- 41
- 0
- 字幕列表
-
Hay, ci Atuy ku ngangan nu maku tu nu Pangcah,你好 我的族名叫Atuy。
-
U niyaruʼ nu maku itini i Ciwidian hananay a niyaruʼ,我的部落是一個叫水璉的部落,
-
U Ciwidian hananay a niyaruʼ, u siwidiay han nu hiya nu tamdaw.人們叫水璉部落叫有水蛭的一個部落。
-
U niyaruʼ nu niyam adihay ku widi.我們的部落有很多水蛭,
-
yu murakat i lalan talaumah,如果走在田間路上,
-
tira ruhepit ku widi i kukuʼ水蛭就會吸黏在腳上
-
a micepcep tu remes.吸血。
-
Anini satu u sapasevanaʼ aku,此刻我要告知的,
-
paini tu sakavanaʼ tu niyaruʼ nu niyam tu Ciwadian.是講述我們水璉部落。
-
U nikamawmah itini i laku,在田間的農耕,
-
u sakamawmah nu niyam tu Ciwidian itini i laku,在水璉部落田間農耕時,
-
caay kalecad kiya atu nu enar.可能與平地區域的方式不同。
-
Yu wawa hen kami itini i niyaruʼ當我們還小的時候,
-
a mawmah tu laku.要去田間農耕。
-
U nikalingatu nu nikamawmah,在農忙時期開始,
-
misangaʼ tu sasapuran,就要做好植秧苗的地塊,
-
misupet tu sakapahay nu sapalangaw tu umah,並收集最好的稻種,
-
misiwasiw mipiliʼ tu etah.要篩選剔除空殼的稻粒,
-
itiya mangaay ku nipalangaw saan ku suwal nu pasevanaʼay nu matuʼasay懂此事的耆老說過這種方法才會長出好苗。
-
U lingatu nu nikamawmah,要種稻開始前,
-
misenger tu sapalangaw,先浸泡秧苗種子,
-
U dadahal ku umah adihay ku pisenger tu sapalangaw,農地較廣者就要多浸泡秧苗種子,
-
i sauwacen ku pisenger.會浸泡在溪水。
-
Misenger tu tulu a remiad,浸泡3天,
-
tu tangasa i cacay a lipay ku nipisenger,要浸泡至一星期之間,
-
tangasa satu ku remiad,等時間到了,
-
sudaten tu a patahekal patala i lumaʼ.就要拿出來放置家裡
-
a mihemhem tu tulu a remiad,再悶個3天、
-
tangasa i lima a remiad,至5天,
-
mimelaw tu kamuletuc tu adidi nu langaw.就要看看苗種子破殼發芽了沒。
-
Itiya malingatu tu a misangaʼ tu pisapuran tu umah,此時就要開始行播種前置作業,
-
Yu itiya tu pisangaʼan tu kaliumahan,在那時就先做好耕作的動作,
-
miciris tu ku micirisay.要做疏水道的人就去做疏水道。
-
U vavainay ku micirisay,男生來做田埂疏水圳,
-
u vavahi malingatu tu a misatarin tu umah,女生則開始做田埂。
-
U kalingatuan tu a mawmah saan,要開始農忙了,
-
a misangaʼtu tu sapur,就要整理苗圃,
-
a mangata tu mivulesak i sawmah,接近種稻時期就要撒種子。
-
Itiya mivulesaktu tu sasapuran,在這時候要撒播種苗了,
-
u vavainay miciris miciristu tu saumahan.男生則要做水圳道便於耕作。
-
Yu mulutuc tu ku misasapuran,當秧苗發芽了,
-
ira tu ku tuwid a mipucpuctu tu lutuc nu sapur.就會有小鳥來叼啄稻田的稻穗,
-
itiya mivahvahtu tu tuwid.那時就要揮趕驅離像麻雀類的鳥。
-
U mivahvahay tu tuwid,驅趕鳥的人,
-
u hiya u wawa aca ku mivahvahay tu tuwid,是由孩童來驅趕麻雀,
-
itiya a patalaw.等鳥來時再驚嚇飛鳥。
-
Misangaʼtu tu sapatalaw aca ku matuʼasay,長輩也開始製作趕鳥響板,
-
u wawa misangaʼ ku matuasay tu telatelaʼ,連孩童大人也在做趕鳥響板,
-
anu ira aca ku tuwid a mingata palatelaʼen tu.當有鳥靠近時就觸動趕鳥響板。
-
U telatelaʼ hananay,所謂驅鳥響板,
-
u awul pelaʼen ku awul,是用剖開的竹子做的,
-
tu cacay ku tataakay mahanay vitunay ku tataakay.用一種較粗大的那一種刺竹。
-
Tataakay a vitunay tataak ku suni,大的刺竹做的聲音比較大,
-
anu u ruma sa i, u kangkang suʼuten,另外則是鐵罐子綁串起來的,
-
a mipasacacacacay ku kangkang,由一個一個的鐵罐子,
-
a caay u hiya u cungal.但瓶子類是不能用。
-
Anu ira sa ku tuwid a mingata i,如果鳥一過來靠近田間時,
-
ngangihen ku kangkang, u cungal aca,就搖動鐵罐或是瓶類,
-
kalingking sa milaliw ku tuwid,很快的麻雀就飛走了,
-
a u ayam aca.或是其他鳥也飛走。
-
Mahaen ku pisasapur yu itiya henay,在當時苗圃就是這麼個樣子,
-
Lingatu satu a maumah tu,接著就是要農耕了。
-
Misatarin ku vavahi,女人就修築田埂,
-
u vavainay tara tu i Hutin,男人則去一個叫呼庭的地方,
-
a milepel tu mipahutinan a rarapa.去牽放養吃草的牛隻回來。
-
A mangatatu a kamaumahan,要接近農忙了,
-
u sakamaumah nu niyam i Ciwidian,我們水璉的農耕,
-
caay kalecad kiya tunu i enaray.不和其他平地區域一樣。
-
Yu itiya hen maumah kami i wawa henay,當時我們雖還是小孩但也要下田。
-
u rarapa ku sakamaumah nu niyam.我們是用牛來農耕的
-
u saʼayaw nu paritiriting tu rarapa a pasakasak.先前是把牛連牽讓牛在田裡踩踏。
-
U raang ku cacay, ta u miduduʼay tu raang,首先是母牛接著是跟著母牛的
-
tatangasa i tuvur,是小牛,
-
pasasuʼusuʼuten amin全部互相綁住,
-
ku tangal nu rarapa itini i puhung,綁在牛隻的頭角上,
-
itiya a misaliyut tu sakamawmah.讓牛圍圈來踩踏整地。
-
Tiya u pisakasak tunu niyam i Ciwidian那時候我們水璉是採用踩踏方式整田
-
tu sakamawmah,來從事農耕,
-
kay caay kalecad atu enar.也許與其他平地地區不同方式。
-
U nu niyam satu,至於我們,
-
u kasalaku caay kadadahal ku laku nu niyam,可耕作的地不夠寬,
-
masadankaydankay ku hiya ku laku.水田還像階梯一樣是一層層的狀態。
-
Itiya u rarapa那時利用牛隻
-
ku sakadademak nu niyam a mipasakasak,用來幫我們做踩踏整地工作。
-
Pasakasak satu kami,我們在踩踏整地時
-
i ruma ira ku remiʼaday,有的則是在白天做,
-
ira ku laviiay a pasakasak.也有的是在晚上踩踏。
-
Awaay ku nanum nu niyam u Ciwidian,我們水璉沒有水源,
-
i ruma satu,有時候,
-
kakedadan awaay ku nanum nu niyaruʼ.乾旱期部落也沒有水源。
-
Miangang tu sikawasay那時就會請巫師祈雨,
-
a tala i vuwak nu nanum,到有水源頭處去求水,
-
a mikilim tu nanum a pakaʼurad.祈求神靈賜予甘霖。
-
Itiya maʼurad tu, itiya ira ku nanum nu niyaruʼ sakamawmah,當雨來了,部落才有水源耕作,
-
u nanum nu niyam u sakamawmah,我們的水源是用來灌溉農田,
-
pakatukien.依時間計時的,
-
cacay a tatukiyan,一個小時
-
u ruma a lumaʼ.就要另換一家,
-
cacay a tatukiyan u ruma a lumaʼ.一小時後就換戶。
-
Yu ruma u lavii ku nu ruma,有的時候在晚間換戶灌溉,
-
kakacungvang nu hiya他們一直輪流替換
-
nu kakasisi tu nanum,分享供水。
-
u lavii ku kasadademak i umah利用晚間來從事農耕
-
pasakasak.踏踩水田。
-
Yu pakasakasak satu kami,當換我們來踏踩田土時,
-
u matuʼasay長輩們
-
micakcak i tepar nu umah,在田間旁邊鬆土挖地整修,
-
u ina misataring,婦女則修築田埂,
-
u wawa, u mamipasakasak aca ku wawa.孩童也參與踩踏田土的工作。
-
Midakaw itini i kulul nu rarapa,有的會爬在牛背上,
-
u maradiway remadiw,愛唱歌的就唱歌,
-
u ruma satu pasakasak i ruma.或是去別處踩踏。
-
Matukatuk materak i umah,有時因疲勞打瞌睡跌落在田間,
-
macihi henay nu matuʼasay.還會挨長輩的罵。
-
Yu matiya henay,在當時,
-
maherek tu pasakasak,結束踩踏田土後,
-
lataken tu nu matuʼasay.再由長者用浪滾木壓平地面。
-
U latak hananay,而浪板滾木農具呢,
-
u nisangaʼan tu tataʼakay a kilang是用大的木材切割做成
-
tu masakimulmulay圓形狀,
-
a misalatalatak.做成浪板滾壓(楊桃型)農具。
-
Tataʼak ku latak hananay,這浪板(楊桃型)農具很大,
-
kay caay tu pakamelaw ku aniniay tu a tamdaw也許現代人已經沒看過
-
tu latak hananay.這浪板滾木(楊桃型)農具,
-
dakawen nu tamdaw i kudukudul ku latak hananay,要有人踏在農具上面的,
-
itiya mamuniʼ ku hiya sera.這時農田泥土就會變軟。
-
Itiya maherek satu a milatak ku matuʼasay,當長者完成滾壓把地表整平後
-
mikarud就再耙犁,
-
karuden tu a misakapah,把地再耙平弄好,
-
u rengus而雜草
-
a pipien a patalasasa.則要掩埋在土下面。
-
Maherek satu a mikarud耙犁好了,
-
a palilinen,在用圓木整平,
-
palilinen tu a mangata tu a mipaenip sa,地整平後就準備插秧了,
-
palilinen tu a misaʼenar.整平使插秧地更平整。
-
U pipaenip nu niyam u Ciwidian,關於我們水璉的插秧,
-
u awaayay ku paysu a micakay tu karireng,因為沒錢買農用機器,
-
telengen tu telay a mipaenip.所以就拉線用來插秧。
-
pakayni i terung a malingatu從田中央開始
-
a mipaenip,插秧。
-
U paenipay satu niyaruʼ nu niyam,我們水璉部落插秧,
-
u vavahi amin ku papaenip,會由全村婦女來插秧,
-
U vavainay而男性,
-
u mamikelut tu sapaenip則用鏟子鏟秧苗。
-
Murungay tu sapur u vavainay tu,肩挑秧苗的也是男性來做,
-
anu caay a wawa ku miurungay tu sapur.要不然就換孩童挑秧苗。
-
Urung satu kami u wawa tu sapur itiya hen小時候的我們在挑秧苗時
-
awaay ku kucu,沒有穿鞋,
-
mahadasi amin,全部打赤腳,
-
yu ruma matuluʼ i taritaringan.有時還會在田埂上滑倒。
-
Yu mikelut satu ku matuʼasay tu sapaenip,當長輩在鏟秧苗時,
-
ira ku mavanaʼay nu matuʼasay,就會有做事熟練的長者,
-
misangaʼ tu i-su tu maamaan aca.製作各式各樣的藝術品,
-
tu kakaluwaluwa han katawaan a i-su.做些讓人好笑的陶土藝術。
-
Yu vavainay u vavahi製作男樣或女樣的造型,
-
ku sangaʼan nu vavaʼinay a misangaʼ,製作是男的在做,
-
tu matatakecay nu vavahi atu vavainay,產品有男女擁抱的造型。
-
Malaluwaluwah sa ku makaaraw tu nu paenipay.插秧者看到作品就大笑不已
-
yu ruma satu,有時候,
-
anu icuwaan ku papavelien tu sapur,看看要把秧苗給誰,
-
sasuwalen nu mikelutay a vavainay是由鏟刮秧苗的男士,
-
ku miurungay tu sapur.交待給挑秧苗的人分送,
-
kakairaan a vavahiyan haw ku pavelien sa,每一位插秧婦女都有一份。
-
yu ruma maala tu nu mialaay tu sapur,有時候挑苗者看到拿到的作品,
-
maluwaluwah sa makamelaw tu misangaʼan nu heni tu i-su.她們看到做好的藝術品大家都笑翻了。
-
Mahaen ku kalaluwaluwah,這種歡笑,
-
nu mawmahay yu itiya hen i paenipan.只有在插秧時期才聽得到這種笑聲。
-
Maherek satu a paenip,插秧好了後,
-
u piniwaniwan tu,就要開始拔草,
-
miniwaniw satu,拔草時
-
u vavahi ku miniwaniway ku alumanay.大多由婦女做這件事。
-
Anu ira ku lawad nu vavainay,男士們如果有空,
-
miniwaniw ku vavainay.他們也會幫忙。
-
Yu nikapiniwaniw在田裡跪膝拔草時,
-
mapapaliw itiya ku lumalumaʼ.家家戶戶也都會互助幫忙。
-
U kasaniyaniyaruʼ mapapaliw,對於部落之間也相互幫忙,
-
aniniay satu u nu Hulam mi-huwan-kun han ku nu aniniay.就現代人來說就叫換工。
-
Yu itiya henay,在那時候,
-
yu maherek miniwaniw,如果拔草好了,
-
u vavainay satu,男士們呢
-
u tadamaratar milicirekay.一早就去抓蟲。
-
tu hiya liumah tu langaw,當農田秧苗長大後
-
anu caay licirekayen,如果不抓蟲,
-
mahemin nu cirekay ku papah nu tipus,蟲子就會爬滿整個稻田的葉子,
-
awaay ku epec saan.這樣就會很糟糕。
-
Yu itiya hen,那時候,
-
yu musadak satu ku tipus tataʼak tu當稻米稻穗都長大時
-
mivahuwitu tu tuwid.就要趕鳥了。
-
Misangaʼtu ku matuʼasay tu sapatalaw長輩們就要開始做趕鳥器
-
tu sapivahvah tu tuwid.用來趕走鳥群。
-
U wawa tu ku ucuren nu matuʼasay,這時候大人就會交託孩童們,
-
a tayra i umaumahan到田間
-
a mivahuy tu tuwid.去驅趕麻雀。
-
U dadahalay ku umah a lumalumaʼ,對擁有大片農地的家戶來說,
-
misangaʼtu tu sapipatalaw tu tuwid,就要開始做趕鳥器了。
-
miteleng tu telay開始拉尼龍線
-
namakawali namakatimul namakaamis,從東往南在到北
-
u piteleng tu telay,這樣圍拉繩線。
-
Itiya mamitaeliv ku ayam,這時後飛鳥來了,
-
matengil nu heni ku kangkang,鳥聽到鐵罐聲
-
u pipatalaw tu tamdaw,也是用來嚇人。
-
ngangiʼen nu itilaay a wawa.就由在那裏的孩童們來牽動。
-
Itiya matalaw ku tuwid, u ayam aca,這時候麻雀及其他鳥類就會驚嚇,
-
caay tu katara a kemaen tu lutuc nu panay.鳥類就不會去吃稻田裡的稻穗。
-
Yu ruma anu caay patalawen mahemin有時候若不這樣嚇赫,稻子恐全被吃掉,
-
papaen nu tuwid ku panay,稻穗也都被鳥啄食,
-
awaay ku epuc nu nipalumaan tu panay.這樣子種的稻子就沒收成。
-
Sisa, mivahvah tu tuwid itiya,所以那時候就要趕鳥,
-
tangasaan santu ku pitipusan.直到要收割時期。
-
U pitipusan tu maruhem tu ku tipus,當稻熟了也就要收割了,
-
mangata tu ku pitipusan.接近割稻期。
-
U kavaliyusan tu yu ruma,有時會遇到颱風期,
-
u katalawan nu mawmahay ku valiyus.此時務農者最怕颱風了。
-
Tayni cumud han nu valiyus,颱風來了時,
-
mapeliʼ tu amin ku tatipusen,會將把要收割的稻田全部吹倒貼地,
-
mulangaw tu ku mulangaway.此時發芽的發芽。
-
Sisa,所以,
-
u remiʼad ku melawen nu mawmahay.務農者會要看天氣行事。
-
Yu mitipus satu,當要收割時,
-
u vavahi hantu u mamiritrit tu tatipusen.則由婦女們來割稻禾。
-
U vavainay ku mikikayay,男士們就用腳踏脫殼機,
-
kilemel ku vavainay a mikikay因為男士們有力
-
a miripaʼ tu kikay saan.腳踏脫殼機。
-
Sisa, u vavainayan amin ku mikikayay,所以全由男士們踩踏機器,
-
u vavahi miritrit.婦女則負責割稻。
-
U vavainay misiwasiw aca,有時男士們也會篩稻榖,
-
emurung aca tu tipus a patalumaʼ.也會扛稻穀回到家。
-
Yu itiya hen awaay ku lalan sakatalumaʼ nu makaumah,在那時候田裡是沒有道路回家的,
-
u karireng,會用車子、
-
u kelakelaʼ,或用牛車、
-
u twapay,或用拖拉板車、
-
u sapiculuʼ patalumaʼ.用來載稻穀回家的運具。
-
Hatini tu ku kungku nu maku,故事我就講到這裡,
-
Aray!謝謝!