跳到主要內容區塊 :::
:::
  •  41
  •  0
  • FB圖示
  • line圖示
TIME:

  • 字幕列表
  • Hay, ci Atuy ku ngangan nu maku tu nu Pangcah,
    你好 我的族名叫Atuy。
  • U niyaruʼ nu maku itini i Ciwidian hananay a niyaruʼ,
    我的部落是一個叫水璉的部落,
  • U Ciwidian hananay a niyaruʼ, u siwidiay han nu hiya nu tamdaw.
    人們叫水璉部落叫有水蛭的一個部落。
  • U niyaruʼ nu niyam adihay ku widi.
    我們的部落有很多水蛭,
  • yu murakat i lalan talaumah,
    如果走在田間路上,
  • tira ruhepit ku widi i kukuʼ
    水蛭就會吸黏在腳上
  • a micepcep tu remes.
    吸血。
  • Anini satu u sapasevanaʼ aku,
    此刻我要告知的,
  • paini tu sakavanaʼ tu niyaruʼ nu niyam tu Ciwadian.
    是講述我們水璉部落。
  • U nikamawmah itini i laku,
    在田間的農耕,
  • u sakamawmah nu niyam tu Ciwidian itini i laku,
    在水璉部落田間農耕時,
  • caay kalecad kiya atu nu enar.
    可能與平地區域的方式不同。
  • Yu wawa hen kami itini i niyaruʼ
    當我們還小的時候,
  • a mawmah tu laku.
    要去田間農耕。
  • U nikalingatu nu nikamawmah,
    在農忙時期開始,
  • misangaʼ tu sasapuran,
    就要做好植秧苗的地塊,
  • misupet tu sakapahay nu sapalangaw tu umah,
    並收集最好的稻種,
  • misiwasiw mipiliʼ tu etah.
    要篩選剔除空殼的稻粒,
  • itiya mangaay ku nipalangaw saan ku suwal nu pasevanaʼay nu matuʼasay
    懂此事的耆老說過這種方法才會長出好苗。
  • U lingatu nu nikamawmah,
    要種稻開始前,
  • misenger tu sapalangaw,
    先浸泡秧苗種子,
  • U dadahal ku umah adihay ku pisenger tu sapalangaw,
    農地較廣者就要多浸泡秧苗種子,
  • i sauwacen ku pisenger.
    會浸泡在溪水。
  • Misenger tu tulu a remiad,
    浸泡3天,
  • tu tangasa i cacay a lipay ku nipisenger,
    要浸泡至一星期之間,
  • tangasa satu ku remiad,
    等時間到了,
  • sudaten tu a patahekal patala i lumaʼ.
    就要拿出來放置家裡
  • a mihemhem tu tulu a remiad,
    再悶個3天、
  • tangasa i lima a remiad,
    至5天,
  • mimelaw tu kamuletuc tu adidi nu langaw.
    就要看看苗種子破殼發芽了沒。
  • Itiya malingatu tu a misangaʼ tu pisapuran tu umah,
    此時就要開始行播種前置作業,
  • Yu itiya tu pisangaʼan tu kaliumahan,
    在那時就先做好耕作的動作,
  • miciris tu ku micirisay.
    要做疏水道的人就去做疏水道。
  • U vavainay ku micirisay,
    男生來做田埂疏水圳,
  • u vavahi malingatu tu a misatarin tu umah,
    女生則開始做田埂。
  • U kalingatuan tu a mawmah saan,
    要開始農忙了,
  • a misangaʼtu tu sapur,
    就要整理苗圃,
  • a mangata tu mivulesak i sawmah,
    接近種稻時期就要撒種子。
  • Itiya mivulesaktu tu sasapuran,
    在這時候要撒播種苗了,
  • u vavainay miciris miciristu tu saumahan.
    男生則要做水圳道便於耕作。
  • Yu mulutuc tu ku misasapuran,
    當秧苗發芽了,
  • ira tu ku tuwid a mipucpuctu tu lutuc nu sapur.
    就會有小鳥來叼啄稻田的稻穗,
  • itiya mivahvahtu tu tuwid.
    那時就要揮趕驅離像麻雀類的鳥。
  • U mivahvahay tu tuwid,
    驅趕鳥的人,
  • u hiya u wawa aca ku mivahvahay tu tuwid,
    是由孩童來驅趕麻雀,
  • itiya a patalaw.
    等鳥來時再驚嚇飛鳥。
  • Misangaʼtu tu sapatalaw aca ku matuʼasay,
    長輩也開始製作趕鳥響板,
  • u wawa misangaʼ ku matuasay tu telatelaʼ,
    連孩童大人也在做趕鳥響板,
  • anu ira aca ku tuwid a mingata palatelaʼen tu.
    當有鳥靠近時就觸動趕鳥響板。
  • U telatelaʼ hananay,
    所謂驅鳥響板,
  • u awul pelaʼen ku awul,
    是用剖開的竹子做的,
  • tu cacay ku tataakay mahanay vitunay ku tataakay.
    用一種較粗大的那一種刺竹。
  • Tataakay a vitunay tataak ku suni,
    大的刺竹做的聲音比較大,
  • anu u ruma sa i, u kangkang suʼuten,
    另外則是鐵罐子綁串起來的,
  • a mipasacacacacay ku kangkang,
    由一個一個的鐵罐子,
  • a caay u hiya u cungal.
    但瓶子類是不能用。
  • Anu ira sa ku tuwid a mingata i,
    如果鳥一過來靠近田間時,
  • ngangihen ku kangkang, u cungal aca,
    就搖動鐵罐或是瓶類,
  • kalingking sa milaliw ku tuwid,
    很快的麻雀就飛走了,
  • a u ayam aca.
    或是其他鳥也飛走。
  • Mahaen ku pisasapur yu itiya henay,
    在當時苗圃就是這麼個樣子,
  • Lingatu satu a maumah tu,
    接著就是要農耕了。
  • Misatarin ku vavahi,
    女人就修築田埂,
  • u vavainay tara tu i Hutin,
    男人則去一個叫呼庭的地方,
  • a milepel tu mipahutinan a rarapa.
    去牽放養吃草的牛隻回來。
  • A mangatatu a kamaumahan,
    要接近農忙了,
  • u sakamaumah nu niyam i Ciwidian,
    我們水璉的農耕,
  • caay kalecad kiya tunu i enaray.
    不和其他平地區域一樣。
  • Yu itiya hen maumah kami i wawa henay,
    當時我們雖還是小孩但也要下田。
  • u rarapa ku sakamaumah nu niyam.
    我們是用牛來農耕的
  • u saʼayaw nu paritiriting tu rarapa a pasakasak.
    先前是把牛連牽讓牛在田裡踩踏。
  • U raang ku cacay, ta u miduduʼay tu raang,
    首先是母牛接著是跟著母牛的
  • tatangasa i tuvur,
    是小牛,
  • pasasuʼusuʼuten amin
    全部互相綁住,
  • ku tangal nu rarapa itini i puhung,
    綁在牛隻的頭角上,
  • itiya a misaliyut tu sakamawmah.
    讓牛圍圈來踩踏整地。
  • Tiya u pisakasak tunu niyam i Ciwidian
    那時候我們水璉是採用踩踏方式整田
  • tu sakamawmah,
    來從事農耕,
  • kay caay kalecad atu enar.
    也許與其他平地地區不同方式。
  • U nu niyam satu,
    至於我們,
  • u kasalaku caay kadadahal ku laku nu niyam,
    可耕作的地不夠寬,
  • masadankaydankay ku hiya ku laku.
    水田還像階梯一樣是一層層的狀態。
  • Itiya u rarapa
    那時利用牛隻
  • ku sakadademak nu niyam a mipasakasak,
    用來幫我們做踩踏整地工作。
  • Pasakasak satu kami,
    我們在踩踏整地時
  • i ruma ira ku remiʼaday,
    有的則是在白天做,
  • ira ku laviiay a pasakasak.
    也有的是在晚上踩踏。
  • Awaay ku nanum nu niyam u Ciwidian,
    我們水璉沒有水源,
  • i ruma satu,
    有時候,
  • kakedadan awaay ku nanum nu niyaruʼ.
    乾旱期部落也沒有水源。
  • Miangang tu sikawasay
    那時就會請巫師祈雨,
  • a tala i vuwak nu nanum,
    到有水源頭處去求水,
  • a mikilim tu nanum a pakaʼurad.
    祈求神靈賜予甘霖。
  • Itiya maʼurad tu, itiya ira ku nanum nu niyaruʼ sakamawmah,
    當雨來了,部落才有水源耕作,
  • u nanum nu niyam u sakamawmah,
    我們的水源是用來灌溉農田,
  • pakatukien.
    依時間計時的,
  • cacay a tatukiyan,
    一個小時
  • u ruma a lumaʼ.
    就要另換一家,
  • cacay a tatukiyan u ruma a lumaʼ.
    一小時後就換戶。
  • Yu ruma u lavii ku nu ruma,
    有的時候在晚間換戶灌溉,
  • kakacungvang nu hiya
    他們一直輪流替換
  • nu kakasisi tu nanum,
    分享供水。
  • u lavii ku kasadademak i umah
    利用晚間來從事農耕
  • pasakasak.
    踏踩水田。
  • Yu pakasakasak satu kami,
    當換我們來踏踩田土時,
  • u matuʼasay
    長輩們
  • micakcak i tepar nu umah,
    在田間旁邊鬆土挖地整修,
  • u ina misataring,
    婦女則修築田埂,
  • u wawa, u mamipasakasak aca ku wawa.
    孩童也參與踩踏田土的工作。
  • Midakaw itini i kulul nu rarapa,
    有的會爬在牛背上,
  • u maradiway remadiw,
    愛唱歌的就唱歌,
  • u ruma satu pasakasak i ruma.
    或是去別處踩踏。
  • Matukatuk materak i umah,
    有時因疲勞打瞌睡跌落在田間,
  • macihi henay nu matuʼasay.
    還會挨長輩的罵。
  • Yu matiya henay,
    在當時,
  • maherek tu pasakasak,
    結束踩踏田土後,
  • lataken tu nu matuʼasay.
    再由長者用浪滾木壓平地面。
  • U latak hananay,
    而浪板滾木農具呢,
  • u nisangaʼan tu tataʼakay a kilang
    是用大的木材切割做成
  • tu masakimulmulay
    圓形狀,
  • a misalatalatak.
    做成浪板滾壓(楊桃型)農具。
  • Tataʼak ku latak hananay,
    這浪板(楊桃型)農具很大,
  • kay caay tu pakamelaw ku aniniay tu a tamdaw
    也許現代人已經沒看過
  • tu latak hananay.
    這浪板滾木(楊桃型)農具,
  • dakawen nu tamdaw i kudukudul ku latak hananay,
    要有人踏在農具上面的,
  • itiya mamuniʼ ku hiya sera.
    這時農田泥土就會變軟。
  • Itiya maherek satu a milatak ku matuʼasay,
    當長者完成滾壓把地表整平後
  • mikarud
    就再耙犁,
  • karuden tu a misakapah,
    把地再耙平弄好,
  • u rengus
    而雜草
  • a pipien a patalasasa.
    則要掩埋在土下面。
  • Maherek satu a mikarud
    耙犁好了,
  • a palilinen,
    在用圓木整平,
  • palilinen tu a mangata tu a mipaenip sa,
    地整平後就準備插秧了,
  • palilinen tu a misaʼenar.
    整平使插秧地更平整。
  • U pipaenip nu niyam u Ciwidian,
    關於我們水璉的插秧,
  • u awaayay ku paysu a micakay tu karireng,
    因為沒錢買農用機器,
  • telengen tu telay a mipaenip.
    所以就拉線用來插秧。
  • pakayni i terung a malingatu
    從田中央開始
  • a mipaenip,
    插秧。
  • U paenipay satu niyaruʼ nu niyam,
    我們水璉部落插秧,
  • u vavahi amin ku papaenip,
    會由全村婦女來插秧,
  • U vavainay
    而男性,
  • u mamikelut tu sapaenip
    則用鏟子鏟秧苗。
  • Murungay tu sapur u vavainay tu,
    肩挑秧苗的也是男性來做,
  • anu caay a wawa ku miurungay tu sapur.
    要不然就換孩童挑秧苗。
  • Urung satu kami u wawa tu sapur itiya hen
    小時候的我們在挑秧苗時
  • awaay ku kucu,
    沒有穿鞋,
  • mahadasi amin,
    全部打赤腳,
  • yu ruma matuluʼ i taritaringan.
    有時還會在田埂上滑倒。
  • Yu mikelut satu ku matuʼasay tu sapaenip,
    當長輩在鏟秧苗時,
  • ira ku mavanaʼay nu matuʼasay,
    就會有做事熟練的長者,
  • misangaʼ tu i-su tu maamaan aca.
    製作各式各樣的藝術品,
  • tu kakaluwaluwa han katawaan a i-su.
    做些讓人好笑的陶土藝術。
  • Yu vavainay u vavahi
    製作男樣或女樣的造型,
  • ku sangaʼan nu vavaʼinay a misangaʼ,
    製作是男的在做,
  • tu matatakecay nu vavahi atu vavainay,
    產品有男女擁抱的造型。
  • Malaluwaluwah sa ku makaaraw tu nu paenipay.
    插秧者看到作品就大笑不已
  • yu ruma satu,
    有時候,
  • anu icuwaan ku papavelien tu sapur,
    看看要把秧苗給誰,
  • sasuwalen nu mikelutay a vavainay
    是由鏟刮秧苗的男士,
  • ku miurungay tu sapur.
    交待給挑秧苗的人分送,
  • kakairaan a vavahiyan haw ku pavelien sa,
    每一位插秧婦女都有一份。
  • yu ruma maala tu nu mialaay tu sapur,
    有時候挑苗者看到拿到的作品,
  • maluwaluwah sa makamelaw tu misangaʼan nu heni tu i-su.
    她們看到做好的藝術品大家都笑翻了。
  • Mahaen ku kalaluwaluwah,
    這種歡笑,
  • nu mawmahay yu itiya hen i paenipan.
    只有在插秧時期才聽得到這種笑聲。
  • Maherek satu a paenip,
    插秧好了後,
  • u piniwaniwan tu,
    就要開始拔草,
  • miniwaniw satu,
    拔草時
  • u vavahi ku miniwaniway ku alumanay.
    大多由婦女做這件事。
  • Anu ira ku lawad nu vavainay,
    男士們如果有空,
  • miniwaniw ku vavainay.
    他們也會幫忙。
  • Yu nikapiniwaniw
    在田裡跪膝拔草時,
  • mapapaliw itiya ku lumalumaʼ.
    家家戶戶也都會互助幫忙。
  • U kasaniyaniyaruʼ mapapaliw,
    對於部落之間也相互幫忙,
  • aniniay satu u nu Hulam mi-huwan-kun han ku nu aniniay.
    就現代人來說就叫換工。
  • Yu itiya henay,
    在那時候,
  • yu maherek miniwaniw,
    如果拔草好了,
  • u vavainay satu,
    男士們呢
  • u tadamaratar milicirekay.
    一早就去抓蟲。
  • tu hiya liumah tu langaw,
    當農田秧苗長大後
  • anu caay licirekayen,
    如果不抓蟲,
  • mahemin nu cirekay ku papah nu tipus,
    蟲子就會爬滿整個稻田的葉子,
  • awaay ku epec saan.
    這樣就會很糟糕。
  • Yu itiya hen,
    那時候,
  • yu musadak satu ku tipus tataʼak tu
    當稻米稻穗都長大時
  • mivahuwitu tu tuwid.
    就要趕鳥了。
  • Misangaʼtu ku matuʼasay tu sapatalaw
    長輩們就要開始做趕鳥器
  • tu sapivahvah tu tuwid.
    用來趕走鳥群。
  • U wawa tu ku ucuren nu matuʼasay,
    這時候大人就會交託孩童們,
  • a tayra i umaumahan
    到田間
  • a mivahuy tu tuwid.
    去驅趕麻雀。
  • U dadahalay ku umah a lumalumaʼ,
    對擁有大片農地的家戶來說,
  • misangaʼtu tu sapipatalaw tu tuwid,
    就要開始做趕鳥器了。
  • miteleng tu telay
    開始拉尼龍線
  • namakawali namakatimul namakaamis,
    從東往南在到北
  • u piteleng tu telay,
    這樣圍拉繩線。
  • Itiya mamitaeliv ku ayam,
    這時後飛鳥來了,
  • matengil nu heni ku kangkang,
    鳥聽到鐵罐聲
  • u pipatalaw tu tamdaw,
    也是用來嚇人。
  • ngangiʼen nu itilaay a wawa.
    就由在那裏的孩童們來牽動。
  • Itiya matalaw ku tuwid, u ayam aca,
    這時候麻雀及其他鳥類就會驚嚇,
  • caay tu katara a kemaen tu lutuc nu panay.
    鳥類就不會去吃稻田裡的稻穗。
  • Yu ruma anu caay patalawen mahemin
    有時候若不這樣嚇赫,稻子恐全被吃掉,
  • papaen nu tuwid ku panay,
    稻穗也都被鳥啄食,
  • awaay ku epuc nu nipalumaan tu panay.
    這樣子種的稻子就沒收成。
  • Sisa, mivahvah tu tuwid itiya,
    所以那時候就要趕鳥,
  • tangasaan santu ku pitipusan.
    直到要收割時期。
  • U pitipusan tu maruhem tu ku tipus,
    當稻熟了也就要收割了,
  • mangata tu ku pitipusan.
    接近割稻期。
  • U kavaliyusan tu yu ruma,
    有時會遇到颱風期,
  • u katalawan nu mawmahay ku valiyus.
    此時務農者最怕颱風了。
  • Tayni cumud han nu valiyus,
    颱風來了時,
  • mapeliʼ tu amin ku tatipusen,
    會將把要收割的稻田全部吹倒貼地,
  • mulangaw tu ku mulangaway.
    此時發芽的發芽。
  • Sisa,
    所以,
  • u remiʼad ku melawen nu mawmahay.
    務農者會要看天氣行事。
  • Yu mitipus satu,
    當要收割時,
  • u vavahi hantu u mamiritrit tu tatipusen.
    則由婦女們來割稻禾。
  • U vavainay ku mikikayay,
    男士們就用腳踏脫殼機,
  • kilemel ku vavainay a mikikay
    因為男士們有力
  • a miripaʼ tu kikay saan.
    腳踏脫殼機。
  • Sisa, u vavainayan amin ku mikikayay,
    所以全由男士們踩踏機器,
  • u vavahi miritrit.
    婦女則負責割稻。
  • U vavainay misiwasiw aca,
    有時男士們也會篩稻榖,
  • emurung aca tu tipus a patalumaʼ.
    也會扛稻穀回到家。
  • Yu itiya hen awaay ku lalan sakatalumaʼ nu makaumah,
    在那時候田裡是沒有道路回家的,
  • u karireng,
    會用車子、
  • u kelakelaʼ,
    或用牛車、
  • u twapay,
    或用拖拉板車、
  • u sapiculuʼ patalumaʼ.
    用來載稻穀回家的運具。
  • Hatini tu ku kungku nu maku,
    故事我就講到這裡,
  • Aray!
    謝謝!