- 52
- 0
語料採集主題: 袓傳百草藥方
- 字幕列表
-
(Introdoction)桃園市語言推廣人員/吳雅芳 第2則 語料採集主題: 袓傳百草藥方 受訪者:余朝明 .廖金妹 受訪者年齡71-73歲 110年1月
-
Ngaʼay ho大家好
-
kita o mitengilay tona no mako a caciyaw聽我分享的人
-
o ngangan ako i ci Fotol我的名字叫Futol
-
o no Kwa-ping ako i ci 余朝明 hananay華語名字叫余朝明
-
mamang ho kita o misaPangcahay小時候我們阿美族人
-
soelinay to真的
-
matakalay ko ising no mita醫生很少
-
awaay ko pikiliman to ising no mita我們找不到醫生
-
ano makena kita itini i若遇到我們身體有恙時
-
ano i lotok to不論是在山上
-
ano i lomaʼ to不論是在家裡
-
ta matakalay ko很少(醫生與醫生之間分布的距離很大)
-
kasaholoholod no mita maroʼ聚在一起
-
caka hatira to aniniay不像現在的
-
itiya ho tay:ra iraay ko cecay以前這邊一位
-
tayni tira sanay o maomahay ko aroʼ那邊一位 都是做農事的
-
hay anca adada ko tiyad i若肚子痛呢
-
maroray kita mikilim to ising我們很辛苦的找醫生
-
alatek tay:ra i Posong alatek也許是到台東
-
ko pikiliman ita to ising我們找醫生的地方
-
ano itiniay to i Kalingko或到花蓮
-
ano ti:niay i壽豐或到壽豐
-
tayra i Kalingko alatek也許到花蓮
-
itiya ho ko paisingan hatiraay以前看病就是這樣子的
-
itini kako misiw-kay to niyaman a ʼorip我要在這裡介紹我們當時的生活情形
-
to o maan ko mingaʼayan ningra o samaanay hokiya它治療好的有哪些 有甚麼情況呀
-
ko nalitengan ho nasa kamo alatek mitengilay你們聽了也許認為這是怎麼一回事
-
tiya ho awaay ko ising hiwawa當時沒有醫生呀
-
tini kako misiw-kay to itaya我現在要在這裡介紹
-
tini tona nalitiʼ iniini有關這個芒草 在這裡這些個
-
ni nalitiʼ no niyam koni我們稱這個是芒草
-
no litengan a pafeli to ngangan nira這是祖先給的名字
-
maolahay ko kolong komaen牛很喜歡吃
-
ona nalitiʼ tonian i這芒草呢
-
o tefoʼ ira i ano podacen ita如果我們把它的筍子剝開的話
-
ngaʼayay iraay lalomaʼ nira ko hatiraay to tefoʼ裡面會有像筍子般的樣子
-
to dongec ira ko dongec ira i lalomaʼ像嫩心它裡面有嫩心
-
oraan ko mifohecian no malitengay itiya ho to當時老人家就是剝開芒草筍
-
hadateng to ano hamamaan to 都可以拿來當菜吃或著怎麼做都可以
-
ka ano samantaʼ kiya haw komaen anengelay但是如果生吃的話會很苦
-
ka mitangtang ko no malitengay to hiya可是老人家都是用煮的
-
hay iraay ko kaemangay alatek mapiliʼ to anengelay saan也許有些小孩子不喜歡苦的
-
tangtangan ira ka caka他會煮了它 那就不會苦了
-
halafinen nira mitangtang kona nalitiʼ他會把嫩心煮的很久
-
ano miadada ko tiyad ano sa i若肚子痛的話呢
-
ngaʼayay koni這個很好
-
konian a nalitiʼ這個芒草
-
anca ano misafaedeedet kiso kiya若你有點要燒不燒的發燒
-
iya li-myin oya lalomaʼ ira ya papoʼ ira i它裡面的嫩心
-
ngaʼay fohecien tangtang han嫩心剝開可以煮來吃
-
ano sintaʼen ako saan i ngaʼayay如果想拿來生吃也可以
-
miadahay to ano makefing可以治療麻疹
-
ngaʼayay ko hatiniay o nalitiʼ hanaay這種的芒草很好
-
hatira ko no niyam itiya ho我們當時就是那個樣子的
-
icowa hatini matanam matanam老人家也許像這樣試吃這個
-
no malitengay alatek i試吃那個的呀
-
ka itini i malitengay kako這是我在老人家這裡所得知的
-
ka o patelong ira tamiyanan to no liteng ho這是他們送給我們的古人的禮物
-
mansa mafanaʼ kako hatira kona o painian ako i tamowaen所以我知道我分享給大家
-
o sakatosa sa to i iniini o no sakawili a talod hananay第二個呢 就是這個叫左手香的
-
no o itiya ho kora o sakawili hananay no itiya ho以前的人就叫左手香
-
o maan kora sakawili hananay kiya什麼叫做左手香呢
-
ca ho ka tadamafanaʼ kako ka anini to i maharateng ako當時我還不是很清楚 但是現在已想到了
-
manengneng to ako itini i To-yin我在桃園看過
-
tona i kafolawan ako i maaraw ako hatiniay我搬到桃園後就發現了這個
-
as hatoya nikaenan ako i miming ho乁這在我小時候好像吃過
-
sa kako a minengngen toni ini在我看過這個東西時認為
-
mahapinang iso ho kini namo ho kini你會看得清楚嗎你們呀
-
o cwo-so-syang hananay no tiniay這邊的人稱左手香
-
o sakawili hananay no niyam no niyaroʼ ho我們叫sakawili 還是部落的說法
-
o i sakacowaay kora ira那個是在哪裡才有的呢
-
itira tatihi no lalan han no tao a milicay就在路邊 如果別人這樣詢問
-
aka i sakawanan a miala i sakawili a miala不要在右手邊拿 要在左手邊採集
-
o sakawili hananay to no malitengay itiya ho以前老人家就稱這個是左手香
-
kona sapaiyo o mingaʼayan ira i這個藥材可以醫治什麼呢
-
madokaʼ kiso i ngaʼay toktok han kiya salang ira i你受傷了可以槌一槌它的汁液敷在傷口
-
sapisyaw-tu sapipalahedaw tiya etok ira可以用來消毒 去除毒液
-
hatiraay koni ini adada ko tiyad這是這個樣子的 如果肚子痛
-
ngaʼayay koni ini也可以用這個治療
-
ano mihimaw to maan kiya如果要照顧些什麼的話呢
-
matatokatok kiya mipalamlaman to fa⌃edetay nanom打瞌睡時可加在熱水中飲用
-
koya mitoktokan a salang nira ngaʼayay那槌過的汁液 非常好
-
sapi.. maan han saw pisahalafin to做什麼用處呢可以用來持久
-
to pihimaw mihimaw to adadaay用來持久照顧病人
-
ano mamaanen to ko mihimawan如果照顧的病人有狀況
-
ngaʼayay koni ini可以用這個
-
sapipalahedaw to katokatok可以消除打瞌睡
-
mahecad kora aniniay a ka-fey hananay ita效果跟我們所說的咖啡一樣
-
roma sa to i另外
-
oni ini pi-cyaw-cong-yaw(比較重要)koni ini這個比較重要
-
o no litengan ho以前古時候
-
o taʼangaʼangay kiya o samaʼ han ita比較大的呢 我們叫它是sama'
-
mafanaʼ kita alatek也許我們會知道
-
o samaʼ konini kiya這是蒲公英呀
-
o roma ko samaʼ koni ini這是另外一種蒲公英
-
ya ling-yi-cong(另一種)samaʼ koni toloay ko hatiniay這是另一種共有三種
-
mahecahecaday ko papah葉子長得都很像
-
o roma sa to i iraay masalimolomolay a papah另外呢還有像圓形的葉子
-
o samaʼ kora ira ko roma taʼangaʼangayay to o samaʼ kora葉子大的也是蒲公英這是另外一種蒲公英
-
o samaʼ hananay koni ini to no iya這也是叫做蒲公英
-
o no aniniay o pu-kong-ing hananay to no aniniay現代人稱蒲公英
-
mahecaday to kora iya ira o pinangan ira它的生長模式都是一樣的
-
o niyam itiya ho itira i niyaroʼ以前在我們部落時
-
o Etolan kako kira因為我是都蘭人呀
-
i niyaroʼ ora tapang ira ano makatali kiya在部落裡它的根莖如果很多
-
ano miʼicepay kiya若吃檳榔時呀
-
litod hananay sapalamlam tiya filaʼ扯斷混合在檳榔葉子上
-
hafila han to na-ke ya hafelaʼan no ʼicep那個葉子可以當檳榔葉用
-
hay litod hananay koni ini就是把這個扯斷之後
-
nga pacamol hananay kalafilaʼ hananay to miming然後混合當檳榔葉 一點點就好
-
aka taʼangayen aca mamangen aca不要取的太大 小一點就好
-
nga matatodongay kora ira iya那它才會剛好對上那個
-
ano haemin han iso kiya anengelay如果你全部放進去會很苦澀
-
ora kaanengel ira haw i ngaʼayay a kaenen kora ka anengel ira onini ira i它的苦呢是可以吃(接受)的苦
-
onini kiya ano adada to ko tiyad這個是 如果肚子痛了
-
ano sapimaamaan to konin i不管這個是作為何用的
-
hasapayoen ngaʼayay可以當治療用藥
-
o dateng ano kaladatengen ngaʼayay koni ini這個也可以當菜食用
-
ano sasimi han ako sa i ngaʼay若自己想要生吃也可以
-
hatiraay kona iya nona sapaiyo tonian haw這個藥材就是這樣的呦
-
hay hatini aca ko pisiw-kay no mako就這樣了我的介紹就只到這裡
-
tono niyaroʼan tono mimingan ho tona tarod haw有關我們小時候在部落認識的草
-
hay aray就這樣了謝謝
-
Ngaʼay ho大家好
-
kita o sa ʼAmisay我們阿美族人
-
hay misiw-kay kako to ko ʼorip ako我要介紹我的生活
-
itiraay i Posong ko在台東
-
ʼorip no mako a marengaw Etolan我在都蘭生出來及成長
-
pitoay to poloʼ ko mihecan no mako我70歲了
-
matoʼas to kako kira我老了呀
-
somowal kako anini to今天我要說有關
-
ngangan ako ci Potal hananay ko ngangan我的阿美族名字叫Potal
-
hay hatini misiw-kay kako to現在我要介紹
-
no rengawan ako我的成長
-
adada kako我生病
-
kilimen no wina ako wama ako koni我的爸爸媽媽找這一個
-
tangtangen nira她煮這個
-
caay ka romakat kako i二年級的時候在我二年級的時候不會走路
-
國小二年級caay ka romakat kako我國小二年級時不會走路
-
maepiʼay hananay no ʼAmis阿美族說是小兒麻痺
-
tosa folad ko caka romakat兩個月的時間都不會走路
-
kilim han no ina ako ato wama ako ko sapaiyo我爸媽都在尋找藥材
-
awa ko ising itiya ho yo mafanaʼay當時還沒有會治療的醫生
-
ira to awa ko sakatahira kira既時是有 也沒有錢到那裡看病呀
-
hawhaw han tangtang no wina ako我母親用蒸氣煮
-
onian oni inian o daya hananay no ʼAmis用這個東西阿美族稱之為daya
-
no niyam Etolan o daya hananay我們都蘭部落稱這個為daya
-
adihay ko lamlam nira kahirahira它要混合很多各種種類
-
caay to ka lasoped itini i tokay在都市裡不好集中全部收齊
-
ano hatini kona hatiniay a sapaiyo mansa oni aca ko maalaay ako就因為難收齊這些藥材所以只有帶這一些
-
ato onian ini ini和這一些
-
mafokilay kako tono Kwa-ping ira我不會說它的華語
-
o no ʼAmis aca ko kafanaʼan ako我只會說阿美族語的
-
patateko han no wina ako no wama ako a mitangtang爸爸媽媽把他混合著煮
-
tangtangan ira ira to kora nanom他們煮好了 有了那些水
-
faʼedet ho i telien ira i fintang haw還很燙的時候他放置在大盆子裡
-
takokong han to tanaʼ用刺蔥遮蓋
-
mitahepo kora pakah ako蓋在我的髖骨中
-
nga romakat kiso sa hatira kora demak nora然後你才會走路的 他們所做的事情是這樣子的
-
wina ako wama ako我的爸我的媽
-
tangi:c sa ko wina ako masahatira當事情發生時我的媽媽一直在哭
-
忍耐han ira tosa folad kako她忍耐了我兩個月
-
a caka romakat不會走路的日子
-
mipawali to panay kora wina ako我的媽媽在曬稻子時
-
minengneng to ci mira i lalomaʼ她就一直往屋裡面看
-
samaanay to kiya ci Potal hokiya i lalomaʼ mapolin sapotal 在家裡面不知道如何了會不會掉下來呀
-
o takar itiya ho o kakeliʼ han niyam o awol a kafotian以前的床鋪我們稱作kakeli' 是竹子做的床
-
hay matengil hokini i papotal在外面不知道是聽得到還是聽不到
-
sa ko lawlaw no falocoʼ nora wina wama爸媽擔心的是這個
-
maomah ci mira a mipawali cingra pawali to panay他在工作曬穀子
-
o pipapanayan itiya當時是割稻子的季節
-
iya sa to kira tahanini tiya一直持續著直到那時
-
tosa to ko folad i awa ho ko pinang已經兩個月了沒有跡象
-
ca ho ka romakat kora ci PotalPotal還不走路
-
o sasamaanen to hokini這該怎麼辦呀
-
sa mararom kora wina ako我的媽媽傷心難過的想著
-
ato sakilikilim han to ira ko後來她到處尋找
-
kahairaraan nona hiya oninian o daya這種daya 可以生長的地方
-
onian o daya hananay no lafang就是這種眾人所說的daya
-
ya patatekoteko han ira a mitangtang她混合著煮
-
ira ho koya paloʼ hananay還有那個叫palo' 的
-
o kahayrayra i adihayay ko kahayrayra sa kira還有各是各樣非常多種
-
i awaay to itini maxera i tokay在都會區裡是找不到的
-
itira aca i niyaroʼ i Tay-tung只有在台東的部落裡
-
i Hwa-lyen nga iraay ko hatiniay a tarod在花蓮才有這種草
-
mansa hatini ko piala ako tora a所以我只有拿了這些
-
a piliʼ tora namitanaman to no ina ako wama ako我的爸爸媽媽所試驗過的其中之一
-
oni ko sakangaʼay ako這是使我身體痊癒的
-
tahanini itiya to從那時候直到現在
-
itiya to tosa to ko folad hiwawa那時都已經過了兩個月是吧
-
matomes ko tosa a fodal i足足滿了兩個月呀
-
romakat to kako我可以走路了
-
malecad tora mamangay ho a wawa mahararakat好像剛學會走路的孩子學走路
-
hay lilis sa kako i fatiiʼan no mocoʼ我沿著牆壁邊慢慢的行走
-
maaraw no wina ako wama ako我的爸爸媽媽看見
-
aya: ci Potal romakatay to sa啊呀 Potal 會走路了 這樣說著
-
tomangic ko wina ako我的媽媽哭了
-
soelin a-li-nga-tu sa kako to wina ako to wama ako真的我非常感謝我的母親我的父親
-
sakaira kako tahanini o ʼorip ako hay我之所以活到今天
-
ano awaay konian萬一如果沒有這個東西
-
ngaʼay kako tahanini hokiya sa ko tangic ako我會活到現在嗎 我很感慨
-
cen-te(真的) a-ri-nga-tu kako to ina ako wama ako我真的很感謝我的父母親
-
hay hatini koninian sakangaʼay no tireng ako這個東西讓我的身體被治療好
-
hay ira ko roma iniini o hiya這裡有另外一種
-
o no ʼAmis mafokilay kako我不會說阿美族語
-
hatotaliay ko ʼorip ira haw它的生長跟芋頭一樣
-
o heci ira i tatapangan mahecad to tali haw它的果實與體型跟芋頭很像喔
-
ira kora no kwa-ping ira a ngangan i它有華語名稱
-
yi-two-caw hananay kora ngangan ira它的名稱叫芋頭草
-
oninian kiya haw這個呢
-
ano cifakeloh ko tireng iso如果你的身體有結石
-
ano maadada kora toros ora cikociko iso你的腳膝蓋或各關節疼痛
-
o tung-fung hananay no Kwa-ping kora華語說那是痛風
-
oni sa ko nikaenan no faʼinay ako我的先生吃的就是這個
-
matung-fungay kora faʼinay ako我的先生有痛風
-
tatapa:ngan ma40歲maiyaay to在40歲的時候開始
-
ciadadaay to to hatiraay o tung-fung hananay就得了像痛風一樣的
-
oya to naking-kiwan ako matingil ako caciwan no tao我是從聽別人相傳說的再做研究
-
ngaʼayay koninian sa說這個東西很好
-
hay adihayay to niadahan nona tali toninaan這個芋頭草醫好了很多
-
samanen komaen caenget sa kora caciyaw有這樣的說法 這個要怎麼吃呀很癢啊
-
tafoen to pawli用香蕉包起來
-
tafo han to maecakay to a pawli用成熟的香蕉包起來
-
marohemay to已經紅的了
-
kerit han to miming poric han konian割一點點 然後壓扁這個
-
pacomoden nga taemoden放進去就可以吞下去了
-
sa kira kora sowal那些話是這樣傳說的
-
ora to rarid han no faʼinay ako komaen konian yi-twu-caw nga我的先生持續吃著這個芋頭草
-
ngaʼay to tahaanini to awa sa to kora adada ira他好了之後直到現在疼疼不再復發了
-
tora hiya tung-fung hananay no Kwa-ping華語叫做痛風
-
o maan han no ʼAmis hatiraay阿美族語不知要怎麼說
-
o pokoh ho i iraay kora那是發生在各關節
-
sa no kacipaʼan hananay a pokoh像關節的生薑一樣
-
hatiraay kora adada ira他的病就是這樣子的
-
kinaking-kyuan to ko safa ako我的弟弟已經研究過了
-
ilangen ira koni paʼicang han ira他拿去曬乾之後磨粉
-
ilangen ira tepolen ira他把它磨粉
-
ira to kora fonfon paroen ira i cyaw-nang hananay她把粉裝入膠囊裡
-
hay caka caenget mitaelif i takolaw經過喉嚨時才不會癢
-
sa taemod taemod han to ira cecacecay a hiya他就可以一顆一顆直接吞下
-
ta caka ngaʼay ano adihayen a komaen konian這個不可以吃太多
-
adadaay ko fitoka胃會痛
-
hay hatira tahanini to i直到今天
-
rarid han komaen awa to ko fokeloh no tireng sa kira聽說長期的吃身體的結石就會不見了這樣
-
hay oninian ko ngaʼayay sa to kira所以就認為這個東西好
-
hatiraay kora pisiw-kay tona tarod草的介紹就這樣子
-
hay a-li-nga-to hatira pisoawal ako aray謝謝 我的報告到這裡 謝謝