kilangan ko hecek ita,我們要用甚麼樹木來立柱子,
-
ora tilefos ato iya.就是櫸樹。
-
Samanay ko taangay ira?這種樹木要多大?
-
ano taangay taangayay ano mimin mimingay.如果有大的就用大的,如果很小的就用很小的樹幹。
-
akawang ira i,它的高度呢?
-
ano akawang akawang, hatini ini.如果長很高的就用高的,像這樣的高度一樣。
-
Ora kilang ngaʼayay paloma i taliyok no lamaʼ?這種樹可以種在家裡四周嗎?
-
Ngaʼayay.當然可以。
-
Miala kita icowaay miala?我們去哪裡可以取得這些樹?
-
tira tokos Kaidangan.那個「Kaidangan」山上。
-
Icowa? Kaidangan, Kaidangan.在哪裡?「Kaidangan」山上。
-
Kaidangan hanay kora tokos namo,我們稱西北邊那座山是「Kaidangan」,
-
hai, ini ini.是,這裡這裡!
-
i ʼorip iso mi ,在你一生中,
-
matikedaay iso ko pisalomaʼ no lomaʼ namo haw?你遇到過你們家蓋房子嗎?
-
ora marariday kako, nano kaemangan.我是從小就常常經歷過。
-
marariday kako mi hiya,我常常去做,
-
mansa mafanaʼ kako,所以我會知道,
-
mansa ca katawal ako.所以我不會忘記(記得)。
-
cima ko pitoʼolan iso?你是跟誰學習的?
-
o no wama ho ako kora o pakafanaʼ ira.是我父親他教我的。
-
Samanay ko pasifanaʼ?是怎樣教你的?
-
sowal no wama hatinien hatinien,我爸爸說:蓋房子要這樣做要那樣做。
-
Ano soelin to kiso maliteng, mafanaʼ to kiso,當有ㄧ天你長大了,你就會做了
-
ano cilomaʼ kiso,或是你要成家,
-
hay o mafanaʼ to kiso sanay.你就知道如何蓋房子了。
-
hatiraay ko sowal no wama ako.我父親是這樣教導我的。
-
Mansa to, orira ko toʼol hanay ako.所以,我遵循著父親的話。
-
hay, ora sapisalomaʼ ita a kilang i ,是,那個我們用來蓋房子的樹呢,
-
mimapapaliway mikilang, hay hay hay .也是換工上山 找樹木的嗎? 是是是。
-
papaliway mikilang,是大家換工一起上山找樹木的。
-
Ya kilang i tangsol sanay misalomaʼan ita ?取來的樹木馬上蓋房子嗎?
-
anca misamaanen ita midemak?還是有其他的方式?
-
o harateng sanay no cilomaʼay.看主人家的意思。
-
ano tatangsolen tangsolen,若要馬上當做建材就馬上用,
-
ano icangen sa icangen, hatiraay.如果要乾的就用乾,就是這樣。
-
Hay, ya kaiya no kilang sahacek hanay ,整個樹幹直接做柱子,
-
anca miyaan mipodac han? hai.還是先處理去樹皮?是。
-
namapodacay to.樹皮是已經剝好了。
-
Cima ko mipodacay? kami to.是誰去掉樹皮?我們自己。
-
sasikaken han? hai.要四方型?是。
-
sasikaken anca ya limolo ira hahecek han?樹幹用四方形或是樹幹原來圓的形狀?
-
cowa ko kasasikaken,不做四方形,
-
samanen?怎麼用?
-
ya kimolo, hai,就原來圓的形狀,是
-
padefong han tiya mikorkoran ira.放進挖好的洞裡面豎立起來。
-
hakowa ko angongor?深度要多深?
-
cok! angongoray ney,喔!很深的ㄋㄟ!
-
maedeng pina? tahaniay,多深?到這個地方,
-
tahiraay i tatelecan差不多到腰部了。
-
tatelecan ko angongol nora hecek ita.我們柱子的深度到腰部。
-
O hecek ko saʼayaw patilengen,首先要先建立四周的柱子,
-
hay, hay, hay, o hecek.是、是、是、就是柱子。
-
Na i miliyaw i o...iya,接著是下一個 是,
-
o manan, o satoko.是什麼?是縱向樑柱,
-
miliyaw na i, o falat hananay,接著是橫樑,
-
hatini ini 1, 2, 3, 4 ..., hay.就像現在這裡的橫樑1、2、3、4...,是。
-
ora 1, 2, 3, 4, cecay tosa toio sepat這1、2、3、4,
-
o manan ko misowal iso tora?你是在說哪一個?
-
ora falat.那個橫樑。
-
falat.橫樑。
-
maharek koriraan kiya,那裏完成之後,
-
i…噫
-
miala toya oway sasoʼot,去採集黃藤要做成繩子,
-
iraay ko hatinitiniay sasoʼot kira.這樣一節一節的繩子。
-
mipieked hananay.把它摺起來。
-
sapisoʼot toya miperaan koriraan.那個是要綁剖半的竹子的繩子。
-
oyaan to,然後,
-
maharek koriraan i,那個好了之後,
-
ya cokis to kira,就是椽子。
-
cokis hay,椽子,
-
cokis hay ya hatiniay cokis.這麼大的椽子,
-
cecay, tosa, tolo, sepat,1、2、3、4
-
ya miperaan i,那已剖開的,
-
ya miepoan ita ya miperan ita , hatinitiniay awol haw?那些我們剖半的? 這個樣子的竹子
-
iraay tini kira, misahatini hay,就在這裡排列,
-
hatiraay toya pitilid iso!跟老師你寫的一樣喔!
-
Maharek to koriraan,那個做好了之後,
-
mifadafong to kira,要蓋屋頂了,
-
fadafongen to kora, hay,要蓋屋頂了,
-
ici, ni,1、2(日語)
-
Ano pinaay kora iya no miso i ano tosaay i,看有幾個?如果是兩個,
-
misefet tini, lawaen tini itini misefet itni.這邊綁緊,跳過,這裡再綁緊。
-
Oya lomaʼ ,那個房子,
-
mkalicay tafekang misanga ,先爬到上面鋪茅草屋頂,
-
anca misangaan ho koya fadahong?還是屋頂先做好?
-
cowa cowa talafekang to.不不,還是上去做。
-
tira to tora masangaay to,在上面做屋頂,
-
cecay cecay lolong terik terik hananay.一把一把的拋上去。
-
O manan kora cecay lolong,什麼是一把一把的,
-
o iyan ya eliʼ, ha, ya eliʼ, hay.那個茅草,是的。
-
O eliʼ, o maicangay anca ...hay o maicangay,是乾的還是濕的茅草,
-
maicangay to.是乾的。
-
o mantaay caka kahi ko niyam,我們不用青青的(生的)茅草,
-
poniʼ caka sa,一定會腐爛的,
-
o maicangay.所以用乾的。
-
Samaan ko kifetol ira nga,茅草要用多厚,
-
halafinay ko lomaʼ nga caka resaʼ,房子才耐久不漏水。
-
to hatiniay ney ko eliʼ!茅草這麼厚!
-
Samaan ko kifetol nora ,是有多厚?
-
hatini,這樣,
-
hatini: sa,這樣厚,
-
hatini: sa ko kifetol no taedip.重疊有這麼厚。
-
atepen to iya to awol.用剖半的竹子壓住茅草。
-
maharek to i,用好了呢,
-
miiya to i,就做...,
-
atepen to iya就...壓著,
-
tora miperaan a awol.用剖半的竹子壓住茅草。
-
maanan awolan kora kiya?是用哪種竹子?
-
awol, tadaawolay.竹子,刺竹
-
O makalo nga o cokis,桂竹是做椽子的,
-
ngaʼayay halafinay hatiraay.好又耐久。
-
O roma sa ko miso i,其他的,
-
maharek koriran.那邊的完成之後,
-
tahira iya i tora tenok ko miso i,到了中間,
-
ira matataedipay to itira.頂端就重疊了。
-
matataedipay kora matatongoday,接合處重疊著,
-
hai, matatongod kora.是,那裏相連接。
-
tekip han misahatini,摺疊像這樣,
-
nga oyaan to haw tosa to maperay,就用兩個剖好的竹子壓著,
-
soʼot maemin koriraan.全部綁好繫起來。
-
o maan ko sasoʼot ita kiya?用哪一種繩子?
-
o oway, ya misangaan a oway.用黃藤做繩子。
-
hay o oway to hatinitiniay,一節一節這麼長的黃藤,
-
tiedaway oway!黃藤很長喔!
-
kaorira i maherek koriraan i,這部分完成後,
-
micomod to tora katatongodan kira.兩邊屋頂相連了。
-
hay eliʼ haw?是茅草?
-
hay hay, micomod to koriran ko miso i,是的,兩邊屋頂接合之後呢,
-
hatini hatini sanay tarafekang kafekang kafekang .一層層往上面疊合起來。
-
tahira i tenok, seday sa ko ʼorad.到了中間,雨天時雨水才會順流下去。
-
tahira i tenok ko miso, matataedipay, o matataedipay.到了中間是相疊合的,
-
matataedipay i,相互疊合的,
-
matataedipay, o matepiay.相互疊合的。對!
-
maharek to korira matataedipay i,相互疊合好了之後呢。
-
ya tekoen to ira kora,加在一起。
-
pikedan to kiya haw?就摺起來?
-
nai tini ko miso, ira ho ko peraʼ to awol tosa pisoʼotan,從這裡放兩片竹片要綁的地方,
-
hay, mapiked, mapiked,是,一個一個的摺起來。
-
maharek koriraan i maharekay to.這樣就完成了。
-
iraay kiya koyo hananay i tenok kiya,有「koyo」在中間,
-
ano cowa ka hatiraen micomod ko nanom.如果不這麼做,水會滲進來。
-
tekipen kora.那裡要摺起來。
-
tahira tora tenok kiya,到了中間之後,
-
hatini kira, miliyawan ho,形成這個樣子之後,又再做一次。
-
patatongod hanay to.就把它連接起來了。
-
hai cowacowa, comod sanay to,不是不是,就接進去了。
-
onian sa a itini, tayniay to itini,把這ㄧ個移到這邊來了,
-
iyaen to atepen koni ini, atepen tini,壓住這邊,另一邊也壓著,
-
nga iraay ko koyo i tenok.然後放「koyo」在中間,
-
Ora koyo hanay,那個稱之為「koyo」的東西。
-
ya pisoʼotan kiya,是綁的位置,
-
maofang kira,那會有縫隙吧,
-
sangaen ko cecay,做一個,
-
Ora do⌃do hanay to nora koyo,「koyo」就順著,
-
koyo han nanay no malitengay kiya ,那個東西老人家稱作「koyo」。
-
cecay kimoloay kiya,做成一個 一個圓弧狀的茅草結,
-
O mafanaʼay to kako, hatini sanay ra:ay cecay, tosa, tolo, hay…喔!我知道了,就像這樣子,一個間隔一個的「koyo」,
-
hatiraay koriraan.就是這樣子的。
-
koyo han kora hay hay hay, samanen ko malitengay.老一輩都叫「koyo」的。
-
Maharek to koriraan ko miso i, sangaay toya patih,完成之後呢,就開始做牆壁。
-
ya maan han to no mingkok? Patih,那個中文怎麼說?牆壁。
-
ora patih, mocoʼ, falat, cowa,牆壁、牆角、橫樑,也不是,
-
mocoʼ, hay ya mocoʼ.是牆壁。
-
Hay, ya mocoʼ i tira,是,是那牆壁。
-
sangaen nora malitengay a miiya misolinga koriraan i,老人家就做好整理好,
-
tano awol hanay ira miiya, maedeng hatini sa i,用竹子做牆壁,長度及寬度量好了呢,
-
itira saan to i sera masanga,先在地上編好,
-
mitorikan ira han? Hay,編織竹牆?是。
-
o pitorik to kora,就是那樣編織著,
-
telien ira ko cecay i,放好一個呢,
-
telien ira ko cecay i, sahatira sa to.再放一個,就一直這樣下去。
-
Maharek koraan ko miso i,這些都做好了之後呢,
-
maedengay to sa i,都夠用了,
-
patongod hanay to ira kora malamocoʼ.就把在地上編好的四面竹牆立好圍成四面。
-
O maan a awolan kora kiya?是用什麼竹子呢?
-
oraan to tadaawolay, tadaawolay, hatiraay.用刺 竹。刺 竹,是這個樣子的
-
Maharek koraan i,那個也做好之後,
-
ira kiya sowal na wama niyam maharekay to sa i,那時候我們的父親說:「完成了」,
-
Itiya ho ko malitengay i, haliepahay kona malitengay.以前的老人家喜歡喝酒犒賞自己。
-
Haliepahay kira kona malitengay a maharekay to.蓋完房子就喝酒慶祝完工。
-
a maharekay to,蓋好完工了,
-
macangoot kako tona ʼorip, misanga to lomaʼ kako sa用米酒敬拜告訴祖先:「因人口多,住不下,所以蓋新房子」。
-
ko malitengay itiya ho ko miso i.以前老人家是這樣傳承傳統的建築。
-
nga i komaenay to to epah.然後一起飲酒慶祝。
-
komaenay to to epah, hay malasang to.大家飲酒微醺後,
-
malasangay to a hahahiha a hihahiha sa to.就有說有笑的很歡樂。
-
hatiraay ko kaharek no misangaay to lomaʼ.蓋好新房子,是這樣慶祝的。
-
Iraay ko pipahako haw tora masangaʼay lomaʼ,有新居落成的傳統習俗嗎?
-
to pipakelang hananay?有完工祭嗎?
-
iraay, halorira.有,蓋好房子會慶祝。
-
polong hananay to ira kora,那是一起慶祝的,
-
komaen to to epah.喝酒慶祝。
-
Iraay ko pisimsim to romiʼad mikilomaʼ haw?有擇日喬遷的習俗嗎?
-
tora misangaan,搬進新房子嗎。
-
o haratengay sanay hani.隨主人家自己的意思。
-
cowa pinengneng to hakowa,沒有刻意安排時間,
-
cowa pinengneng itiya ho.以前沒有看時辰的習俗。
-
cowa kahecad tono Paylang.跟漢人不一樣,
-
iraay i satoko ko kahengangay.沒有綁紅布條在樑柱上。
-
awaay ko mita haw, awaay我們沒有這樣嗎。
-
Hay, ora masangaay a lomaʼ.對,蓋好的新房子不綁紅布條在樑柱上
-
maedeng pina mihecaan kiso,你大概在幾歲的時候,
-
iraay ko misangan namo lomaʼ?你們的房子有再重新蓋一次嗎?
-
kako han? Hai, namo a lomaʼ.我嗎?是的,你們的房子。
-
O niyam a lomaʼ i,我們的房子,
-
kakahaday太寬大了,
-
saheto sanay o kaka ako ko misangaay.都是我姊姊她們夫妻蓋的,
-
Ora cay-liw o...材料是…
-
cowa ya wawa ho kiso,是問你小的時候,
-
mikilomaʼan namo malinah tayni Pongodan,當初你們搬來大橋部落住的房子,
-
o eliʼ ho haw a lomaʼ? O eliʼ.是茅草屋嗎?是茅草的。
-
Cima ko misangaay tora? Matakopay iso?是誰蓋的房子?你有趕上嗎?
-
hay matakopay o kaka ako.我有趕上,是我姐姐蓋的。
-
kaka iso? Hay ci Hongay.你的姊姊?是啊!她名叫Hongay.
-
cifaʼinayay toya to manan to kincac.是嫁給警察。
-
ha:saraw, o eliʼ haw kora lomaʼ namo?是喔 所以,你們家是蓋茅草屋嗎?
-
Tahiraay pina mihecaan kora pikilomaʼan tora eliʼ?那間房子你們住了幾年呢?
-
maedeng tahiraay to tosa poloʼ.大概住了二十年之久,
-
tosa poloʼ mihecaan.有二十年了。
-
Ora kilang hananay ita itaya ho no mita haw? No ʼAmis.以前的那些樹木是我們的部落的嗎?是阿美族的。
-
o misimsiman to koranan a kilang,那些樹材是經過選擇的。
-
nga mangaʼay a misalomaʼ haw tora hecek.才可以用來蓋房子的樑柱。
-
cowa patelas haw! Cowa patelas .不會隨便的!不隨便
-
Ano patelas han cila maponiʼ misanga ho, ano cila maponiʼ misanga...若隨便選擇樹木,很快就腐爛,又要重蓋新的茅屋。
-
A mararaway ho, ira ho ko roma o toʼod,啊!錯了,還有相思樹適合做樑柱。
-
toʼod, hay.相思樹。
-
ngaʼayay ko toʼod,相思樹是很好的樑柱,
-
toʼod, tilefos, o cidek,相思樹、櫸樹、槲樹,
-
iraay ho ko cecay?Matawalay to kako tora.還有一個嘛?忘記了。
-
toʼod, matawalay kona toʼod.差一點忘了相思樹。
-
O toʼod, o tilefos, o cidek,相思樹、櫸樹、槲樹,
-
Toloay kora misahaenan ita misanga to lomaʼ.這三種樹是主要的。
-
o soelinay a lomaʼ kora haw.是蓋茅草房子的主要樹材。
-
Itiya ho, ano ira ko faliyos i,早期有颱風時,
-
ngaʼayay ney koriraan,這種樹木很堅固,
-
caka sapiʼipiʼiw.較不容易搖動
-
I o...caka tahira ko fanaʼ i技藝不專精的,
-
o hato o awol haw ko sapisanga to lomaʼ, hay hay hay.都是用竹子蓋房子,對對對。
-
o awol to, o awol aca,不能只用竹子,
-
o awol, na o hecek.竹子、柱子.
-
Ano awa kora hecek, samaan i kafekang,沒有柱子,怎麼上去蓋,
-
masna irairaay aca kora kilang,所以要有樹當樑柱。
-
tadaawol.刺竹。
-
Ora ʼicep hananay kiya,那個檳榔樹,
-
ʼicep ko falat.檳榔可做橫樑。
-
o tama ko ʼicep, caka poniʼ,為何用檳榔樹,不腐爛
-
matinakoay ako kiya lomaʼ nora wina ako,我經驗過我媽媽的家屋為例,
-
ciyah:oh! halafinay, tayni hala:finay.喔ㄨ真的非常耐久,
-
cowa ka kaenen no fao,蟲不會蛀,
-
ha! ko ʼicep han.喔!是檳榔樹嗎。
-
Oranan ko kaolahan ita haw.難怪我們喜歡它用來做橫樑。
-
i moecel sanay haw, hay hay hay.樹幹又筆直。是 是 是
-
ta: ngaʼayay,非常好的。
-
soelinay cowa ko o kilang,好的橫樑不只是用木頭,
-
o ʼicep, o ʼicep kona falat.用檳榔樹做橫樑。
-
O ʼaʼayaw lomaʼ niyam ira i,我們之前的家,
-
ayo ko kahalafin ira.真的耐久,
-
Falat to, o ʼicep ,只要是做橫樑、就是用檳榔,
-
ano adihay kora ʼicep malafalatay, cowa ko satoko aca.若很多檳榔樹就用做橫樑,不是只有樑柱而已
-
hai, ano cowa kaedeng i satoko aca haw?若不夠就用在樑柱嗎?
-
Saheto o tilefos, ano o maan to ngaʼayay to kora satoko.縱向樑柱用櫸木,其他的樹木也可以當樑柱。
-
hatiraay ko no mita a lomaʼ itiya ho hay hay hay.以前的房子就是這樣建造的。是 是 是
-
ca ka pahanhan kako maomah,我從年輕到老從不休息一直工作,
-
samaanen, awa ko kakaenen, awa ko maan,因為要維持家計重擔,
-
Ano ca ka htira i, tahanini matool to ako ko tao a.如果不努力,會趕不上別人的。
-
Hay kiya, osiʼ to kiso!是的,頭目您真了不起!
-
ano caka haenen o manan ko kakaenen no kaemangay.為了家計就是要勤勞,
-
ora ano caka ciʼicel.就是要努力呀。
-
hai!是啊!