- 37
- 0
在現今的部落頭目呢?,是以精神領袖”之稱,亦稱為文化的化身, 把頭目的稱謂做為一個部落文化人的形象,顯出在他的身上有先族人文化的傳繫的承繼者。
- 字幕列表
-
O tomok hananay i,何謂頭目
-
adi:hay ko sowal no somowalay,有很多的說法,
-
o nipangangan to no Ripon itiya ho san,說這是日本人的稱謂,
-
cowa⌃ca ka tatama kina sowal,這是不正確的說法。
-
o tomok hananay naiti:ya ho頭目在很早以前
-
nanotoʼas iraay to ko tomok hananay,就設立頭目之名
-
nikawrira, o malatomokay itiya ho i,過去當頭目的人
-
o kakitaan han ko saʼosi, o cihafayay han ko saʼosi,是一個地位崇高,且是富裕的人。
-
yan saka o malatomokay a tamdaw i,當頭目的人
-
o pimamaan no falocoʼ no finawlan ko tomok hananay itiya ho,是可倚靠,是部落人可以倚賴的。
-
ano cipatay, ira ko tomok i, diheko ko falocoʼ如果家人過世了,頭目過去安慰,喪家覺得受安慰。
-
ano misangaʼ to lomaʼ, ano masofoc ko cima,如有人建造房屋,或有人生育,
-
ano mikikong ko cima, ira ko tomok i, matongal ko lipahak,或有人結婚,頭目給予祝福或鼓勵,族人感到無比的喜樂
-
nanay matiyanan a tomok kiso但願你像頭目一樣
-
ano matoʼas san to fa⌃lohay a masofoc,頭目祝福新婦
-
ano ira ko tomok a papising itini, fa⌃lohay a masofoc.並祝福腹中胎兒
-
Yan saka, itini i saopo no niyaroʼ因此,在一個聚落集會裡,
-
o tomok hananay, cecay no piʼarawan no finawlan當頭目的風範
-
itiya ho ko polong no wayway no malatomokay,是作為部落人的指標。
-
yan saka ano cima ko ciʼiloay,倘若有人犯了部落的規範禁忌,
-
ano cima ko masamaanay nika lahedaw to maan tiyan haw i,若有人家遺失了家當,
-
o tomok ko miterongay to sasowalen部落頭目來做中立的判定賞罰及裁示。
-
mahaen aca ko tomok awaay ko cai, naay, awaay ko saanay,這就是頭目的權責,不能說是不要,不行,
-
hay ano saasaan sa ko tomok i, mahaenay hatiraay ko malatomokay,來看待部落的所有。
-
Yan saka, itini tono holan to a tomok hananay haw i,在現今的部落頭目呢?
-
Saka cecay, cin-sen-ling-siw saan, o rarikor kiraan,第一,是以 “精神領袖”之稱,
-
o satataʼangay no malatomokay haw i,頭目權責到底是甚麼呢?
-
wen-hua-te-hua-sen,文化的化身,
-
o nipalatandawan to a likakawa i tireng nangra,把頭目的稱謂做為一個部落文化人的形象,
-
o paʼaraw ko to wayway no malatomokay masapinang to ko likakawa no toʼas顯出在他的身上有先族人文化
-
ya fonka han, saka cecay koni.傳繫的承繼者,
-
Saka tosa no malatomokay i,第二
-
o niafofoay nisolimetay to polong lkakawa no toʼas to rayray做頭目的是攘瓜整個先族人的文化
-
to nika haenen ko likakawa yasanay a niketonan no toʼas i,和整個部落文化傳統的規範,
-
o nihaopay a mi-維護(hadimel) sa ko no holam to raan.malatomokay華語說維護傳統的人。
-
Saka tolo i, mi-執行第三,是執行
-
o midoedoay a paʼawas a midemak to likakawa no toʼas itiya ho,是依循先族人傳繫的文化傳統規範,
-
itini dan midoedoay to awas no likakawa sanay並導引族人來遵行,
-
caay ko moraraway yana matamaay caay ko misangaʼay to saka cirawraw,不至於犯了或違反文化的界線,
-
o misolimetay saan, orasaka 文化的界線,是在做文化的推行,
-
caay ka kahi san 文化的推行,不卸責推動文化
-
o nipalosiyangay, o nipaʼayaw, o nipakawananay koni malatomok a hananay,傳承,帶領,指引,成為頭目的權責。
-
o sarikoray to kina 精神領袖 hananay最後,就是所說的“精神領袖”
-
ya pimamaan no falocoʼ no finawlan saan成為部落信心之父
-
o sarikoray to kiraan, hatira ko no malatomokay.他成為是族人們生活的倚賴和榜樣。
-
Yan saka, itini i aroʼ no selal itiya ho i,因此,在聚落的年齡階層裡,
-
o pimamaan no selal ko tomok hananay.頭目就以父親的角色,
-
o taocoran no kalas ko tomok, hananay即成為族人的橋樑
-
Yan saka, caay ko mamipacoli, caay ko mamipakawanan to kalas ko malatomokay,所以,他不可反抗,也不可指使部落的耆老,
-
nawhani itini i aroʼ no kalas tiyan haw i因為在部落耆老當中
-
papina to koya malatomokay itira,就有幾位是曾當過部落頭目的人,
-
yan saka, o piradoman no malatomokay to taneng, to fanaʼ ko kalas hananay,且耆老是頭目吸取智慧和經驗的人,
-
yan saka, midoedoay to likakawa no toʼas kora malatomokay hananay,按照耆老維繫傳統文化經驗
-
yan saka itini i kalas cingra a miradom to likakawa to fanaʼ to sapisaniyaroʼ itiya,維護部落與傳承。
-
Nawhani, i laeno no malatomokay i safaw enem ko kasaselal,因此,在頭目底下的年齡階層有16階級,
-
ya safaw enem kasaselal tiyan haw i,在16個年齡層中
-
ira ko tolo a miheca ira ko cecay a selal,每一個年階級有3個年份
-
ira ko lima a mihecaan i, masadak ko cecay a selal,也有5個年份,
-
nawhani o tamdaw ko hiningen no itiyaayho patireng to kasaselal,這要看人數的多寡來組成一個年齡層
-
caay kini saan i, ano tangasa to i samatoʼasay tora a macakat malakalas tiyan i,在年長的年齡層中
-
ano caay to kapapina i, itiya a palowad to fa⌃lohay a selal itiya ho,人數會逐年減少時,視情況來推算,可成立新的年齡層
-
mahaen itiya ho, o kalas ko pafeliay to likakawa to pisaniyaroʼ itini i malatomokay,部落的耆老賦予給頭目的建言與認可,族人依此宣認,
-
yan mi omidemakay a mipaheci to demak i, o tomok no niyaroʼ,頭目始可決定宣布,
-
itini a masadak konika cin-sen-lin-siw han, wa epong han kina sowal,這就是所謂精神領袖-頭目
-
o pimamaan no falocoʼ saan,學習的對象
-
nikawrira itini ika ʼayaw nira 在他的本身itini i tireng ningra,就是以身作則
-
ano caay kaʼaraw ko wayway no likakawa no toʼas,,倘若在他身上顯不出先族人的樣式
-
cowa ka tatodong ko tomok,是不適任的頭目
-
如果他沒有文化的化身 i tireng ningra cowa ko matatodongay a malatomok,如果沒有文化的化身是不適任,
-
yan saka itini i tiring no malatomokay因此,可見作為頭目的是要展現出
-
maʼaraw to ko wayway no likakawa no toʼas itiya ho.族人傳繫文化的重要。
-
Oromasato, o malatomokay han i,其次,做頭目的,
-
mafanaʼ a mirayray to sapi nidemakan no toʼas itiya ho,就是擅長於傳繫傳統文化,
-
icowa caira a miʼaradom hakini miaraw cingra to niʼayaway to nikalatomok,隨時就教於先前一任的頭目,
-
mitengil cingra to pikawanan no kalas聽聽部落耆老們的建言
-
itini i aroʼ no kalas ira ko sapalengaw itira闕取飲水思源耆老們的智慧語言,
-
itini i aroʼ no kalas ira ko aisidan itira取之不盡的能力
-
itini i aroʼ no kalas tiyan haw i, ira ko afedoʼay itira,耆老們中有許多有能的
-
yan sa itira a miradom ko malatomokay因此,作為頭目領袖需委身
-
to fanaʼ nira to taneng nira to todong to sapisaniyaroʼ, hatira.這些都是作為建構部落的真髓。
-
Yo waw sako cima no finawlan tiyan haw i當部落人吶喊歡呼時
-
ano pakiliyoh to cecay ko sowal no tomok,若遇見部落火警,頭目得在此時說一些慧言
-
icowaay a salal ko niaʼolay,哪一個年齡層做砍竹子,
-
icowaay a selal ko miowayay哪一個年齡層採黃藤
-
icowaay a selal ko mikilangay, icowa a selal ko mieliʼay哪一個年齡層筏木,哪一個年齡階級砍芒草
-
o tomok ko mipakilacay to demak,都是頭目來做分配及宣告。
-
tiya mailoh anini ko lomaʼ no mailohay ko lomaʼ, tiyan haw i,部落人家因火燒家損失家屋
-
cila tosa romiʼad隔天,就是第二天
-
masangaʼ to ko lomaʼ nawhani pekpek han no finawlan a niraod a misangaʼ,向族人為受災戶齊心齊力協助建屋,
-
icowa a mitengil to sowal, cecay a sasowalen no malatomokay,頭目要動員部落各個年齡層做下達指令,
-
hatira ko tatodong no malatomokay itiya ho,這是頭目的責任,
-
ano cima ko citerepay sa matefad ko cima sa,若有人上山摔落山下
-
icowa a selal ko tatodongay a mikilim,要哪一個年齡層去救援,
-
o tomok ko nipafeliay to tayal kiraan是頭目指派
-
ma⌃emin ko itiyaayho maalol ko maalolay a mikilang或其他因素造成人員失蹤
-
matfad ko matefad i ltok ano mioway前往山區採黃藤,不慎跌落山谷
-
ano nimaan, maemin ko demak no niyaroʼ itiya ho,整個部落人的大小事,
-
yan saka o tomok ko pakilacay to demak i kasaselal唯有頭目做分派給各年齡層
-
hatira ko tatodong no malatomokay.全權由頭目指派來完成
-
Oroma sato, ano ciʼilo ko cima,另外,有人被譴責
-
ano komaen ko kolong nira to pinaloma nira to lasay nima saan i,他家的牛侵入吃他人的農作,
-
o tomok ko midemakay, miterongay to tatodong no hacowa ko sapatodong asa,部落頭目來居中協調,及定奪罰則,
-
caay katatodong to nikas naira mimaan ko hoing han itiya ho,盡可能或避免訴諸法院。
-
awaay, pakayni i cecay a saopo, cecay alapit, o todong no sakalec no malatomokay itini i niyaroʼ,部落的每件事都得經過頭目的居中賞善罰惡,
-
hatira ko tatodong no malatomokay,這就是部落頭目的權責
-
mamin nima ano matakop to no adada, itini i pala ko cima waw… saan itiya haw i,如果部落某人發現在山上農作時發生意外,
-
o tomok ko citodongay a miocor miala patalomaʼ頭目及時的傳喚部落人前往去搭救,
-
hatira ko demak no malatomokay itiya ho.這也是頭目隨時掌握及機動性。
-
tangasa ka ilisinan i o tongos no dmak no demak no ilisin itiyaayho在每逢部落逢年節
-
itini i kamay no tomok a maselsel kofana ,整個豐年節流程頭目做能掌握及號召力
-
naw hani enem ko safaw no radiw, yan saka, itini enem ko safaw no radiw itiya期間的豐年節裡要具備有16首的歌舞,
-
malatomokay han mafokil to cecacecay i, caay katatodong,身為頭目在這16首歌舞連一首歌都不會唱
-
maedeng limalima, saʼawaayay, tolo ko kafanaʼan no malatomokay to radiw,至少要有5首歌。首先頭目要先唱3首歌,
-
yan sa mikieciw ko malatomokay, ano cecay, tosa, maedengto,唱完1首、2首來引起眾人進入最高點,
-
⌃ca ka matomsa ko malatomokay, awaay cecay to kafanaʼan cowa katatodong san ko matoʼasay,如果頭目連一首歌都起不了歌舞,這有點對耆老及族人不悅,
-
o miselselay to radiw enem safaw aca, itini i malatomokay a miherek itini i salalomaʼ no kasaselal,更要有指導每一個年齡階級中唱些甚麼歌;
-
mamin nima ko mafanaʼay madiw I kasaselal,階層中有人會領唱
-
ano fafahi to o kasaselal tiya haw i, masadak to ko fafahi mafanaʼay madiw,女性的年齡層裡可請她們來吟唱,
-
o ina nira ko mafanaay a madiw mama nira mafanaay a madiw這家族父母親很會唱領唱
-
ira paratoh i malatomokay ko todong no mamirayray to nika tangasa to i kailisinan這些都是在舉行豐年節前就要做好支配安排的事了。
-
enem ko safaw ko radiw呈現的歌需有16首
-
caay ka tomerek, i satapang tangasa i paherekan,交替的輪流唱著
-
ano tolo ko dadaya, ano tolo ko romiʼad,若是三天三夜
-
cakai ano cecay to a lipay tiyan haw i甚至一星期之久
-
ira a makakotakotay ko mikieciway,歌舞在年齡層中交替輪唱
-
ira a marayray ko enemay ko safaw a radiw no pangcah itiya16首歌舞傳唱至今
-
tangasa i kasaselal i enem ko safaw no selal,16個階層依然存在延續
-
ano tangasa i tomok enem ko safaw no opih ningra, yan saka,頭目的華冠有16片羽毛
-
o tatodong no malatomokay han i,當部落頭目領袖
-
⌃ca ka awaay kako tinian, i nian ko hanako ⌃ca ka o mamipiliʼ cingra to demak sakitini niyaroʼ,他是被部落人推舉的頭目,
-
ano patay to , ano kalipahakan to, ano kararimaan to,無論部落人有喪事,有喜慶的,有困難的,
-
malatomokay to yaan haw i, caka pitef to tayal ko malatomokay, hananay做頭目的不因有事情忙著而不顧部落人的事,
-
yan saka o tomok hananay tiyan haw i, o pimamaan no falocoʼ no finawlan kinian,他是成為部落人的“父親”,
-
ano caay ho katahira ko tatodong no malatomokay, ⌃ca ka tatodong cira a malamama no niyaroʼ,倘若他沒有讓族人得到慰籍,
-
⌃ca ka tatodong cira a paimamaan no malafalocoʼ no finawlan, hatira ko malatomokay.他就失去了部落頭目的角色扮演。
-
O romasato, itini kasatomok no niyaroʼ其次,在各個部落的頭目裡
-
maemin a mimaan ko sasipalafang tangasa i palafang no kasa niyaroʼ頭目與頭目之間的互動及意見交換
-
tiraan i, o tomok ato tomok a malalicay to maanen ita ko saka laliay no kasaniyaroʼ san,怎麼樣建立部落間彼此的友好,
-
yan kasalaliay no niyaroʼ tiyan todong to sapiarac to ʼada itiya ho,在彼此友好的關係上怎麼樣齊來合心合力的抵禦外族人的欺負,
-
ciʼadaay kita to romaay a finacadan, itiya ho, ano Taloko to, ano Iwatan to,如是太魯閣族人、或布農族人,
-
masaocaocayay itiya ho, nawhani o kasasiʼada itiya ho i, cowa ko kalipalaan ho a cecay,在過去的先族人是不斷的受侵略而起來反抗,當時並不只是為了土地的事來爭搶,
-
ano piadopan to, ano pisinafalan to, ano pikilangan to,有的是獵區相互的侵佔衝突,有的是為了採集植物的,有的是為了伐木的爭奪,採集黃藤時,
-
ano pieliʼan to, itira ko sakacitodong a malaʼalaw to ranaay a finacadan itiyaʼayho採集茅草時,彼此間便引發衝突。
-
o niyam a pala koni saan ho ko cipalaay itiya, no toʼas tiyan i,因此,部落間就彼此的協調及劃清界線。
-
ano tahira kita a mitepa a mioway, caay i mieliʼ tiyan i, ano caay ka tatodong wa masasoʼada,如越界因此發生極大的擾亂
-
yan saka, masasiʼalal ko kasaniyaroʼ no masa niyaroʼay itiya ho. kita kita o Pangcah族人成為一家人,不畏懼其他攻擊
-
tangasa to i kailisinan toyaan haw i, patakos to patakosay, sato阿美族人,每到豐年節慶時
-
yo talaʼayaw ko patakosay, ira ko tosa lipay a mitotic ko mama no patakos itiya ho,有一個傳達訊息的儀式,在年節的前二週,部落青年幹部,
-
nawhani mitokong nani fataan patangasa i Tafalong,主要是宣告部落將舉行一個重大年節,表示部落的團結,將具有傳統文化傳達馬太鞍到太巴塱部落,
-
wata ko raay, ano nai Tafalong a tangasa i Cingaloan i wata ko raay,當時的距離相當的遠,從太巴塱部落到鳳信部落,
-
nai Cingaloan tangasa i Cirakayan wata ko raay, ano itini to Cihafayan wata ko raay,或從鳳信部落到山興部落,
-
na ira mimaan ko paliding itiya ho, ra:kat to nikawria tini i fatad no lalan I no awaayto ko ada I fatad no lalan i當時沒有交通工具,徒步行進來回,在這路程中為了傳達訊息的目的,一方面也注意外族人的侵犯突擊,
-
ano caay kacitodong ka sapititic a mipakawanan ko malatomokay,這主要是一旦完成了部落頭目賦予的大使命。
-
kahi a patangasa ko patakosay, yan saka malatomokay頭目等候傳達報信息的青年
-
tahiraen ko pakawanan nira to sakitiraan i patakosay a mititicay a tamdaw, maanen ko mititicay a patangasa, hatira kiraan.所有事務的進行由頭目發號司令
-
O raomasato, adihay ko masidaay a masamaanay to ko rayray no matoʼasay,先族人留下來的傳統文化習俗逐年的減少而流失,
-
itini i malatomokay a mikilim to matoʼasay a malatomokay itiya ho,頭目可請益有智慧的耆老
-
caay pisawad cira toromiʼmiʼad不虛度片刻學習
-
ano ira ho ko dawad nira to pinapina to tatokian tayra to a milicay,直到領受耆老賦予的大使命
-
inito kako mama, tayni kako, milicay kako,頭目告知耆老我來的目的
-
itira i falalat, itiraan a saʼowac maam han kiraan a milicay他不可怠忽,倘若遺忘了一些,總是要就教於部落耆老的提示,
-
caay kaemin kina sowalen no malatomokay ko maamaan ko salicay no milicayay其實,族人有許多疑難雜症要請示部落頭目,
-
yan saka, o sasowalen no holan yaw-syi-wen,所謂華語稱要學問
-
minanam cira to salicay saan, yan saka, ano maan to ko licay no milicayay i,意即他要學習他所請示的語言或事,
-
ano caay ko maminanam kiso i, o maan ko sapacaʼof iso,有人請事你而回答不出時
-
saka itira ko malatomokay na no cifanaʼ saca cowa ka hatira,你當要有智慧的語言來解答人的問題,這事做部落頭目所要具備的。
-
o minanaman to no malatomokay ko adihayay a nanamen,有人請示,有一個滿意的回應解答,
-
mafanaʼ ciira pacaʼof to pilicay no milicayay, yan saka syi-wen han no holam.這就是學問之華語說。
-
Yan saka, o malatomokay i, aka pitolas a minanam,做頭目的,不可間斷的學習,
-
o malato mokay hananay i akapitolas a mikiadaw to hahiningen當側耳傾聽先族人所走過的,
-
hiningen ko masamaamaanay ʼawas no finawlan,要有敏銳的觀察力
-
ano maʼaraw iso ko rarimaay mapadesay i, kiso malatomokay, kiso ko mamiterong,一旦看見軟弱無力的人時,
-
o sakitira samaanen ako, sakitini samaanen ako,環顧部落所有的地方
-
ano caay ka saan ko malatomokay cakatatodong ko pidmak nira to pacaof to licay no milicaay頭目就是要扶助及很公正的善處。
-
o romasato tini i kahicecay no parod maemin nima ko kahacecay no parod,另外,在每一家庭裡有問題
-
mato sawal no holam cya-cya-yo-pen-nan-nien-te-cin sanay華語說:家家有本難念的經。
-
ano mitengil haw i, tomok hatini ko pades no paro no lomaʼ niyam, hatini ko roray no paro no lomaʼ niyam,向頭目傾訴家庭的遭遇與困境,
-
ya saan a milicay i, malatomokay ano caay ho ka fanaʼ a pacaʼof,頭目得要有相當的智慧解決家庭的疑難雜症,
-
o cima to ko mamihedal to rarom no falocoʼ,有誰能夠協助
-
o cima to ko mamihayom to roray no falocoʼ no paro no lomaʼ解開及安慰家庭的苦境,
-
inian ko citodongay saka, o tomok hananay i, o piradoman no finawlan to fanaʼ這就是強調部落頭目具備的條件,
-
o pilicayan no finawlan to masamaamaanay kapadesan ko tomok hananay,族人們一旦有任何事時可當作取水或取經的倚靠者,
-
ta itira to nika pimamaan no falocoʼ no finawlan ko malatomokay a saan.是部落族人的教父。