- 39
- 0
- 字幕列表
-
Ngaʼay ho panay, Ngaʼay ho singsi巴奈 您好!老師 您好!!
-
Hay tadakahemekan kona romiʼad ka dadafakan anini今天是美好的一天
-
a o maan hakini sanay ko falocoʼ ako to sapaini我正在思考如何詮釋故事內容
-
a nikaorira ira aca ko na tengilan ako nano miramotan ako但是我所聽聞的所參與的也不少
-
hay a pasifanaen ho ako kita to manan ko larowadan no mako先說明我個人基本資料及出生地部落
-
o hofoc ako itila i kakacawan hay o ciwkangan hananay a niyaroʼ我的出生地在長濱鄉長光村
-
naw pakaciwkangan han a sa to ko ʼalomanay mitengil為何地名為ciokangan呢
-
mato no taywan kora ciwkangan hananay這個ciokangan好像是漢人取名而來的
-
soʼelin oya tangafolan ko panganganay i tiyaho早期這個地名好像平埔族命名的
-
ya naikoran no saikoray kafafolaw no hiay在最後遷徙的時候是
-
no kowapin ato niyaroʼ cepo itiya ho國民兵及 xxx 部落在哪個時候
-
nawhan itira i kawali no ciwkangan satapang a mafaforaw itira遷徙時是從長光東邊開始移動
-
o dadaya matira masoni ko kowang hiwawa在夜晚的時候槍聲作響
-
ya faelohay kiya ka fafaed noya tangafolan那個在高處有平埔族新蓋的房子
-
iraay kiya taporo lalima ko lalomaʼan itira在山坡地上約有5戶家庭在那裡
-
o talaw nangra o pekaw malokelon tayra i laeno niya ʼalo他們害怕的把腿飛奔到山下河邊
-
katimol niya ka maroʼan nangara就在他們住地南側邊
-
ya dihif no fakelo ʼongcoy itira a maroʼ cangra他們在山洞裡的大石頭躲起來
-
o roma sato haw talacowa to awaay to milaliw to其他的跑的跑走的走都不見了
-
saka o roma romiʼad maʼaraw niya tangafolan所以 有一天被平埔族看見
-
a iraay ko maroʼay tora dihif haw sa ira to有人居住在石坑洞哪裡時
-
ya maroʼay itira i ciwkang hiya sa kira打聽詢問 居住在那石坑洞的地方
-
towahilo cikanghya sanay ko sowal就是那個cikanghya的地方啊
-
sa ciwkangan han to kona niyaroʼ所以部落就慣用cukanghya這個地名
-
malinah ko ciwkangan tahira laeno no lotok itiya ho當時cukanghya遷徙到山邊下
-
nawhan itira haw awaay ko fadfad itira haw因為在哪裡無平坦之地是荒煙蔓地
-
awaay ko palomaan to maan o hiya kira o kalokalohan未種植什麼只有板岩之地
-
o hiya no ʼaloʼaloan itila saka malinah tayra i laeno no lotok在哪裡緊鄰河床邊 所以才遷徙到山腳下
-
o ya ʼapilis no lotok haw在那山坡地上
-
ngaʼay a misarafar sako matoʼasay kira長者說 這裡可以開墾山坡地
-
saka itira sa maroʼ所以當時就安住下來
-
matoʼasay itiya ho paloma to dateng老人家就種植疏菜
-
paloma to tamako hatiyatiya o mako harateng haw也種植香煙 但是我的想法是
-
o talaw nira romohoʼ sa ko mako naw masaʼapilis haw我認為是因山坡地陡坡斜度高怕彎腰
-
caay ka a hakowa ko ka takonol no takonol mangaʼay to mipitaw其實不用彎腰多彎就可以用鋤頭挖掘
-
a latek o sanay nikaorira soʼelin ani dahetal caay kafilo有時候說真的 在那空曠的地方也無法勝任
-
mipananom kita to omah mafilo ita caay kafilo kira在農田灌溉也不是容易做得來的
-
kilim saca i tatihi no ʼaloʼaloan apilipilisan itila ko matoʼas itiya ho早期老人家就在河床邊山坡上尋找水源
-
hatiraay ko ciwkangan hananay這就是所謂的長光村部落
-
ngangan no mako ci Sera haw o tadangangan o faki ako ci Sera我的名字叫Sera 傳承Sera faki 的名字而來的
-
o cimil ningra ci katol naw katol nahan haw但是有個偏名叫 katol
-
o nokay nira mitilo haw saheto o katol ko minokayay他去設陷阱回來時 帶回都是南方哪裡的獸皮革
-
o fanges no timotimol hatiraay ko pangangan no matoʼasay是南方哪裡來動物的皮革 就這樣取綽號
-
maalaay sato haw ora cimil nora faki ako ci katol hananay因我的名字是傳承faki的 所以連外號katol就直接套上綽名
-
sa anini to masalof to no wina no fafahi ako kira直到我丈母娘糾正說
-
naw paci katol han ira ko ngangan niya faki ci sera kiya saw為何要取名katol 呢 叔叔有名字叫Sera 呀
-
sa itira tora lomaʼ ato ra no fafahi ako ci sera ko ngangan ako在我家及岳母家就稱呼名用為Sera
-
minokay tayra i lomaʼ ako caka sowal ko ngangan hatira kona kadafo kona ʼorip但在部落時大家都稱呼我為Katol就是這原因
-
sa hatiraay kono mako a falocoʼ接下來我有一些想法
-
naw han i ira ko naemangan ako a mirakat to niyaroʼ在年輕時也走訪了不少部落
-
na itira ca icowcow a 大概 ira ko mamoetep niyaroʼ ho kiya ko nirakatan tona polong我走訪過的原住民部落大概有10個以上
-
a mi pikilim aca ako tonini serangawan no ʼAmis hananay走訪調查有關阿美族的起源及文化
-
ano soʼelin micomod to niyaroʼ han pina ko niyaroʼ若只是走走看看原住民部落那可多了
-
ora misasoʼelinan ako hatira sa ira ko safaw no moetep而認真走訪調查的阿美族部落有超過10個以上
-
ci safaw hatira ko hiya超過10個以上的
-
saka anini o kahiyan no mako haratengan mako haw走訪過這麼多部落 內心印象最深刻的
-
pakayni tini kalala hananay就屬加納納部落了
-
ra sowal no faki itira kalala misaraʼo saan在加納納部落裡 聽長者說 種植無患子樹
-
sa onini ko patosokan ako somowal所以今天就來聊聊種植無患子樹
-
o ngangan nira o palaritin to kalalaay它的名稱是跟加納納連結的
-
to nano halac a mitirian to pakayniay i raʼo hananay sa misaraʼo ko sowal這是有關於智者們長期觀察無患子成長周期後推算部落生息順序的話語
-
mafanaʼ kita o raʼo hananay mato o sapinanaw ita我們知道所謂的無患子是用來洗滌的
-
haw nikaorira naw paka o pisaraʼo han ko pangangan no kalala i tiya ho早期加納納部落為何命名為無患子呢
-
milicay kako toninian o deng namo ko matayalay to hatiniay han nako somowal我曾經詢問是否只有您們部落才有製作無患子
-
ca o na fiyafiyaw niyam iraay ko katengilan nangra mitayal to hatiniay sakira不 在其他部落也有聽說在製作無患子
-
naw iʼayaw niyam a malasawad cangra saan但是在我們部落製作前就已放棄不做了
-
anohoni masowal ako koninian待會兒再說這一段
-
naw malasawad han koni pisaraʼo為何放棄了製作無患子
-
no nini tadamaanay a serangawan no itiraay kalala這個在當時加納納部落裡是了不起的傳統文化
-
haw sowalen ho ako miliʼayaw tona demak我先從前面這件事說起
-
naw itiya ho ko matoʼasay hananay awaay ho ko toki早期老人家沒有時間意涵及觀念
-
awaay ho ko fanaʼan nangra toya ano hakowa kita hakiya也沒有 季節分際
-
a mipaloma to palomaan saan和農耕種植時節
-
a ta matatodong ko rengaw no kakaenen ita才會在時令時節生長農作物
-
nahan halakat kiso latek maloiwid no kiʼetec過早播種也許遇到寒冷天氣
-
siʼenaw ko romiʼad haw mapatay koni miparomaan iso天氣太冷農作物會凍死
-
maosoy sato kiso haw latak makiyaʼot i ʼayaʼayaman如果季節過後再播種又會被鳥兒們吃
-
caka fangcal ko lowad ningra o lahad ningra農作物的生長會緩慢凋萎
-
ano ca matakop toni tataangay a cidal mafaʼil cingra要不就是燄陽天乾旱作物枯萎
-
saka mikilim cangra to malotatodong no他們也會多方尋找適合的
-
ma palomaan to malo kakaenen no matoʼasay可以種植的農作物為族人果腹
-
saka icowa cangra a minengneng toni a raʼo那從哪裡得知呢還是從 ra'o
-
tada kalimelaan koni a raʼo itiyaho itira i kalala a niyaroʼ在早期這個ra'o在加納納部落是多麼珍貴的
-
saka mafanaʼ kako toni demak haw當我知道這件事情時
-
wata iki koni matoʼasay no itiniay sa kako驚嘆這個部落的耆老智慧
-
saka madoydoy ako ko nano toʼas所以我隨著部落長者
-
itiyaay ho no kalala a demak konian在當時加納納部落的這件事
-
nanhan o raʼo hananay haw所謂的 ra'o 呢
-
maraod koni kafonoran nira haw當它果子成熟落下地上時
-
emin sa mafonol ko papah nira樹上的葉子完全就會落下來
-
awaay to ko ʼosaw itira i caʼang o papah hananay在樹枝上的樹葉一片不剩
-
ta maraod to ko kaci coʼongan nira haw當接近長出新芽時
-
mato tatoor sanay to ci coʼong就爭相開枝新嫩芽
-
hatiraay ko pinengneng no matoʼas toninian haw耆老就依據這些種種跡象
-
o ninian masamaan cangra這要怎麼說呢
-
matoʼasay itiya ho pakaynien i folad在早期他們老人家觀察月亮 這個天象如何
-
cecay a folad ira ko keliw kiyami haw poroden nira ko cecay a porod若說一個月亮一個苧麻線就纏成圈兒纏成團
-
nawhan o mafanaʼ kita to folad ma ira ko kapedengan haw我們知道月亮有起落 所以當這個月亮走到快落下時
-
ya malepon to konini a cecay folad sa ko matoʼasay老人家說這個月亮要下來了
-
poroden ho to cecay saka tosa a folad haw poroden to miporod就纏成一個線團 第二月亮出現時又纏一個線團
-
ta saka tolo a folad haw hatiraay to poroden nila當第三個月亮升起時又纏成一個線團
-
tosa ko safaw no porod ningra haw當纏繞的線團已20多個時
-
itira maemin mafonor ko papah no raʼo無患子的葉子全部一個一個的掉下來
-
sa mafanaʼ kora matoʼasay ci coʼong ho kora hiya haw所以長者知道了 當樹上長出新嫩芽時
-
mamangaʼayay to molahad konini o palomaan sanay kora matoʼasay老人家了解這農作物是種植的
-
saka samihecacaan sa awaay ko koyomi awaay ko pasifanaay cangraan所以他們如何知道一個年在還沒有季節分際的農耕運行
-
naw mafanaʼ cangra toya minengneng toni sapaloma pakayni當他們了解到何時該種植哪種作物
-
ano mararid sato ko hiya ko ʼoraʼorad i matoʼem ko romiʼad萬一遇上梅雨季或陰雨天
-
latek caay ka cipohal cangra caka pakayni toni miporodan nangra或許他們不夠聰明 還是從纏繞的線團中獲得經驗
-
malepon tonini o fonor no raʼo o saka fanaʼ nangra當無患子完全掉落地下時 才了解
-
maraod to saan ko matoʼasay mimaan cangra季節分際的農耕運行 長老們明白該何時種植作物
-
sa misaraʼo cangra sa itiya to早期就種植無患子樹
-
itiya to o maan ko saraʼo hananay no hiya misiwngac在當時加納納部落稱sara'o就代表者過年
-
haw misiwngac nawhan kacicoʼongan kira春節時樹枝會發芽
-
o 春天 han kira o kapin hay korira以前官兵稱為春天
-
所以 ya pacoʼong cingra所以它發出新芽時
-
i ʼayaw no pafilong no taywan han nako i ʼayaw我說是在農曆春節前發芽嗎 他說在是的在年前
-
i ikor kono taywan hiwawa sa kira事實上也確實是農曆春節是在發芽之後
-
caayay nengnengen kono kita i niyaroʼay不是嗎 回頭看看各個部落
-
ayaw no pafilong kiyami haw mitanam to miʼanip在農曆春節之前會試著春耕種水稻
-
makera ko taʼangay a kietec manen mafanaʼ若遇見大寒也不知道又能如何
-
hay minokay kita to kasiwngacan i當農曆春節回家時
-
miʼanip ko miʼanipay malepen ko malepenay to插秧的插秧 纏成線團纏線團
-
somowal to leponen to ita sato說每人都纏個線圈兒
-
hay fangcal ko pafilong no taywan ano cila I lomaʼ今天農曆春節好過年
-
a malilafalafang kita sa ko matoʼasay kira老人家說要互道平安拜年
-
sa i ʼayaw nira cicoʼong sato ko hiya haw misatapangay to當樹枝一發芽就開始了
-
yo matiya mafonor ko papah no hiya no raʼo kiyami haw就在無患子樹葉接連落下時
-
milosid to ko matoʼasay to ini omah nira老人家準備農耕的農具之後
-
maliomah to ko matoʼasay walikwik to tini omaomhan老人家到田裡理田翻土
-
nanimaan itiya ko matoʼasay早期的老人家閒來也是東做西做的
-
awaay ko maan no lakat nangra itiyaho也沒有其他想法或是去哪裡
-
a tatayla kako itokay misalama san awaay也不會說 我到都會區走走看看也沒有這念頭
-
ira to ko sowal naw有說過
-
minokay no han no matoʼasay itiya ho ko pinokay早期老人家說回來部落回來的意思是
-
na o Kalingko wa taloma saan nangra no Fataan taloma sa花蓮縣光復鄉稱回家taloma
-
ono timotimor sa minokay saan mansa kona pinokay住南方南邊的人稱回家為minokay
-
patiko tayra i kaetip pitikoan iso kora回到你原來該回去的地方
-
minokay han nanay no matoʼasay itiya ho這就是早期老人家說的回家
-
saka 回原點 han no kapin kira hatira sa minokay官兵說的回原點就是回家
-
a matiraay ko falocoʼ nora matoʼasay kira這是老人家以為想法
-
to pakayra tora demak na tayatayal nangra他們經歷了經過那件事
-
o dafak maratar dadaya minokay早上一大早到晚上才回家
-
caay ko maan deng ko sakakomaen aca to tiʼenec no tiyad不是什麼事 只是想吃東西或者讓肚子墊底
-
caka tiʼenec ko tiyad haw caay ka fecol sako matoʼasay老人家說如果肚子沒東西墊底就沒飽足感
-
ira to patedo sa komaen ano ira to ko kakaenen有東西吃就拼命吃
-
mangaʼay tienec to ko tiyad saan好讓肚子有飽足感
-
ano caay ko somowal mafecol caay ka saan如果沒有制止會不停吃東西不知飽足感
-
nawhan na ira ko saka fecol awaay kira那是因為物資缺乏那能飽足一頓
-
matiraay ko matoʼasay sakatiʼenac tono tiyad所以老人家就會有這樣讓肚子墊底的行為
-
na o rira sapitiʼenec saca o patay to no roray no matoʼasay如果只是依靠著些微食物果腹會過勞而死
-
sa ira to talataiʼtaiʼ sako tayal sasaan ko matoʼasay所以老人家才會說勞動到筋皮力盡了
-
hatiraay ko sowal no mitoʼasay這是老人家流傳的話
-
caay ko maan deng ko sakatiʼenecan no tiyad不是什麼重要事情 只是為了果腹而已
-
saka pakayni kora matoʼasay tora ini a keliw ato raʼo haw老人家從這個苧麻及無患子發想
-
soʼelin ko laday sato haw pakayra to a midoedo ko matoʼasay真的老人家就依循著
-
maraod to ko kafonoran nora a raʼo當無患子接連著落下
-
saʼosi nangra koya porod niya keliw haw也會計算苧麻纏圈線團的數量
-
saka tosa to safaw marepon to大約纏了20幾個時已滿
-
aya mipafilong to nengnengen ko folad iyo噯喲 要過年了 觀望了亮的變化
-
misatapang to kita saan haw我們要開始了
-
ʼayaw nora to pina a folad mihiyaay to tora polong在幾個月以前 已事先將苧麻線團
-
misaʼosi to o polong no niyaroʼ sato hiwawa計算過了 之後召集部落裡的鄉親們說
-
a mangata to ko pifilongan no mita misaraʼo to kita san農曆春節及將到來 我們要製作無患子了
-
ayaw no pina forad misatapang to misoped to hiya在前幾個月前事先釀好
-
to ʼepah matoʼasay將酒屯積備好
-
na ira ko sasangaen to epah awaay ko kakaenen itiya ho san當時物資缺乏的嚴重哪有什麼東西可製酒
-
rara sa matayal o ʼosawʼosaw to ko sasangaen ningra農作收成不多 將少許的殘存食糧勉強製酒
-
soped sa to masakoreng時間一久 慢慢的存糧就可釀酒
-
o siraw ira to haw misasiraw ko matoʼasay醃肉呢是有的 老人家就會腌肉
-
sa iraay ko malokakaenen有足夠的食物
-
tora pina romiʼad nora pafilong matoʼasay itiya ho在過年的哪幾天老人家是有準備年菜的
-
saca pisiwngac to pafilong sa han no matoʼasay老人家說不是春節是過年
-
o rira ko todongay to misaraʼo no kalala這就是加納納的過年的原由
-
nengneng hanako ko roma a niyaroʼ我走訪過其他部落
-
keno o maan ko nangra papinangan caay ka fanaʼ kako我不是清楚知道其他部落的由來
-
ora fiyaw no kalala hatiraay to saan kora i cerohay與加納納鄰近玉里鎮春日里也有類似情形
-
haw ato matadim a tamdaw馬太林部落的人
-
i kawali no kalala ora niyaroʼ tatosa在加納納的左方的2個部落
-
aya kona demak tonian tayra kako啊呀 我因為這件事
-
matadim tayra ceroh licayan ho ako跑去春日里馬太林部落 我又問
-
iraay ko sowal no hiya iraay ko sowal no有傳言 有傳言
-
matoʼasay to no ceroh hatiraay老人家說有聽說類似的事情
-
hay matiraay ko naw haw iraay ko 一半 no niyam haw na i kalala saan有將近一半從加納納哪裡過來的
-
talalicayan ako ko kalalaay tamdaw我又去問加納納的部落的人
-
naw to kamo han nako為什麼你們要這麼做
-
naw o tamdaw no itiniay i kalala a tamdaw為什麼居住在這裡加納納部落的人們
-
ato adihayay manengneng ako itila hiya我好像在哪裡看見很多的人
-
aloma tira i pasawali tira i tomiyac很多的人在東部成功鎮重安部落的地方
-
adihay ko i kalalaay tamdaw有很多加納納部落的人
-
ka i tini to kawali o ceroh ato matadim在這春日里馬太林部落的東側
-
ira ho ko tamdaw tata timol tayra i hiya還有人是往更南方的地方遷徙
-
i tira to i kohkoh iraay to ko在瑞穗哪裡 還有原本就在
-
i kohkohay a tamdaw hiwawa haw居住在瑞穗的的人啊
-
katimol i poskoay ira han ko sowal haw據說在posekoay 的南邊也是有
-
o kedal to konini sakakaay kedal sakatosa都是因為乾旱 最嚴重的乾旱
-
o maan ya milifongoh a ʼada sakira第二個可怕的是獵人頭敵人
-
matiraay ko sakafolaw no itiniay這個是迦納納部落人大遷徙的原因
-
itiraay ho itira nalacolan sakira當時還在部落遺址時
-
matoʼasay no kalala tamdaw加納納的耆老長者說
-
nengneng han awaay to ko tangaayan看看四週環境 其實沒有可讚同認同
-
ya itiraay tira tora ciyaay satokoan kiyami在哪個地方的中央桅柱有沒有
-
hai satoko是桅柱
-
malinah tayra itira nengneng搬去哪個地方一看
-
awaay ko tadangaayan awa ko piradoman環境也有可讚同認同的地方也沒水源
-
miradom sa ko fafahiyan ira laeno婦女們要取水要跑去山腳下
-
kasacieciʼ no ʼalo itira kalaeno在山坳形成的溪流較下游的地方
-
matalaw maala ko letek ko fongoh又害怕遇到獵人頭的敵人
-
haw saka midipang to ko faʼinayan patihi miradom所以男子會守護陪同婦女取水
-
to saka pinananomen to ʼalomanay itira fafaed saka供山上全部落的人飲用水
-
awaay ko tanangaʼayan makedal sato ko說真的 哪裡沒有生活機能
-
kedal hiwawa itiya to soʼelin若是那天發生旱災才知輕重
-
awaay to ko fafanaʼen nora itiraay nalacolan a tamdaw居住在部落遺址的人們已經沒有可以學的
-
saka lopisak sato talatimol所以四處分散
-
ko talatimolay talawali ko talawaliay往南的往南方 往東的往東邊
-
lakowit sato korakat tahira icowa翻山越嶺走到了哪裡
-
tayra i tomiyac o palingataay kora走到了台東縣成功鎮重安這算是近的
-
maraayay haw tayra i cilamitay遠的話是到富里鄉豐南部落
-
hay tayra i alapawan talawali sa o riyar kira有的走到東河鄉泰源村再往東就是海了
-
talaʼamis tayra i tomiyac hatiraay o kalala a tamdaw加納納人就這樣去北方又去成功鎮重安的
-
sa no ira ko ngasaw no tomiyac為何成功鎮重安會有氏族
-
to malecaday no hiya kalala與加納納有相似之處
-
o satapang korira to nika o romaroma cayay to ka hiya起初時候就有了 其他的部落就沒有這樣
-
kami o monaliʼ ira ko monaliʼ i hiya i kalala我們是monali'氏族，在加納納部落也有monali'氏族
-
na no pakayraay kiwit kora na no toʼas kora早期老人家是由奇美部落遷徙而來的
-
hatiraay ko nano toʼas no kalalay a tamdaw tora加納納部落就是這麼古老的部落
-
tikolen haca ako pakayraay tiya i raʼoay haw我先回過頭先說無患子故事
-
ya raʼo ya sowal ako toni haw我說的這個無患子呢
-
nawhan o hiya no matoʼasay koninian這也是老人家們勞動的
-
maraod ko pisaraʼoan masamaan pisaraʼo無患子的產季時 是怎麼製作無患子呢
-
no matoʼasay itira i hiya kalala加納納部落的老人家是如何做
-
han sa ko sowal no matoʼasay老人家細說從頭開始