- 39
- 0
有關於土地爭議的事,相互 爭執而大打出手,只為了小小的土 地爭議而打架受傷,又相互告訴, 於是交由部落人和頭目來公決。
- 字幕列表
-
Hai, ngaʼay ho kita mapolong,嗨!大家好!
-
kako itiraay i Holin, ci Afu ko ngangan no mako.我是來自鳳林人,我名叫Afu
-
I a:yaw masamaan ko pisawkit to masamaamaanay a ciraraway a tamdaw在早期,部落人怎麼處置犯錯的人
-
no niyaroʼ san haw i, deng o saayaway a raraw san haw i, o polong no kociw ko部落犯錯的人交由部落部落人公決做裁判處分。
-
saayaway a midemak,嚴重些
-
an ⌃ca i, pakademak ko kociw就交由部落頭目定奪
-
tangasa to i tomok到達頭目
-
a midemak,來定奪
-
nawhani o raraw no tamdaw ma⌃min i adi:hay ko raraw saka, caay pakademak haw i,因為人都會犯任何大大小小的錯,
-
o tayrin i a:yaw i kariponan在日據時期
-
saka, o raraw no tamdaw haw i, Saayaw i,在不可處理時,就交由的警察處理。
-
Saayaw i, o tataa:kay a raraw haw i,首先
-
a citadangay a tamdaw,犯重大罪
-
citadangay a tamdaw hananay han i,大罪之人
-
comod i lomaʼ no tao, an ira ko fafahi micomod tira haw i,如某人私自闖入民宅者
-
o taʼangay a ʼilo ko raan saka,這是犯了嚴重的罪
-
a mikaykic san haw i,被抓,
-
omaan tangasa tayni i Kociw a ma⌃min ato Tomok haw i o tahidang sato to tayrin a nikaykic,被抓,送去派出所,由警察處分。
-
Hatiniay a demak i, mikilomaʼay a tamdaw i masamaan san haw i,這事,私自闖入民宅者
-
ano saman pisawkic ano sakahemaw i caay ko saka hemawen ko kaykic ko matiraay,在族人們認為是嚴重不可輕判的罪,
-
hay sako i ʼayaw a matoʼasay i, na masamaan, malikolong在族人的裁示是要重罰,以一頭年的代價罰金,
-
ano ⌃ca i, maliʼayam, i ayaw i, o sakatayal ko kolong haw i, a tataʼak ko ʼilo haw i, alaen ko kolong輕者為一隻公雞。過去,牛是務農者的耕耘工具,
-
no yana ciraraway tamdaw.一旦以牛作為罰責處分。
-
O masowalay afay cira sai malikolong sari, o kafanaʼan no tamdaw ko raan人們看來都覺得感到可惜!
-
o ʼilo no tamdaw hananay ri, mahaen ko taʼakay a matengil ako,人的犯罪,牛是最大的代價罰責,這是我所廳所聞的事。
-
malikolong sa, malaawaay to ko kolong haw i, caayto kamaomah在務農者來說是要以年為耕耘的工具。
-
sa, matalaw to ko finawlan to nika ano ci ʼilo ko tamdaw.所以部落人也很怕犯這重大的罪。
-
siroma haw i, ira to, no pakayniay i pala,其次,有關於土地爭議的事,
-
malaʼaraw to salaedan no pala haw i, masa malapalo, padeteng相互爭執而大打出手,
-
sa a malapalo to raan haw i, malaʼiloay to kiraan, maanen a misawkit ko hatiniay a tamdaw只為了小小的土地爭議而打架受傷,又相互告訴,
-
sa misaʼopo ko kociw ato tomok,於是交由部落人和頭目來公決,
-
cecay a lipay padeteng maanen namo samaanen saan haw i, i ti:ya haw i並以一個週期來鑑定,
-
awaay ho ko misokoliway to pala no pakoniya hananay a mikaket to kilang,在過去傳統領域沒有所謂的測量分界,
-
pasilosi to kilang haw i, makoay san malaaraw sa caykaliyad haw i malalefo to caira按照個別的以植樹方式建置標的物,
-
cidoka to saka, itira a mikaykic ko kociw,彼此受傷,雙方訴諸於部落人的公決,
-
mitahidang ko tayrin, iayaw sa, o mahaenay haw i, kaykic sato tayrin也邀請警察來做公證人。
-
haw i, no haenen sa, tayni terong,早期,這樣子的公決,都由警察來裁定對與錯,
-
ira to ko mamiterong, ano matira cima ko ʼayaw cipalaay? ciira saan i.質問誰先在此耕作?
-
ano ciMayaw haw i, ci Mayaw, ano ciLooh haw i, ci Looh,倘若是Mayaw,就是Mayaw的。倘若是Looh,就是Looh的。
-
kamo tatosa ha Looh haw i, adimelen ko sakafiyaw tiyaan haw i,你們當彼此讚賞,
-
aka a kasifaking kamo,不可彼此相互指責違抗,
-
nawhani, sasisangaʼ han namo因為你們當彼此建立良好關係,
-
malafiyaw hananay i, o mafanaʼ aca a misangaʼ,好鄰居
-
itiya haw i,於是,
-
masangaʼ no matoʼasay no kociw san haw i,以部落人的公決建立了在彼此之間
-
o pala hananay o salaedan malecaday to土地的界線
-
malikakaay ko kalaʼaraw,如兄弟之情關係
-
san ko kociw a nisawkit cangraan, ta因此,雙方相互諒解後,
-
sasingaʼay san a awaay to ko ʼilo,部落人不追究,
-
awaay ko faking kiraan. mikaykic kiraan.免除究責及罰鍰。
-
Orasaka, maherek i, maomah to mangaʼay to, soʼlinay o fiyaw haw i, fangcal tangasa i paherekan,因此,雙方繼續的耕作
-
ano ira ko maan cietan cingra,事實上,鄰居以合好為樂,
-
adihay ko kinaira ningra haw i, a masasipafatis to如果所栽種的有了收穫利潤,就互相的贈與作物,
-
mahaen ko masakafiyaway hananay.這就是好的鄰居了。
-
Iti:yaho ko pikaykic no matoʼasay,在早期族人們
-
adihay ko roma, oroma san haw i o lotok,所裁示的很多各種不同的大大小小事件裡,
-
toya haw i, malaʼaraw,相互佔據
-
nawhani, itiya haw i, awaay ko kasoy,尤其有關山坡地開墾而
-
sa mifariw ko kapah而起爭執,過去的生活,
-
cangra haw i, mapacangrap naira a mifariw以木材為炊食之用,
-
ri maala ko kasoy,砍伐樹木
-
patalomaʼ han to cecay lipay haw i,青年在一週內,
-
ano tatolo cangra haw i,以三個人
-
safaw lima to a falod ko kasoy,就有15個大把木材的數量,可觀的。
-
Ci palaay haw i, nao: maala,具有山坡地的人,
-
maala, cangoʼot ko kasoy niyam saan i ayaw,上山坎木時,發現有被他人伐木,
-
itiya haw o kasoy ko sapicacak, malaalaw to kasoy,我們也缺乏木材來炊食,
-
i ayaw ko sakafiyaw,一定是鄰居
-
ano ira ko kasoy haw i, amanen sa,伐木有
-
yan o cecay haw i, aya ci lonok tiyan haw i一定是鄰居私自越區
-
olo to romiʼad kami,有三天了,
-
ari mapacalaw, ⌃ca kaolaolah kamo saw a mafariw, cai i鄰居也回應說,很好啊!替你們整地,
-
cai san kariyar硬著心
-
saka ira ko kociw haw i tayraan a misawkit,於是,雙方請部落人來公決。
-
nian a somowal, aka han i, ano hatira i,不經允許
-
hatiraan ako ko kafaking, maketon ko kilang san i, ano hatira haw i,自砍伐得賠償,
-
maan sa kiso Mayaw? ateka kofaloco請放下你的自尊
-
ano hatira i maan sa kiso你倒說說看
-
Mayaw? Tiraan a miletekan namo? kadodoc saanMayaw你倒說說看被人私自砍伐的樹木的不對,
-
cingra, ano paʼilo i, manaʼay kira, o maan ko sapafaking,你當怎麼要求賠償,
-
saka o yaan a kasoy iri, sasipelaʼ han ta a mihanpong以砍伐的木材
-
sato amiala sa,對分作為補償。
-
Itiya i, masamaan因此,
-
sa ci Mayaw tiraan i, hatiraay a kasoy tiraan, o針對Mayaw砍木之事,
-
o rarawraw a mimaan sa不可擴大此事,
-
ala han kinakasoy, yana a tacye i,來起爭執,對雙方無益
-
Mayaw, haemin han ningra a talomaʼ kina kasoy,Mayaw不可將所有的木材全部搬回自家了。
-
sa mahaenay itiya ho saka, yana tamdaw itiya haw i,這個人的行為
-
o yaan ko painiay fangcal ko kadodoc sato ,當以和為貴為最!
-
caay pifaking, caay piala to ʼayam, paherek han to, itiya haw i,雖然沒有罰則,也沒有以公雞為處則,以此為結束。
-
ano matira haw i, haen han to ita haw? sa itira to nika pacok sato to ʼayam, ala to epah ri,因此部落族人公決到此為止,於是殺了公雞,買了酒作為雙方和解,
-
kaykic san tya ʼayaway sa away ho, caay pirofo,也沒有受罰被關。
-
ayaw i ano miletek to kilang i, mirofo在過去,砍木者,
-
sa o Pangcah haw i. mialaay to kasoy, sa mangaʼay ko pisawkit族人有被關過的經驗。因為有好的裁決是避開被關的處分,
-
ano pakayraay i這也是部落族人的公信力。
-
talaedan haw i malaʼilo tangasa itini i , ya wawawa:wa tiyaan haw I不追究刑責,以合好為最,也是避免相互的爭議,免於族人的不合群,
-
no matira haw I , irato masamaan ko rarikor haw I部落族人的公決是好的,
-
malaholol ko wawa to kaying ato sining,一旦族人的子孫青年男女,彼此相互友好認識
-
sasowal sa to matoʼasay haw i, aya ciira i ayaw han i, malaaraw tora i, aka piramod tiraan a tamdaw,相愛,受到父母親的反對,
-
o kalaʼiloan sanay , mahaenay kya no matoʼasay kalaʼiloan sanay tangasa i wawa ko piharateng sa,這對相愛的青年男女是不公平的,
-
caay pararamod to wawa, sa mahaenay ko romaroma a matoʼasay, saʼitekak falocoʼ no wawa haw i,基於父母親的反對,他們會以不擇手段的方式為結束。
-
nawhani caay kaliyad ko matoʼasay sa itira sa a masadak kina radiw itiya.雙方父母親反對到底
-
masadak kina radiw itiya.阿美族有一首歌,是這麼唱的。
-
Inaaw haya amaaw sololen kako lina, matini媽媽!爸爸!
-
sololen kako lina請你們答應我吧!
-
matini cimilicayay ko wawa no tao to tireng ako lina,現在有人表示對我的愛意,
-
ano caay kamopisolol to倘若你們不應允我,
-
to tireng ako lina我將損溺我人身。
-
o maan sako pinang makinapatay makinaʼalol ko tireng ako lina.這是一場悲劇。
-
ko tireng ako lina.” Saan ko wawa itiya ho. Caay pisolol ko ina ato mama haw i, mahaen ko wawa i ayaw,父母親不順從兒女的愛意之情,將以尋短為結束是可悲之事。千萬不可以彼此相互仇視的心,避免延伸後果。當以相互
-
hay o masapina:ngay kinian ira kina radaw sa,歌謠意境
-
aka a kasasiingtel kita to ʼayaw haw,不可以彼此相互仇視
-
kaimaʼan to ko matiranay ano maan ko wawa tiyaan haw i關愛之情
-
ko do⌃do han no mita, o wawa no mita siniʼada sa做族人們的好鄰舍。
-
mahaen ko pisawkit, pikaykic no matoʼasay, kai maan to ko masamaamaanay ci ingtelay saan.這是過去族人們調解族人的最佳方法。
-
O fangcalay to ko matoʼasay i ayaayaw sa maanen sa ira ko sowal i, ano ma:an malalefo naonen nay,部落耆老建立了族人們良好的典範,
-
naonen nay, naonen agoy sa ko matoʼasay i ayaw,千萬不可有相互攻訐的事發生,
-
o fangcalay nai tiyaay to sa ko Fataan a tamdaw, manaon caay ko riʼang ko Fataan a tamdaw,這也事Fataan人有的典範,先人說要彼此寬容,
-
kasasisolol saan a itiyaay a matoʼasay, sa mahaen ko tiraan.族人依先人的警訓為樣式。
-
Ano roma haw i, ano caay kariyad haw i, caay kariyad, ano ciʼilo cingra haw i其次,一個不是善良的人,
-
ano ciʼilo cingra haw i, ano mitefing, mikoliniw cira, ano ʼiceʼicep, i ayaw awaay ko ʼicep tiyan haw i,他會使人厭惡,他經常有偷竊的習慣,是人人討厭的人。
-
caay kariyad tangasa mitakos to tayrin haw i, rofoen no tayrin i ʼayaw haw i, cecay a lipay他經常趁人不注意時,有偷竊他人種植的檳榔,他被當場發現,被抓報警處理,由警察裁示處份。警察審問犯人,為何有偷竊的行為?
-
rofoen no tayrin i ʼayaw haw i, cecay a lipay,於是犯人再派出所拘留了一個禮拜。
-
mimaan a mikoliniw kiso? Saan ko tayrin sa rofo han cecay lipay sa, mahaenay, ano ⌃ca i ayaw i, ciʼilo haw i,在部落耆老的的處理裁示方式,是為善之語
-
mahaenay, ano ⌃ca i ayaw i, ciʼilo haw i, oroma ko no kariponan. Hay以和為貴,不可做為惡之事
-
mafanaʼ a misangaʼ, inian haw i, aka pihaen haw kadodocen sa, kamo haw i,在過去,部落耆老認為以前沒有人偷竊的事。
-
Hay, ano matoʼasay itiya haw i, fangcalay kiniaan在部落耆老的的處理裁示方式
-
ano ciʼilo, mafanaʼ a misangaʼ, inian haw i, aka pihaen haw kadodocen sa,是為善之語,以和為貴,
-
kamo haw i, aka to piliyad haw to hatira ko no matoʼasay a sowal i ʼayaw,不可做為惡之事
-
inian ko sakangaʼay no ʼorip sa, itiya haw i,以前沒有人偷竊的事
-
awaay ko nikoliniway, awaay ko misamaamaanay a kapah no niyaroʼ在過去,部落耆老認為以前沒有人偷竊的事。
-
ano kapah, ano ciraraw ko kapah, to yaan pacoli to matoʼasay i倘若部落青年人有對族人反抗犯錯事的
-
todong to piriyad no kociw i, pitosor han i這位青年要在部落族人面前受處罰,
-
atemen ko aʼol itini a mipakih tosor masemsem to sowal han i,竹竿夾在雙腿間接受處分
-
mipacoli ho kiso han no kociw haw i, caayto mama並要求青年人在大眾人前認錯,
-
saan ta, hay mahaen haw, aka to pidemak to mahaenay a demak,這就是部落耆老為部落族人的要求,
-
aka pipacoli to matoʼasay saan, hatira ko pisawkit no matoʼasay i ayaw,也是族人們延續傳統文化的良好典範。部落人建立了部落公決來訂立好的公約數,
-
paisemsem to falocoʼ a miatem itini a mipitosor,使部落族人能夠相互尊重,有尊嚴的阿美族人。
-
hatira ko paini o fangcalay ko pisawkit, o saka ngaʼay no niyaroʼ hatira.這是我對族人們怎麼善處部落族人們的糾紛與公決。