祭儀文化-小米祭

口語類型：訪談

內容類別：

語言別：南勢阿美語

記錄日期：2022-10-26

影片網址：https://www.youtube.com/watch?v=BZyaT8HNoWY

字幕列表

(Introduction)

祭儀文化-小米祭宜昌部落(Vuner)頭目-李毓書 (Zihu)
U Havay hananay

有關小米祭
U serangawan nu Pangcah

是阿美族祭儀文化
itini i

在這
kaliwmahan

農耕時期
nu payniyaniyaruʼ

阿美族各部落
itini

在
yu

當
adidik henay kuni

小米
havay iri

幼苗期
ira ku mahaenay iri

此即傳統起源
kavanaʼ nu heni tu

耆老於小米的認知
sapi豐年祭 hananay

豐年祭的傳統起源
豐年祭 ku sausi

稱為豐年祭
nu mahaen

如此
kina kakawaw

的形式
U sapikansiya

以感謝
kiyari tu pahiya

對上蒼神靈
nu tireng

上神靈賜福福對人
nu paʼuripay

身體上的康健
u niyan u lingatu

小米時期
nu niyan u

這是
cukimisay han aca

豐年祭
lalikid hanan

形式以原始宗教儀式
lalikid hananay

就如同
niyan u mitipusay

小米收割
atu plumaay

和播種
tu hiya

那些
tipus aca

稻米和
u panay ku sausi

糯米的象徵
u niyan u matuʼasay iri

這是阿美族耆老
a nisimsim

認為
u niyan u kawas

小米的
nu niyan u havay

精靈
hantu iri

是植物
hinapartihay

最敏感的
kavidangan tu aca

也是最討厭的
kina nipalumaan

農作物
kina papalumaan

此農作物
matiyatu

它似乎
iraay ku

具有
nu tamdawan hananay

人性一樣
a kakawaw nira

它有靈性
ini kuya vanaʼ nu mata

有靈眼
atu tangila

有靈耳
paratih hananay

有靈覺
inikuniyan u

而且
u

有
paysing

禁忌
anu

如果
cayka

人們一不
sipinang ku valucuʼ iri

小心隨時
initu kiyaru

會招來
caay ka lemed

禍患災難
a nikayraan nira

只要他接觸
a tamdaw

的人
nitalikulan a nipisimsim

阿美族
nu matuʼasay iri

老人
suwal sa

回憶說
ini i umah

在田裡
u salevadesay

最辛苦
kina demak tuniyan u

的工作
tu sapikawmah tu havay

收割小米時
anu adidik aca ku patelac

如果講話
ni kasumuwal iri

稍不小心
iratu ku vaci

會招來禍患
u iniyan u kakawaw raecus tu a

動作也不得
makangkang

粗暴
ira ku yu caay kalemed hananay

會隨時招來禍患
a demak

災難
u nipipahanhan a mawmah

農耕休息
maherek a mawmah

耕作結束
a talumaʼ tu

預備回家
u nian u sasuwalen iri

等言語
recus a patdu sa

及絕不隨意
pusu nian u nikamusus

放響屁
musus u

放屁要無聲
nikamitaes tu tamdaw

甚至打人
a kakawaw iri

等動作
u sakavidangan nu

都是
nian nu kawas nu nian

小米精靈
nu havay

不喜歡的
u nian

這是
u lingatu

開始
nu nian u havay iri

時期的以
kina likisi tu niyan

原始宗教
namakayniyay kayri i

儀式呈現
pasuelin tu kawas u

來信仰上蒼神靈
i kudulay a kawas u paʼuripay

上蒼神靈的救贖
caay ka u maan

內容單純
u kivisi cira 很嚴肅hananay

嚴肅
caay ka

絕不
mahaen u papayi sananay

有謊謬之舉止
iri marimurak aca

卻是隆重
隆重

marimurak
itini i saka

在第
tusa a puluʼ

二十世紀
nu 20世紀 hananay

tusa a pulu
u lingatu nina

初年
mihecaan tuniyan iri

在20世紀初年
misawadtu

阿美族放棄了
tu niyan u

播種
nipaluma tu havay

小米
u niyantu

而改
u

種
u tipus

水稻
atu panay ku

和糯米
palumaan

種植的
iri caay kalecad ku sapaci tu

小米和水稻是不同
niyan nu sakay

性質
tipus atu panay atu sakaytini i havay

的農作物，小米具有激烈的
nu niyan u

精靈
nu niyan havay a

對人們
nipaculi haw pakaulah

會明確
tu nian a nipavacu iri

的善賞惡罰
tu kuvicu kura

這是小米植物
sisimetek

獨特
haw simetek

獨特的性質
nika anu

但如果
nu tipusay iri dihemay kiniyan

水稻是良性溫和的植物
caay ka tataak ku pavaci

不會隨便
tu tamdaw

害人。
caay papayi sa

不會謊謬
paraecus tu tamdaw

不會害人
sisa, u nipitalikul nu nisimsim nu

所以！老人回憶說:
matuʼasay suwal satu iri

老人的述說:
u niyan

耕作
u nipaluma

所種植的
tu i umahay

在田裡
a panay atu tipus iri

耕作水稻和糯米
riharay kuraan

心情比較輕鬆快樂
anu vavainay iri

男子
mitavi dengaytu a tataang

犁田時可
ku ngarngar

高聲
ami remadiw

獨唱
u niyan u vavahi dengaytu a miki

女孩除草時、談笑
caradaw

可合唱
haw yu

呦
yu

當
milirengus i

除草時
dengaytu a remadiw

可以唱歌
matawa kapahtu

可以開心的笑
nika

然而
anu itiya i paluma

這些在播種
an tu havay iri raecus a mahaen

小米時期是絕對不可以的。
caay ka lecad tukuvicu

是不同的獨特
kunu niyan u kawas

小米精靈
u niya unu niyan u palumaay tu havay

播種小米的
hananay

相關知識
Sisa

因此
u mahiniay a demak

此種播種祭的活動
malatusa

分為兩種
yu havay hen ku demak iri

當還是小米時期時
atu niyan u tipustu yu wawa hen kaku

種植水稻時期，在我孩童時期
u tipus tu amin ku kavanaʼan

據我所知全都是種水稻
nu havay iri

至於種小米
kinatulu kaku a makatakup tu napalumaan

有三次的際遇
nu wama atu ina

爸爸與媽媽播種小米
itini i liklik nu lumaʼ

是在家的周圍
mahaen kuraan

是這樣的情境
iri caay ka

並沒有
silisin isaw tu maan haw

所謂的祭儀喔
sulinay ira ku maniketay

宗教儀式嚴肅
ira aca

還有
ku nipatudung nu

獻上小米祭
heni tu mahiniyay

他們有這樣的獻祭
sisa i niyan u havay haw

因此小米糧食
anu sahemay a kemaen

如果當主食
iri dengaytu

也可以
nika

但是
adidik kira mahiraay

小米顆粒小
utiih rasiu a kemkeman

不便餚餃，牙齒
carekah ku wadis

牙齒會癢
iri saepah hantu nu ruma

有人還釀成
dengayay a misaepah turaan

小米酒
iniyan han tu

這是
u sadimecmecan hananay nu

阿美族人在農業社會所積極開發
misaPangcahay

生產加工食品
sisa iniyan u suwal nu Ppangcah tu

所以，阿美族人所說的
niyan u panay hananay

阿美族語中的「巴奈」
iniyan kiyari ku nikaluvic

代表美麗的豐收
u niyan

小米穗的
u nikalumutuc

成長
u niyan i umahay

在農田裡的
a nipaluma

播種
sisa yu

所以在
pilalikidan iri

阿美族的「豐年祭」中
aca ku nipiluuc

都會出現紮束
adidikay aca a

的小米
mahiraay a havay haw

甚至做成各種的食品
u sapatudung tuyniyan

預備在祭典中供奉
u lisin

是部落
nu niyaruʼ

的祭儀
ira ku tumes nu ulah

在人們心中
nu valucuʼ nu tamdaw

有著對上天滿滿的愛
u sakaytini

這是
i paʼuripay

阿美族人
sakaytini i misapangcahay

對上天的知足與感恩的涵義
ita

我們
u Pangcah haw

身為阿美族人
iri u havay hananay

務必警記小米精靈
hina

避免
paratih

觸怒
u kaedengan tu waca

這農作物
kina

這
ani palumaan

農作物的播種
ira kiyaru ku nika

是帶來麻煩
kalatamdawan nira

是因為它
u tamdawan a wayway

具有人性
atu niyan

敏感
u nikasipinang

靈覺
nipalatih nu mata

有靈眼
atu vanaʼ nu tangila

有靈耳
tu nikateving

靈覺
raecus

絕不許
a misateviteving

輕易觸碰
anu raecus ku kakawaw iri

甚至粗暴動作
miedis kina mahiniyay a Kawas

必遭受小精靈的懲罰
Sisa a ira ku

所以務必
tukuvicu

要遵守
hananay ani

的法則
a

這
lisin tuniyan

祭儀文化
paysin haw

小米的禁忌
han nu Taywan

這是台灣
anu ira ku raecus

如果違反此
tu niyan u paysin iri

禁忌的規條
ira kiyaru ku

人們可能會
caay kalemed

招來
ku tamdaw

人禍
pasu niyan u

尤其是
suwalen u ha的法則

(無中文紀錄)
mivulesak palangaw

要播種時
ira aca ku nipitadihang

必須舉行播種祭先通知
tu niyan u Kawas

這個精靈
nu havay

小米的
mitakus ciraan tuwa mivetik

呼召祂之後祈福
milunguc tu kudulay

祈求上天之靈(小米神)
tu sakakapah

使風調雨順
nikalemangaw

小米順利
lumutuc

生長
anu caay ka haen caay ka kapah ku

如果沒有舉行播種祭小米就沒有
nipivulesak nu heni

好的收成
tuwa iri

另外
tataaktu ku havay iri a

小米長大成熟時
mikerit tu a

舉行收割祭
patalumaʼ

後入倉祭
maherek

完成
a mihiya

初次
pakay taluan

入倉儀式
pakay

放入
tini i suku haw

倉庫
sasingaen iri

儲存
a lima a remiʼad

收穫祭第五天
a maturin a misakeru

持續跳舞
raecus a kemaen tu epah

不可以喝酒
raecus a itini i

不可以在
tanglalay a

皎潔明亮
vulad a lavii

月夜中
a misakeru

跳舞
pasunuk

只能偷偷
sa itini i tuemanay

在黑暗中
a misakeru u niyan

跳舞
u nika siheci kiya

小米穗
u nikalemangaw kiya maluvic

收穫才會好，生長果實纍纍
kiremu adihay ku

農作物的成長
kapahay

收成會越來越好
a heci

果實纍纍
awaay ku etah hananay

沒有不結果實的小米穗
anu kilemel

很賣力
a misakeru iri

跳的越狂熱
kapah aca ku

農作物
ku niyan a nika lemangaw a nipalumaan

的成長收成會越來越好
yu mukasi iri

早期
yu mawmah tu mahiniyay

耕作時
u havay

小米
i cining i kay i kiniyan

以一年為
a mikadademak

一週期
namakayni

從整地
i nimitavi

犁田
tangasa i nipi singa

tangasa i nipsinga'
itini i suku haw

的過程
ini i salili

放入米倉
iri i cining i kay

以一年為
ku sausi

一週期
u

有
tatapangan

以下
u dadimecmecan a mahiniyay

數種主要祭禮
a sapilisin tiniyan u

祭儀文化
sakay tiniyan i havay

小米祭
iri iniku

這裡有
nipatatudung tu nipiadup

專為狩獵祭
yu

在
i aayaw

栽種前
nipivuresak

撒種
palangaw

播種
muketep

十
a remiʼad aca

天或
則
十
sabaw lima a remiʼad

十五天前部落男子
ku iayaw nu niyan

這之前
a miadup

打獵
a miadup ku vavainay

男子打獵
tu niyan u masaselalay

年齡階級
u niyan

這
u kumud

全體
nu danday nu

團隊
adiwawa kiya a kapah

年輕小子預祝將來
kuniyan u piyala

小米莊稼
i tini nipalumaan

豐收
i umah saan

於田莊
ta iri u ruma satu ini ku

另外一則是
sapizunvi haw

準備祭
paayaw ami

播種前夕
a midemak tuyniyan

預備的
yu mahaen satu

祭儀
ini ku

活動
niyan u nipizunvi

準備祭
tu mahiniyay sakaytini

有關播種祭
u havay hananay a kakawaw

播種小米的儀式
sulinay a

將
a eminen ku nilumaʼay a nisingaʼan

各家中的魚類
a vuting u urang haw kavus

魚蝦類
u kavus u kalang emieminen

螃蟹全部吃光
ta a

然後
madimel a misulac

器具
tu niyan u parasay

清洗乾淨
papinaruan tu vuting

以免與小米的
mahaen tuwa

精靈相剋
u sapalangawtu

播種祭
ira kiniyan a mivetiktu

有祈福的儀式
u niyan u tumuk

恭請部落的頭目
anca u iniyan

或則是
u kalas

耆老
nu niyaruʼ

部落的
a mivulesak tu niyan u havay

播種小米時
milunguc tu niyan u paʼuripay

祈求小米神(神靈)
haw u

如此(加強語氣)
tatudung unu havay a kawas

小米的精靈
kiya a kapah

才使
ku niyan u vali ,

氣候風調
u urad

雨順
kapah ku

小米生長的好
nipilisimet

且豐收
u rumatu u

另外
niyan u

一則是
sapirirengus

除草祭
palahd tu iniyan u langaw

使小米長大
mivanut tu niyan

疏苗及除草
u langaw raecusay

為了使小米秧苗
a sakapahen ku

結實
nipaluma

的栽培
u niyan u

在
masalumaʼlumaʼay iri

部落家家
u niyan u adiwawa mikihatiyatiya

個別舉行兒童
tu a sivuduy tu yu vangcalay

穿著盛裝
u niyan hantu

象徵
u saka kapah nu

小米
langaw tu nipahavay tu niyan

長大了
u havay a nipaluma tu havay

終於長大了
u ruma satu ini ku niyan

另外一則
u sapivahvah tu cirekay hananay

是驅蟲祭
iniyan hantu

這是不定期
itiya satu yu

的活動
pihaceng ku nika kemaen

在小米受
tu nipaluma tu havay

到病蟲害
adihay ku nikaen

侵害時才舉行
sisa ini ku niyan u

所以有這不定期
savahvah tu cirekay hananay

驅蟲祭的
a demak

活動
dudu satu

接著
i niku

不定期的
sapilunguc tu cidal

乞晴祭
yu maturin

如連續
a uradan iri ta ira kina mahiniyay

下雨不停時
a nipi安排a demak

才舉行的活動
tuwa iniyantu u

收割祭
mi收穫haw

收割時
tuwa iri i aayaw nu niyan

在收割前夕
iri

全村
mihiya

居民
pakasaw ku niyan u vinawlan

守戒禁食
namin a tamdaw u niyan

即不吃魚類食物
satu a

並
a remiʼad iri

遵小米收割
caay kakemaen tu vuting

不吃魚類
lisimetentu amin nu heni

他們全部整理
a misulac ku niyan u papinaruan

清潔所有的
tu viting tu kalang tu urang

裝魚、裝螃蟹、裝蝦
u varasay

之容器
tuwa dudu sa u 使割祭hananay

接著就是使割祭
i keritantu

收割了
a miala tu niyan

收割這
tu macacakaytu

成熟的
a havay

小米
salikulay satu 入倉祭hananay

最後是入倉祭
micumud patayra i salili

入穀倉
namaherek

太陽曬後
a pawali tu niyan

曬乾的
u havay iri

小米
tuwa pacumuden tu i salili misingaʼ

入倉儲存這一系列的儀式
mahaen kina demak

以入倉祭為結尾
tu sakay tini i havay

有關小米祭的活動
sapakayni i

藉此
tini misanu

族群
Pangcahay a kakawaw iri

在阿美族的傳統觀念裡
anu raecus

生產小米的
ku niyan

成敗與否
u nipalumaan

所栽種的小米
caay ka hacuwa

沒有收成
ku nikawmah anca adihay

或所栽種的小米
ku kawmah iri

有豐收
caay kiyari ku niyan u kingicu

不在於人為的
nu niya nipaluma

栽培技術
u niyan kiyari u raecus

而在於
atu anca u kapah nipivetik

各種祭儀的
saan ku sausi

執行好壞
yu maherek tu a misingaʼ

當族人入倉作業完畢之後
iri iniyan u iniyan

部落才舉行
makumuday a nipiaringato(日語)

綜合性的祭儀活動
haw miaray tu

這儀式叫做感恩祭
paʼuripay

感謝上天
u niyan hantu

也就是
u sasuwalen nu mita

今日我們所謂的
tu 豐年祭hananay

豐年祭
mahaen kina kakawaw tini

是我們的儀式
sulinay u 豐年祭hananay

這儀式叫做感恩祭也就是豐年祭典
miaringatu tu niyan

族人為了感恩
i kudulay

上天神靈而
mihiyatu kapahay a remiʼad

舉行美好的日子
sisa kapah ku langaw sa

因此我們有好的收穫
adihay kuu suwal tu niyan

豐年祭
ira ku ilisin hananay

有區域性的說法
nu 光復way kiniyan haw nu Vataan

在光復區域的說法(Ilisin)
malalikid han kunu mita u amisay

我們吉安南勢(Malalikid )
itiniyay

在
nu Amis malikuda han

中區的阿美族(Malikuda)
nu henitu u 中區

他們中區的豐年祭的名稱
mikumaʼ

各部落
u maan

因說法不同
ku

所以
micukumisay hanay nu Ripun

後來受日本語影響而有月見祭
kiniyan a suwal haw

還有此說法
siwkakusay hananay

收穫會
u niyan

這
haw adihay kina sasuwalen

收穫會很多的說法
siruma kiniyan

簡單的說
iri 月見祭(micukimisay)

月見祭
itini i 中秋節haw

中秋節
kapahay kiniyan a remiʼad iri

是最適合的季節
dengaytu aytiya a mi豐年祭(malalikid/milisin)

dengay tu a i tiya a mi豐年祭
mahanaca kunu Tamazato nu Puseku (玉里)

mahaen aca ku nu Tamazato nu Puseku (玉里)
a niyaruʼ nu misapangcahay a nipisalisin tunu Havay hananay a serangawan.

a niyaru' nu misaPangcahay a nipisalisin tu nu havay hananay a serangawan.