跳到主要內容區塊 :::
:::
  •  37
  •  0
  • FB圖示
  • line圖示
在現今的部落頭目呢?,是以精神領袖”之稱,亦稱為文化的化身, 把頭目的稱謂做為一個部落文化人的形象,顯出在他的身上有先族人文化的傳繫的承繼者。
TIME:

  • 字幕列表
  • O tomok hananay i,
    何謂頭目
  • adi:hay ko sowal no somowalay,
    有很多的說法,
  • o nipangangan to no Ripon itiya ho san,
    說這是日本人的稱謂,
  • cowa⌃ca ka tatama kina sowal,
    這是不正確的說法。
  • o tomok hananay naiti:ya ho
    頭目在很早以前
  • nanotoʼas iraay to ko tomok hananay,
    就設立頭目之名
  • nikawrira, o malatomokay itiya ho i,
    過去當頭目的人
  • o kakitaan han ko saʼosi, o cihafayay han ko saʼosi,
    是一個地位崇高,且是富裕的人。
  • yan saka o malatomokay a tamdaw i,
    當頭目的人
  • o pimamaan no falocoʼ no finawlan ko tomok hananay itiya ho,
    是可倚靠,是部落人可以倚賴的。
  • ano cipatay, ira ko tomok i, diheko ko falocoʼ
    如果家人過世了,頭目過去安慰,喪家覺得受安慰。
  • ano misangaʼ to lomaʼ, ano masofoc ko cima,
    如有人建造房屋,或有人生育,
  • ano mikikong ko cima, ira ko tomok i, matongal ko lipahak,
    或有人結婚,頭目給予祝福或鼓勵,族人感到無比的喜樂
  • nanay matiyanan a tomok kiso
    但願你像頭目一樣
  • ano matoʼas san to fa⌃lohay a masofoc,
    頭目祝福新婦
  • ano ira ko tomok a papising itini, fa⌃lohay a masofoc.
    並祝福腹中胎兒
  • Yan saka, itini i saopo no niyaroʼ
    因此,在一個聚落集會裡,
  • o tomok hananay, cecay no piʼarawan no finawlan
    當頭目的風範
  • itiya ho ko polong no wayway no malatomokay,
    是作為部落人的指標。
  • yan saka ano cima ko ciʼiloay,
    倘若有人犯了部落的規範禁忌,
  • ano cima ko masamaanay nika lahedaw to maan tiyan haw i,
    若有人家遺失了家當,
  • o tomok ko miterongay to sasowalen
    部落頭目來做中立的判定賞罰及裁示。
  • mahaen aca ko tomok awaay ko cai, naay, awaay ko saanay,
    這就是頭目的權責,不能說是不要,不行,
  • hay ano saasaan sa ko tomok i, mahaenay hatiraay ko malatomokay,
    來看待部落的所有。
  • Yan saka, itini tono holan to a tomok hananay haw i,
    在現今的部落頭目呢?
  • Saka cecay, cin-sen-ling-siw saan, o rarikor kiraan,
    第一,是以 “精神領袖”之稱,
  • o satataʼangay no malatomokay haw i,
    頭目權責到底是甚麼呢?
  • wen-hua-te-hua-sen,
    文化的化身,
  • o nipalatandawan to a likakawa i tireng nangra,
    把頭目的稱謂做為一個部落文化人的形象,
  • o paʼaraw ko to wayway no malatomokay masapinang to ko likakawa no toʼas
    顯出在他的身上有先族人文化
  • ya fonka han, saka cecay koni.
    傳繫的承繼者,
  • Saka tosa no malatomokay i,
    第二
  • o niafofoay nisolimetay to polong lkakawa no toʼas to rayray
    做頭目的是攘瓜整個先族人的文化
  • to nika haenen ko likakawa yasanay a niketonan no toʼas i,
    和整個部落文化傳統的規範,
  • o nihaopay a mi-維護(hadimel) sa ko no holam to raan.malatomokay
    華語說維護傳統的人。
  • Saka tolo i, mi-執行
    第三,是執行
  • o midoedoay a paʼawas a midemak to likakawa no toʼas itiya ho,
    是依循先族人傳繫的文化傳統規範,
  • itini dan midoedoay to awas no likakawa sanay
    並導引族人來遵行,
  • caay ko moraraway yana matamaay caay ko misangaʼay to saka cirawraw,
    不至於犯了或違反文化的界線,
  • o misolimetay saan, orasaka 文化的界線,
    是在做文化的推行,
  • caay ka kahi san 文化的推行,
    不卸責推動文化
  • o nipalosiyangay, o nipaʼayaw, o nipakawananay koni malatomok a hananay,
    傳承,帶領,指引,成為頭目的權責。
  • o sarikoray to kina 精神領袖 hananay
    最後,就是所說的“精神領袖”
  • ya pimamaan no falocoʼ no finawlan saan
    成為部落信心之父
  • o sarikoray to kiraan, hatira ko no malatomokay.
    他成為是族人們生活的倚賴和榜樣。
  • Yan saka, itini i aroʼ no selal itiya ho i,
    因此,在聚落的年齡階層裡,
  • o pimamaan no selal ko tomok hananay.
    頭目就以父親的角色,
  • o taocoran no kalas ko tomok, hananay
    即成為族人的橋樑
  • Yan saka, caay ko mamipacoli, caay ko mamipakawanan to kalas ko malatomokay,
    所以,他不可反抗,也不可指使部落的耆老,
  • nawhani itini i aroʼ no kalas tiyan haw i
    因為在部落耆老當中
  • papina to koya malatomokay itira,
    就有幾位是曾當過部落頭目的人,
  • yan saka, o piradoman no malatomokay to taneng, to fanaʼ ko kalas hananay,
    且耆老是頭目吸取智慧和經驗的人,
  • yan saka, midoedoay to likakawa no toʼas kora malatomokay hananay,
    按照耆老維繫傳統文化經驗
  • yan saka itini i kalas cingra a miradom to likakawa to fanaʼ to sapisaniyaroʼ itiya,
    維護部落與傳承。
  • Nawhani, i laeno no malatomokay i safaw enem ko kasaselal,
    因此,在頭目底下的年齡階層有16階級,
  • ya safaw enem kasaselal tiyan haw i,
    在16個年齡層中
  • ira ko tolo a miheca ira ko cecay a selal,
    每一個年階級有3個年份
  • ira ko lima a mihecaan i, masadak ko cecay a selal,
    也有5個年份,
  • nawhani o tamdaw ko hiningen no itiyaayho patireng to kasaselal,
    這要看人數的多寡來組成一個年齡層
  • caay kini saan i, ano tangasa to i samatoʼasay tora a macakat malakalas tiyan i,
    在年長的年齡層中
  • ano caay to kapapina i, itiya a palowad to fa⌃lohay a selal itiya ho,
    人數會逐年減少時,視情況來推算,可成立新的年齡層
  • mahaen itiya ho, o kalas ko pafeliay to likakawa to pisaniyaroʼ itini i malatomokay,
    部落的耆老賦予給頭目的建言與認可,族人依此宣認,
  • yan mi omidemakay a mipaheci to demak i, o tomok no niyaroʼ,
    頭目始可決定宣布,
  • itini a masadak konika cin-sen-lin-siw han, wa epong han kina sowal,
    這就是所謂精神領袖-頭目
  • o pimamaan no falocoʼ saan,
    學習的對象
  • nikawrira itini ika ʼayaw nira 在他的本身itini i tireng ningra,
    就是以身作則
  • ano caay kaʼaraw ko wayway no likakawa no toʼas,
    ,倘若在他身上顯不出先族人的樣式
  • cowa ka tatodong ko tomok,
    是不適任的頭目
  • 如果他沒有文化的化身 i tireng ningra cowa ko matatodongay a malatomok,
    如果沒有文化的化身是不適任,
  • yan saka itini i tiring no malatomokay
    因此,可見作為頭目的是要展現出
  • maʼaraw to ko wayway no likakawa no toʼas itiya ho.
    族人傳繫文化的重要。
  • Oromasato, o malatomokay han i,
    其次,做頭目的,
  • mafanaʼ a mirayray to sapi nidemakan no toʼas itiya ho,
    就是擅長於傳繫傳統文化,
  • icowa caira a miʼaradom hakini miaraw cingra to niʼayaway to nikalatomok,
    隨時就教於先前一任的頭目,
  • mitengil cingra to pikawanan no kalas
    聽聽部落耆老們的建言
  • itini i aroʼ no kalas ira ko sapalengaw itira
    闕取飲水思源耆老們的智慧語言,
  • itini i aroʼ no kalas ira ko aisidan itira
    取之不盡的能力
  • itini i aroʼ no kalas tiyan haw i, ira ko afedoʼay itira,
    耆老們中有許多有能的
  • yan sa itira a miradom ko malatomokay
    因此,作為頭目領袖需委身
  • to fanaʼ nira to taneng nira to todong to sapisaniyaroʼ, hatira.
    這些都是作為建構部落的真髓。
  • Yo waw sako cima no finawlan tiyan haw i
    當部落人吶喊歡呼時
  • ano pakiliyoh to cecay ko sowal no tomok,
    若遇見部落火警,頭目得在此時說一些慧言
  • icowaay a salal ko niaʼolay,
    哪一個年齡層做砍竹子,
  • icowaay a selal ko miowayay
    哪一個年齡層採黃藤
  • icowaay a selal ko mikilangay, icowa a selal ko mieliʼay
    哪一個年齡層筏木,哪一個年齡階級砍芒草
  • o tomok ko mipakilacay to demak,
    都是頭目來做分配及宣告。
  • tiya mailoh anini ko lomaʼ no mailohay ko lomaʼ, tiyan haw i,
    部落人家因火燒家損失家屋
  • cila tosa romiʼad
    隔天,就是第二天
  • masangaʼ to ko lomaʼ nawhani pekpek han no finawlan a niraod a misangaʼ,
    向族人為受災戶齊心齊力協助建屋,
  • icowa a mitengil to sowal, cecay a sasowalen no malatomokay,
    頭目要動員部落各個年齡層做下達指令,
  • hatira ko tatodong no malatomokay itiya ho,
    這是頭目的責任,
  • ano cima ko citerepay sa matefad ko cima sa,
    若有人上山摔落山下
  • icowa a selal ko tatodongay a mikilim,
    要哪一個年齡層去救援,
  • o tomok ko nipafeliay to tayal kiraan
    是頭目指派
  • ma⌃emin ko itiyaayho maalol ko maalolay a mikilang
    或其他因素造成人員失蹤
  • matfad ko matefad i ltok ano mioway
    前往山區採黃藤,不慎跌落山谷
  • ano nimaan, maemin ko demak no niyaroʼ itiya ho,
    整個部落人的大小事,
  • yan saka o tomok ko pakilacay to demak i kasaselal
    唯有頭目做分派給各年齡層
  • hatira ko tatodong no malatomokay.
    全權由頭目指派來完成
  • Oroma sato, ano ciʼilo ko cima,
    另外,有人被譴責
  • ano komaen ko kolong nira to pinaloma nira to lasay nima saan i,
    他家的牛侵入吃他人的農作,
  • o tomok ko midemakay, miterongay to tatodong no hacowa ko sapatodong asa,
    部落頭目來居中協調,及定奪罰則,
  • caay katatodong to nikas naira mimaan ko hoing han itiya ho,
    盡可能或避免訴諸法院。
  • awaay, pakayni i cecay a saopo, cecay alapit, o todong no sakalec no malatomokay itini i niyaroʼ,
    部落的每件事都得經過頭目的居中賞善罰惡,
  • hatira ko tatodong no malatomokay,
    這就是部落頭目的權責
  • mamin nima ano matakop to no adada, itini i pala ko cima waw… saan itiya haw i,
    如果部落某人發現在山上農作時發生意外,
  • o tomok ko citodongay a miocor miala patalomaʼ
    頭目及時的傳喚部落人前往去搭救,
  • hatira ko demak no malatomokay itiya ho.
    這也是頭目隨時掌握及機動性。
  • tangasa ka ilisinan i o tongos no dmak no demak no ilisin itiyaayho
    在每逢部落逢年節
  • itini i kamay no tomok a maselsel kofana ,
    整個豐年節流程頭目做能掌握及號召力
  • naw hani enem ko safaw no radiw, yan saka, itini enem ko safaw no radiw itiya
    期間的豐年節裡要具備有16首的歌舞,
  • malatomokay han mafokil to cecacecay i, caay katatodong,
    身為頭目在這16首歌舞連一首歌都不會唱
  • maedeng limalima, saʼawaayay, tolo ko kafanaʼan no malatomokay to radiw,
    至少要有5首歌。首先頭目要先唱3首歌,
  • yan sa mikieciw ko malatomokay, ano cecay, tosa, maedengto,
    唱完1首、2首來引起眾人進入最高點,
  • ⌃ca ka matomsa ko malatomokay, awaay cecay to kafanaʼan cowa katatodong san ko matoʼasay,
    如果頭目連一首歌都起不了歌舞,這有點對耆老及族人不悅,
  • o miselselay to radiw enem safaw aca, itini i malatomokay a miherek itini i salalomaʼ no kasaselal,
    更要有指導每一個年齡階級中唱些甚麼歌;
  • mamin nima ko mafanaʼay madiw I kasaselal,
    階層中有人會領唱
  • ano fafahi to o kasaselal tiya haw i, masadak to ko fafahi mafanaʼay madiw,
    女性的年齡層裡可請她們來吟唱,
  • o ina nira ko mafanaay a madiw mama nira mafanaay a madiw
    這家族父母親很會唱領唱
  • ira paratoh i malatomokay ko todong no mamirayray to nika tangasa to i kailisinan
    這些都是在舉行豐年節前就要做好支配安排的事了。
  • enem ko safaw ko radiw
    呈現的歌需有16首
  • caay ka tomerek, i satapang tangasa i paherekan,
    交替的輪流唱著
  • ano tolo ko dadaya, ano tolo ko romiʼad,
    若是三天三夜
  • cakai ano cecay to a lipay tiyan haw i
    甚至一星期之久
  • ira a makakotakotay ko mikieciway,
    歌舞在年齡層中交替輪唱
  • ira a marayray ko enemay ko safaw a radiw no pangcah itiya
    16首歌舞傳唱至今
  • tangasa i kasaselal i enem ko safaw no selal,
    16個階層依然存在延續
  • ano tangasa i tomok enem ko safaw no opih ningra, yan saka,
    頭目的華冠有16片羽毛
  • o tatodong no malatomokay han i,
    當部落頭目領袖
  • ⌃ca ka awaay kako tinian, i nian ko hanako ⌃ca ka o mamipiliʼ cingra to demak sakitini niyaroʼ,
    他是被部落人推舉的頭目,
  • ano patay to , ano kalipahakan to, ano kararimaan to,
    無論部落人有喪事,有喜慶的,有困難的,
  • malatomokay to yaan haw i, caka pitef to tayal ko malatomokay, hananay
    做頭目的不因有事情忙著而不顧部落人的事,
  • yan saka o tomok hananay tiyan haw i, o pimamaan no falocoʼ no finawlan kinian,
    他是成為部落人的“父親”,
  • ano caay ho katahira ko tatodong no malatomokay, ⌃ca ka tatodong cira a malamama no niyaroʼ,
    倘若他沒有讓族人得到慰籍,
  • ⌃ca ka tatodong cira a paimamaan no malafalocoʼ no finawlan, hatira ko malatomokay.
    他就失去了部落頭目的角色扮演。
  • O romasato, itini kasatomok no niyaroʼ
    其次,在各個部落的頭目裡
  • maemin a mimaan ko sasipalafang tangasa i palafang no kasa niyaroʼ
    頭目與頭目之間的互動及意見交換
  • tiraan i, o tomok ato tomok a malalicay to maanen ita ko saka laliay no kasaniyaroʼ san,
    怎麼樣建立部落間彼此的友好,
  • yan kasalaliay no niyaroʼ tiyan todong to sapiarac to ʼada itiya ho,
    在彼此友好的關係上怎麼樣齊來合心合力的抵禦外族人的欺負,
  • ciʼadaay kita to romaay a finacadan, itiya ho, ano Taloko to, ano Iwatan to,
    如是太魯閣族人、或布農族人,
  • masaocaocayay itiya ho, nawhani o kasasiʼada itiya ho i, cowa ko kalipalaan ho a cecay,
    在過去的先族人是不斷的受侵略而起來反抗,當時並不只是為了土地的事來爭搶,
  • ano piadopan to, ano pisinafalan to, ano pikilangan to,
    有的是獵區相互的侵佔衝突,有的是為了採集植物的,有的是為了伐木的爭奪,採集黃藤時,
  • ano pieliʼan to, itira ko sakacitodong a malaʼalaw to ranaay a finacadan itiyaʼayho
    採集茅草時,彼此間便引發衝突。
  • o niyam a pala koni saan ho ko cipalaay itiya, no toʼas tiyan i,
    因此,部落間就彼此的協調及劃清界線。
  • ano tahira kita a mitepa a mioway, caay i mieliʼ tiyan i, ano caay ka tatodong wa masasoʼada,
    如越界因此發生極大的擾亂
  • yan saka, masasiʼalal ko kasaniyaroʼ no masa niyaroʼay itiya ho. kita kita o Pangcah
    族人成為一家人,不畏懼其他攻擊
  • tangasa to i kailisinan toyaan haw i, patakos to patakosay, sato
    阿美族人,每到豐年節慶時
  • yo talaʼayaw ko patakosay, ira ko tosa lipay a mitotic ko mama no patakos itiya ho,
    有一個傳達訊息的儀式,在年節的前二週,部落青年幹部,
  • nawhani mitokong nani fataan patangasa i Tafalong,
    主要是宣告部落將舉行一個重大年節,表示部落的團結,將具有傳統文化傳達馬太鞍到太巴塱部落,
  • wata ko raay, ano nai Tafalong a tangasa i Cingaloan i wata ko raay,
    當時的距離相當的遠,從太巴塱部落到鳳信部落,
  • nai Cingaloan tangasa i Cirakayan wata ko raay, ano itini to Cihafayan wata ko raay,
    或從鳳信部落到山興部落,
  • na ira mimaan ko paliding itiya ho, ra:kat to nikawria tini i fatad no lalan I no awaayto ko ada I fatad no lalan i
    當時沒有交通工具,徒步行進來回,在這路程中為了傳達訊息的目的,一方面也注意外族人的侵犯突擊,
  • ano caay kacitodong ka sapititic a mipakawanan ko malatomokay,
    這主要是一旦完成了部落頭目賦予的大使命。
  • kahi a patangasa ko patakosay, yan saka malatomokay
    頭目等候傳達報信息的青年
  • tahiraen ko pakawanan nira to sakitiraan i patakosay a mititicay a tamdaw, maanen ko mititicay a patangasa, hatira kiraan.
    所有事務的進行由頭目發號司令
  • O raomasato, adihay ko masidaay a masamaanay to ko rayray no matoʼasay,
    先族人留下來的傳統文化習俗逐年的減少而流失,
  • itini i malatomokay a mikilim to matoʼasay a malatomokay itiya ho,
    頭目可請益有智慧的耆老
  • caay pisawad cira toromiʼmiʼad
    不虛度片刻學習
  • ano ira ho ko dawad nira to pinapina to tatokian tayra to a milicay,
    直到領受耆老賦予的大使命
  • inito kako mama, tayni kako, milicay kako,
    頭目告知耆老我來的目的
  • itira i falalat, itiraan a saʼowac maam han kiraan a milicay
    他不可怠忽,倘若遺忘了一些,總是要就教於部落耆老的提示,
  • caay kaemin kina sowalen no malatomokay ko maamaan ko salicay no milicayay
    其實,族人有許多疑難雜症要請示部落頭目,
  • yan saka, o sasowalen no holan yaw-syi-wen,
    所謂華語稱要學問
  • minanam cira to salicay saan, yan saka, ano maan to ko licay no milicayay i,
    意即他要學習他所請示的語言或事,
  • ano caay ko maminanam kiso i, o maan ko sapacaʼof iso,
    有人請事你而回答不出時
  • saka itira ko malatomokay na no cifanaʼ saca cowa ka hatira,
    你當要有智慧的語言來解答人的問題,這事做部落頭目所要具備的。
  • o minanaman to no malatomokay ko adihayay a nanamen,
    有人請示,有一個滿意的回應解答,
  • mafanaʼ ciira pacaʼof to pilicay no milicayay, yan saka syi-wen han no holam.
    這就是學問之華語說。
  • Yan saka, o malatomokay i, aka pitolas a minanam,
    做頭目的,不可間斷的學習,
  • o malato mokay hananay i akapitolas a mikiadaw to hahiningen
    當側耳傾聽先族人所走過的,
  • hiningen ko masamaamaanay ʼawas no finawlan,
    要有敏銳的觀察力
  • ano maʼaraw iso ko rarimaay mapadesay i, kiso malatomokay, kiso ko mamiterong,
    一旦看見軟弱無力的人時,
  • o sakitira samaanen ako, sakitini samaanen ako,
    環顧部落所有的地方
  • ano caay ka saan ko malatomokay cakatatodong ko pidmak nira to pacaof to licay no milicaay
    頭目就是要扶助及很公正的善處。
  • o romasato tini i kahicecay no parod maemin nima ko kahacecay no parod,
    另外,在每一家庭裡有問題
  • mato sawal no holam cya-cya-yo-pen-nan-nien-te-cin sanay
    華語說:家家有本難念的經。
  • ano mitengil haw i, tomok hatini ko pades no paro no lomaʼ niyam, hatini ko roray no paro no lomaʼ niyam,
    向頭目傾訴家庭的遭遇與困境,
  • ya saan a milicay i, malatomokay ano caay ho ka fanaʼ a pacaʼof,
    頭目得要有相當的智慧解決家庭的疑難雜症,
  • o cima to ko mamihedal to rarom no falocoʼ,
    有誰能夠協助
  • o cima to ko mamihayom to roray no falocoʼ no paro no lomaʼ
    解開及安慰家庭的苦境,
  • inian ko citodongay saka, o tomok hananay i, o piradoman no finawlan to fanaʼ
    這就是強調部落頭目具備的條件,
  • o pilicayan no finawlan to masamaamaanay kapadesan ko tomok hananay,
    族人們一旦有任何事時可當作取水或取經的倚靠者,
  • ta itira to nika pimamaan no falocoʼ no finawlan ko malatomokay a saan.
    是部落族人的教父。