跳到主要內容區塊 :::
:::
  •  39
  •  0
  • FB圖示
  • line圖示
有關於土地爭議的事,相互 爭執而大打出手,只為了小小的土 地爭議而打架受傷,又相互告訴, 於是交由部落人和頭目來公決。
TIME:

  • 字幕列表
  • Hai, ngaʼay ho kita mapolong,
    嗨!大家好!
  • kako itiraay i Holin, ci Afu ko ngangan no mako.
    我是來自鳳林人,我名叫Afu
  • I a:yaw masamaan ko pisawkit to masamaamaanay a ciraraway a tamdaw
    在早期,部落人怎麼處置犯錯的人
  • no niyaroʼ san haw i, deng o saayaway a raraw san haw i, o polong no kociw ko
    部落犯錯的人交由部落部落人公決做裁判處分。
  • saayaway a midemak,
    嚴重些
  • an ⌃ca i, pakademak ko kociw
    就交由部落頭目定奪
  • tangasa to i tomok
    到達頭目
  • a midemak,
    來定奪
  • nawhani o raraw no tamdaw ma⌃min i adi:hay ko raraw saka, caay pakademak haw i,
    因為人都會犯任何大大小小的錯,
  • o tayrin i a:yaw i kariponan
    在日據時期
  • saka, o raraw no tamdaw haw i, Saayaw i,
    在不可處理時,就交由的警察處理。
  • Saayaw i, o tataa:kay a raraw haw i,
    首先
  • a citadangay a tamdaw,
    犯重大罪
  • citadangay a tamdaw hananay han i,
    大罪之人
  • comod i lomaʼ no tao, an ira ko fafahi micomod tira haw i,
    如某人私自闖入民宅者
  • o taʼangay a ʼilo ko raan saka,
    這是犯了嚴重的罪
  • a mikaykic san haw i,
    被抓,
  • omaan tangasa tayni i Kociw a ma⌃min ato Tomok haw i o tahidang sato to tayrin a nikaykic,
    被抓,送去派出所,由警察處分。
  • Hatiniay a demak i, mikilomaʼay a tamdaw i masamaan san haw i,
    這事,私自闖入民宅者
  • ano saman pisawkic ano sakahemaw i caay ko saka hemawen ko kaykic ko matiraay,
    在族人們認為是嚴重不可輕判的罪,
  • hay sako i ʼayaw a matoʼasay i, na masamaan, malikolong
    在族人的裁示是要重罰,以一頭年的代價罰金,
  • ano ⌃ca i, maliʼayam, i ayaw i, o sakatayal ko kolong haw i, a tataʼak ko ʼilo haw i, alaen ko kolong
    輕者為一隻公雞。過去,牛是務農者的耕耘工具,
  • no yana ciraraway tamdaw.
    一旦以牛作為罰責處分。
  • O masowalay afay cira sai malikolong sari, o kafanaʼan no tamdaw ko raan
    人們看來都覺得感到可惜!
  • o ʼilo no tamdaw hananay ri, mahaen ko taʼakay a matengil ako,
    人的犯罪,牛是最大的代價罰責,這是我所廳所聞的事。
  • malikolong sa, malaawaay to ko kolong haw i, caayto kamaomah
    在務農者來說是要以年為耕耘的工具。
  • sa, matalaw to ko finawlan to nika ano ci ʼilo ko tamdaw.
    所以部落人也很怕犯這重大的罪。
  • siroma haw i, ira to, no pakayniay i pala,
    其次,有關於土地爭議的事,
  • malaʼaraw to salaedan no pala haw i, masa malapalo, padeteng
    相互爭執而大打出手,
  • sa a malapalo to raan haw i, malaʼiloay to kiraan, maanen a misawkit ko hatiniay a tamdaw
    只為了小小的土地爭議而打架受傷,又相互告訴,
  • sa misaʼopo ko kociw ato tomok,
    於是交由部落人和頭目來公決,
  • cecay a lipay padeteng maanen namo samaanen saan haw i, i ti:ya haw i
    並以一個週期來鑑定,
  • awaay ho ko misokoliway to pala no pakoniya hananay a mikaket to kilang,
    在過去傳統領域沒有所謂的測量分界,
  • pasilosi to kilang haw i, makoay san malaaraw sa caykaliyad haw i malalefo to caira
    按照個別的以植樹方式建置標的物,
  • cidoka to saka, itira a mikaykic ko kociw,
    彼此受傷,雙方訴諸於部落人的公決,
  • mitahidang ko tayrin, iayaw sa, o mahaenay haw i, kaykic sato tayrin
    也邀請警察來做公證人。
  • haw i, no haenen sa, tayni terong,
    早期,這樣子的公決,都由警察來裁定對與錯,
  • ira to ko mamiterong, ano matira cima ko ʼayaw cipalaay? ciira saan i.
    質問誰先在此耕作?
  • ano ciMayaw haw i, ci Mayaw, ano ciLooh haw i, ci Looh,
    倘若是Mayaw,就是Mayaw的。倘若是Looh,就是Looh的。
  • kamo tatosa ha Looh haw i, adimelen ko sakafiyaw tiyaan haw i,
    你們當彼此讚賞,
  • aka a kasifaking kamo,
    不可彼此相互指責違抗,
  • nawhani, sasisangaʼ han namo
    因為你們當彼此建立良好關係,
  • malafiyaw hananay i, o mafanaʼ aca a misangaʼ,
    好鄰居
  • itiya haw i,
    於是,
  • masangaʼ no matoʼasay no kociw san haw i,
    以部落人的公決建立了在彼此之間
  • o pala hananay o salaedan malecaday to
    土地的界線
  • malikakaay ko kalaʼaraw,
    如兄弟之情關係
  • san ko kociw a nisawkit cangraan, ta
    因此,雙方相互諒解後,
  • sasingaʼay san a awaay to ko ʼilo,
    部落人不追究,
  • awaay ko faking kiraan. mikaykic kiraan.
    免除究責及罰鍰。
  • Orasaka, maherek i, maomah to mangaʼay to, soʼlinay o fiyaw haw i, fangcal tangasa i paherekan,
    因此,雙方繼續的耕作
  • ano ira ko maan cietan cingra,
    事實上,鄰居以合好為樂,
  • adihay ko kinaira ningra haw i, a masasipafatis to
    如果所栽種的有了收穫利潤,就互相的贈與作物,
  • mahaen ko masakafiyaway hananay.
    這就是好的鄰居了。
  • Iti:yaho ko pikaykic no matoʼasay,
    在早期族人們
  • adihay ko roma, oroma san haw i o lotok,
    所裁示的很多各種不同的大大小小事件裡,
  • toya haw i, malaʼaraw,
    相互佔據
  • nawhani, itiya haw i, awaay ko kasoy,
    尤其有關山坡地開墾而
  • sa mifariw ko kapah
    而起爭執,過去的生活,
  • cangra haw i, mapacangrap naira a mifariw
    以木材為炊食之用,
  • ri maala ko kasoy,
    砍伐樹木
  • patalomaʼ han to cecay lipay haw i,
    青年在一週內,
  • ano tatolo cangra haw i,
    以三個人
  • safaw lima to a falod ko kasoy,
    就有15個大把木材的數量,可觀的。
  • Ci palaay haw i, nao: maala,
    具有山坡地的人,
  • maala, cangoʼot ko kasoy niyam saan i ayaw,
    上山坎木時,發現有被他人伐木,
  • itiya haw o kasoy ko sapicacak, malaalaw to kasoy,
    我們也缺乏木材來炊食,
  • i ayaw ko sakafiyaw,
    一定是鄰居
  • ano ira ko kasoy haw i, amanen sa,
    伐木有
  • yan o cecay haw i, aya ci lonok tiyan haw i
    一定是鄰居私自越區
  • olo to romiʼad kami,
    有三天了,
  • ari mapacalaw, ⌃ca kaolaolah kamo saw a mafariw, cai i
    鄰居也回應說,很好啊!替你們整地,
  • cai san kariyar
    硬著心
  • saka ira ko kociw haw i tayraan a misawkit,
    於是,雙方請部落人來公決。
  • nian a somowal, aka han i, ano hatira i,
    不經允許
  • hatiraan ako ko kafaking, maketon ko kilang san i, ano hatira haw i,
    自砍伐得賠償,
  • maan sa kiso Mayaw? ateka kofaloco
    請放下你的自尊
  • ano hatira i maan sa kiso
    你倒說說看
  • Mayaw? Tiraan a miletekan namo? kadodoc saan
    Mayaw你倒說說看被人私自砍伐的樹木的不對,
  • cingra, ano paʼilo i, manaʼay kira, o maan ko sapafaking,
    你當怎麼要求賠償,
  • saka o yaan a kasoy iri, sasipelaʼ han ta a mihanpong
    以砍伐的木材
  • sato amiala sa,
    對分作為補償。
  • Itiya i, masamaan
    因此,
  • sa ci Mayaw tiraan i, hatiraay a kasoy tiraan, o
    針對Mayaw砍木之事,
  • o rarawraw a mimaan sa
    不可擴大此事,
  • ala han kinakasoy, yana a tacye i,
    來起爭執,對雙方無益
  • Mayaw, haemin han ningra a talomaʼ kina kasoy,
    Mayaw不可將所有的木材全部搬回自家了。
  • sa mahaenay itiya ho saka, yana tamdaw itiya haw i,
    這個人的行為
  • o yaan ko painiay fangcal ko kadodoc sato ,
    當以和為貴為最!
  • caay pifaking, caay piala to ʼayam, paherek han to, itiya haw i,
    雖然沒有罰則,也沒有以公雞為處則,以此為結束。
  • ano matira haw i, haen han to ita haw? sa itira to nika pacok sato to ʼayam, ala to epah ri,
    因此部落族人公決到此為止,於是殺了公雞,買了酒作為雙方和解,
  • kaykic san tya ʼayaway sa away ho, caay pirofo,
    也沒有受罰被關。
  • ayaw i ano miletek to kilang i, mirofo
    在過去,砍木者,
  • sa o Pangcah haw i. mialaay to kasoy, sa mangaʼay ko pisawkit
    族人有被關過的經驗。因為有好的裁決是避開被關的處分,
  • ano pakayraay i
    這也是部落族人的公信力。
  • talaedan haw i malaʼilo tangasa itini i , ya wawawa:wa tiyaan haw I
    不追究刑責,以合好為最,也是避免相互的爭議,免於族人的不合群,
  • no matira haw I , irato masamaan ko rarikor haw I
    部落族人的公決是好的,
  • malaholol ko wawa to kaying ato sining,
    一旦族人的子孫青年男女,彼此相互友好認識
  • sasowal sa to matoʼasay haw i, aya ciira i ayaw han i, malaaraw tora i, aka piramod tiraan a tamdaw,
    相愛,受到父母親的反對,
  • o kalaʼiloan sanay , mahaenay kya no matoʼasay kalaʼiloan sanay tangasa i wawa ko piharateng sa,
    這對相愛的青年男女是不公平的,
  • caay pararamod to wawa, sa mahaenay ko romaroma a matoʼasay, saʼitekak falocoʼ no wawa haw i,
    基於父母親的反對,他們會以不擇手段的方式為結束。
  • nawhani caay kaliyad ko matoʼasay sa itira sa a masadak kina radiw itiya.
    雙方父母親反對到底
  • masadak kina radiw itiya.
    阿美族有一首歌,是這麼唱的。
  • Inaaw haya amaaw sololen kako lina, matini
    媽媽!爸爸!
  • sololen kako lina
    請你們答應我吧!
  • matini cimilicayay ko wawa no tao to tireng ako lina,
    現在有人表示對我的愛意,
  • ano caay kamopisolol to
    倘若你們不應允我,
  • to tireng ako lina
    我將損溺我人身。
  • o maan sako pinang makinapatay makinaʼalol ko tireng ako lina.
    這是一場悲劇。
  • ko tireng ako lina.” Saan ko wawa itiya ho. Caay pisolol ko ina ato mama haw i, mahaen ko wawa i ayaw,
    父母親不順從兒女的愛意之情,將以尋短為結束是可悲之事。千萬不可以彼此相互仇視的心,避免延伸後果。當以相互
  • hay o masapina:ngay kinian ira kina radaw sa,
    歌謠意境
  • aka a kasasiingtel kita to ʼayaw haw,
    不可以彼此相互仇視
  • kaimaʼan to ko matiranay ano maan ko wawa tiyaan haw i
    關愛之情
  • ko do⌃do han no mita, o wawa no mita siniʼada sa
    做族人們的好鄰舍。
  • mahaen ko pisawkit, pikaykic no matoʼasay, kai maan to ko masamaamaanay ci ingtelay saan.
    這是過去族人們調解族人的最佳方法。
  • O fangcalay to ko matoʼasay i ayaayaw sa maanen sa ira ko sowal i, ano ma:an malalefo naonen nay,
    部落耆老建立了族人們良好的典範,
  • naonen nay, naonen agoy sa ko matoʼasay i ayaw,
    千萬不可有相互攻訐的事發生,
  • o fangcalay nai tiyaay to sa ko Fataan a tamdaw, manaon caay ko riʼang ko Fataan a tamdaw,
    這也事Fataan人有的典範,先人說要彼此寬容,
  • kasasisolol saan a itiyaay a matoʼasay, sa mahaen ko tiraan.
    族人依先人的警訓為樣式。
  • Ano roma haw i, ano caay kariyad haw i, caay kariyad, ano ciʼilo cingra haw i
    其次,一個不是善良的人,
  • ano ciʼilo cingra haw i, ano mitefing, mikoliniw cira, ano ʼiceʼicep, i ayaw awaay ko ʼicep tiyan haw i,
    他會使人厭惡,他經常有偷竊的習慣,是人人討厭的人。
  • caay kariyad tangasa mitakos to tayrin haw i, rofoen no tayrin i ʼayaw haw i, cecay a lipay
    他經常趁人不注意時,有偷竊他人種植的檳榔,他被當場發現,被抓報警處理,由警察裁示處份。警察審問犯人,為何有偷竊的行為?
  • rofoen no tayrin i ʼayaw haw i, cecay a lipay,
    於是犯人再派出所拘留了一個禮拜。
  • mimaan a mikoliniw kiso? Saan ko tayrin sa rofo han cecay lipay sa, mahaenay, ano ⌃ca i ayaw i, ciʼilo haw i,
    在部落耆老的的處理裁示方式,是為善之語
  • mahaenay, ano ⌃ca i ayaw i, ciʼilo haw i, oroma ko no kariponan. Hay
    以和為貴,不可做為惡之事
  • mafanaʼ a misangaʼ, inian haw i, aka pihaen haw kadodocen sa, kamo haw i,
    在過去,部落耆老認為以前沒有人偷竊的事。
  • Hay, ano matoʼasay itiya haw i, fangcalay kiniaan
    在部落耆老的的處理裁示方式
  • ano ciʼilo, mafanaʼ a misangaʼ, inian haw i, aka pihaen haw kadodocen sa,
    是為善之語,以和為貴,
  • kamo haw i, aka to piliyad haw to hatira ko no matoʼasay a sowal i ʼayaw,
    不可做為惡之事
  • inian ko sakangaʼay no ʼorip sa, itiya haw i,
    以前沒有人偷竊的事
  • awaay ko nikoliniway, awaay ko misamaamaanay a kapah no niyaroʼ
    在過去,部落耆老認為以前沒有人偷竊的事。
  • ano kapah, ano ciraraw ko kapah, to yaan pacoli to matoʼasay i
    倘若部落青年人有對族人反抗犯錯事的
  • todong to piriyad no kociw i, pitosor han i
    這位青年要在部落族人面前受處罰,
  • atemen ko aʼol itini a mipakih tosor masemsem to sowal han i,
    竹竿夾在雙腿間接受處分
  • mipacoli ho kiso han no kociw haw i, caayto mama
    並要求青年人在大眾人前認錯,
  • saan ta, hay mahaen haw, aka to pidemak to mahaenay a demak,
    這就是部落耆老為部落族人的要求,
  • aka pipacoli to matoʼasay saan, hatira ko pisawkit no matoʼasay i ayaw,
    也是族人們延續傳統文化的良好典範。部落人建立了部落公決來訂立好的公約數,
  • paisemsem to falocoʼ a miatem itini a mipitosor,
    使部落族人能夠相互尊重,有尊嚴的阿美族人。
  • hatira ko paini o fangcalay ko pisawkit, o saka ngaʼay no niyaroʼ hatira.
    這是我對族人們怎麼善處部落族人們的糾紛與公決。