我的成長故事

O nano demak na Kawah Ipih ina itiyaho

早期小時的生活很清苦，吃地瓜，吃彿手瓜，及其他很多種類。也吃青色的香蕉，那時生活真的很清苦，拿青色的香蕉煮來吃，香蕉沒什麼好吃，吃起來澀澀的，為要填飽肚子，做孩子的也吃了，這是我們幼年時的生活

口語類型：自然對話

內容類別：教育與傳承

語言別：秀姑巒阿美語

關鍵字：早期小時生活

查看更多採訪地點：花蓮縣鳳林鎮鳳信里

受訪者縣市：花蓮縣

記錄日期：2022-10-26

影片網址：https://youtu.be/Li_FAj5ePVM

授權者(貢獻者)：許節妹

受訪者(發音者)：許節妹

採訪者：剛惠美

字幕列表

Ngaʼay ho kamo? Ngaʼay ho kami wawa.

你們好嗎？孩子啊！你好。
Anini, milicay kako tamowanan, nawhani limela ko sowal no Pangcah,

現在，要請問你們，因為對族語的流失
mipatireng to ko masaPangcahay a masamaanay a finacadan,

原住民族在族語的復振，
o sowal no mita ato pipakafanaʼ no matoʼasay,

阿美族語是先族人傳延下來的語言，
nanengnengen no wawa, o tayal ako koni haw.

我是在推行阿美族語的工作人員。
Ina, cima ko ngangan no miso? Ci Kawah ko ngangan ako wawa, ci Kawah

Ina，請問你怎麼稱呼？我是Kawah，喔！叫Kawah。
Ci 姐姐 i? ci Imi kako, ci Hafad kako. Ci Hafad.

那姐姐呢？我叫Imi。我叫Hafad。啊！叫Hafad。
Ina, lomaʼ so tini haw? Kinian? Hay, lomaʼ ako kinian,

Ina，你住在這裡嗎？是的。我住在這裡。
o maan ko palomaan so? Maama:an asimanay ko palomaan no matoʼasay,

你種植些甚麼呢？什麼多種，老年人隨便種種。
o nian i? o tefos, oh…, saka ʼorip, sapacakay so haw? Kakaenen no wawa anota lomaʼ

這個是…？甘蔗。自己吃的或要賣的呢？自己吃的，小孩子回來時吃的。
o moka to, o moka to, adihay ko nipalomaan so, o nian i? kafiy,

這木瓜，是木瓜，你種很多種類，這是...咖啡，
sasangaʼen so kafiy haw? O tefos to, mamangay ho, mamangay, oh…, fangcal na sera i,

你有處理嗎？這…，甘蔗幼苗，幼苗，啊！很好。
O maan maʼaraway ako irawan, o pipa(fiwa) han no holam,

剛剛我看見的…那個，那是枇杷，華語稱枇杷，
maan han no Pangcah mafokil ko ngangan no Pangcah.

不知道阿美族語怎麼說。
Iranay i takaraway, o facidol, facidol

那個高大的樹呢？那是麵包樹。
tatihiay niraan i? o ʼaol, sapisalomaʼ mo matoʼasay i ʼayaw, ʼaol haw,

旁邊的是…，竹子。你要蓋房子用的材料。早期蓋房子用的材料。
ihani maʼaraw ako, ko lomaʼ so, ʼayaway a lomaʼ, cai tastsen namo haw

那房子你們沒有拆掉它。是的，
cai tastasen niyam, malohahiningan no wawa a matoʼas

我們不拆掉，作為我要給兒孫們長大後觀賞用的，
san ko no mako a misafalocoʼan cai ka tastasen no mako kinalomaʼ,

就沒有想要拆掉的意思。喔！是哈！
hay haw, awaayto maʼaraw ko mahaenay lomaʼ. ina limela

真的，這樣的傳統屋很少見了，珍惜建物。
Ina i, pakafanaʼen kami, i ʼayaw o maan ko sakaʼorip namo?

Ina i 請你說說，你過去的生活是怎麼過的？
O fonga, o kokoy, o maamaan, o pawli, i ʼayaw,

早期小時的生活很清苦，吃地瓜，吃彿手瓜，
o kakaenen niyam, awaay ko kakaenen i ʼayaw i,

及其他很多種類。
maetaʼ ho ko pawli, cacaken no ina ato mama kinapawli,

也吃青色的香蕉，那時生活真的很清苦，
sapakaen i kamiyanan, cai ka kaesoʼ kaenen ko pawli i ʼawaay

拿青色的香蕉煮來吃，香蕉沒什麼好吃，
copelak a kaenen ko nicacakan a pawli,

香蕉沒什麼好吃，吃起來澀澀的，
sa hadidi sa a maen ko wawa i ʼayaw, mahaenay ko kakaenen niyam i ʼayaw.

為要填飽肚子，做孩子的也吃了，這是我們幼年時的生活。
Ira o pala namo haw? Ira to

你們有農地嗎？有的。
Misapala to awaay ko sapaiyo i ʼayaw,

有農地可以耕作，但過去欠缺施肥，
sa cai ka fa⌃cal ko ʼonip,

因此種植的秧苗長得不好
o maan ko sapaiyo cai pakacakay i ʼayaw to sapaiyo ko Pangcah hananay i ʼayaw.

過去族人買不起肥料。
Kaemang ho kiso i, mipadang kiso to tayal no mama hay?

在你小時候，你有幫你父親的農作嗎？
Mipadang kako Iʼa:yaw, sarakatay a miteka a maomah haw i,

有啊！開始時，
mipafalas kako/kami to lalan no kindolo,

我幫父親闢道鋪石子，
sa pakamakatan no paliding ato no tamdaw i ʼayaw,

為了要拖拉車及人的路道，
sa mamipafalas i ʼayaw, midoedo kako to mama,

跟父親一起鋪石子工作。
ala cecay liʼan ira ko lima a ditek ko papafalasen i ʼayaw

工作分配每人各150公尺的距離，
sa hadidi: sa kako a midoedo to mama a milinsiw a matayal

我強忍著跟父親辛苦的工作。
sa, mahaenay ko tayal no mako i ʼayaw,

這是我小時候所經歷的事。
sa mafa:naʼ to kako a matayal ri

當我熟練於這些工作，
pakamaomahen to no mama kako itira i fonon

於是父親帶我到田間開始務農的生活
a mitafi, to fonon caay ka fana kako a mitafi

父親就要我耕地翻土
matlong ko mitafian matafi aca matafi ko lalo

我雖然不懂農耕但願意學習
sa mahaenay kako i mamang. o coren no mama a pakatayal

父親常常指點我當作什麼，這是我小時候的工作。
pakalonok han no mama a pakatayal, lonok sa kako, hilam a mafanaʼ kako a matayal,

我主動的按著秩序完成工作，駕輕就熟，
tangasa i katoʼasan i, ya mahaenay aca ko nikaomah haw sa kako,

父親放心地託給我的工作。
lonok han haw a matayal sa, mipararid kako a miteloc to sera no fonon,

交代一些工作帶給了我做農作的責任。
hay dadahal to lako no mita, hay ca ka roray a nikarot ato niʼonip, sanay kanamama no mako,

農田土方高低不平，
sa cacay kako a nikelot tina sera, niselen toya poeneray a lako

我按自己的經驗做好整平整地工作，
ta malalen to a matayla ko sera saanay kinamama no mako.

可以在下一個工作的順利，父親看來也滿意。
Tosa a folad kako a nikelot tina a tosa aimpian na sera,

我有二個月的時間都在挖這些土堆才完成的工作
sa mahaenay kako i ʼayaw, sa herek sato i,

我非常珍惜過去的經驗
papicofoken no mama to lako ato folisiw to lako pikwapien no mama kako Iʼayaw,

父親還教導我去除田間的草
sacai kako pikarot cipapi karoten no kaka kako

兄長的工作我不必做
sa maherek to miʼonip to sari mami ʼo:rong capox kako i a:yaw

翻土好不容易完成，接下來預備插秧，我負責挑秧苗
tadacai ko roray a niʼorong to capox i:raw

挑秧苗很辛苦又遠，
tangasa sa i maraa:yay a niʼorong, samaanen ano cai piʼorong to capox awaay ko sapiʼonip miʼonipay kira saanay Iʼa:yaw,

分送給插秧到較遠的，秧苗不送達插秧的人無法插秧。
o tayal no mako.

這是我當時候的工作。
Herek matayal i, talomaʼ to kako,

完成了田裡插秧的工作，在家待了幾天後，
misakoli kako i kaysiya, a waay to ko tayal no loma sakoli kako i tini kaysiya paloma to tefos no kaysiya,

我跟其他族人去糖廠種植蔗苗及除草的工作，
mimaomah to tefos no kaysya paloma to tefos no kaysya

種蔗苗時
aka kaenen ko tefos haw, masiwdoko san ko kaysiya, kaenen niyam kiyatefos,

糖廠領班就提醒我們說蔗苗已噴農藥不能吃，
cai kapatay kami i ʼayaw, mahaenay kako i ʼayaw.

但我們偷偷的吃了蔗苗，也沒有中毒死亡，當時是這樣。
Ma⌃min ako tayalen, saan maomah mionpang to liya to matayal i liya to fakas no loyato no tefos

好像我樣樣都做了，又去作搬運甘蔗的工作，
saitira kako mafanaʼ tora folahata no tefos i ʼayaw,

做蔗糖原料才知道有蔗菇，讓我大開眼界
cecay folad misakoli itira kaysiya ri 300 koway,

一個月的工錢也只有300元，
hatira ko roray, itiyaay a pida kaʼapa matiya sa kako,

這麼的辛苦，過去工錢難賺，
sa mahaenay ko tayal no mako i ʼayaw,

這是我過去的工作經歷，
sa hadidi: han i, awaay ko kakaenen sa mikilim to katayalan sa ko wawa i ʼayaw,

都是艱苦忍耐，生活也很困苦，沒工作會四處尋找可有工作的機會，
sa hatini ko sapaini no mako.

這是我經所經歷的。
Nansay kiso a mipadang to lomaʼ a mimaomah?

當時你幫家人工作的年紀是幾歲？
Ciwnisay kako, ciwnisay takaraw to kiso? Cai ka takaraw kako, poe:ner kako, malaemang, hay,

我從12歲起。12歲也已經長大了。沒有，那時的我個子比較矮小
tangasa kako i ciwnanasay a mipadang to matoʼasay.

一直到19歲幫家人工作。
Sakaying to kako ri, mimaamaan to i kiwkay

當我年紀大些，就參與了教會的事務，
tataen no tao, ta mikosing itira han no tao ri, doedo sa i ʼayaw kako, sa mahaenay kako i ʼayaw.

是同好邀請我的，說有一些訓練可參加。
Icowa na fonon nano sa? Itira i Ca⌃saan, Ca⌃saan. Ira ho na fonon namo i matini?

你家的田地在哪裡呢？在山下之處。現在還在嗎？
Macakay, no lalan ciyamalay, maala no lalan ci ciyamalay.

被鐵路局徵收，作為鐵路用道。
Ha… mala… awaay to matini. Awaayto, hatini to ko ʼosaw. Hay hay hay. Hatinito ko ʼosaw, hatinito, oh…

喔！作為…。現在沒有了。沒有了。現在範圍不大了。是哈！
Matengil ako i hani, o sowal no miso, tayra kiso i kaysya. mipadang to kaysya hayi

剛剛我聽你說，你去糖廠工作
mihiya to liyato ofakas no liyato unpangen no hya mamiepod kami i ayaw to fakas no liyato

我們負責卸下糖廠的原料工作
sa ira ko folaheta ri, mahaenay ko folaheta, kaesoʼ kaenen san i ʼayaw,

有時會找到一些蔗菇。
alala to folahata i ʼayaw ta kaenan, kahecid ko folahata no tefos,

喔！很好吃，拿蔗菇來吃，
nafolahata ri ira ko nisiwtokay hakiya, awaay ko na tefos siwtokay. awaay haw.

甘蔗的蔗菇吃起來很甜，也很擔心是不是有毒，後來才知沒有毒的。喔，沒有！
Oroma o niwarakay a folahata kahengang ko laeno niira,

喔，沒有！有些是有毒的，他的底是紅色有毒的。
hay kahecid haw? Maaraw i matini haw? Awaayto ko kaysya i awaay to.

是哈！會甜嗎？現在還可以看到嗎？工廠沒了，這些有沒有看的了。
Matini asimaan sa niala to folahata i, tatiih mawarak, mawarak haw?

現在如果隨便撿，會撿到有毒的菇菌會中毒。會中毒！
Mafanaʼ, ira ho manengneng ta hakiya? Awaay to, awaay to ko tefos i, awaay to. Oh…

找不到了？找不到了，甘蔗沒了，也沒這個了
Inacila, maʼaraw ako i tilifi, ira ko mipodpoday to folahata ri maciwtok sa,

前幾天，我在電視上看到，有人在撿那些菇類來吃而中毒的，
caay…, oromaay a folahata kiraan,

不是…，可能是不一樣種類的吧，看起來不一樣，
kateliʼ nengnengen, sa fohecal sa, cai kalecad. oh… cai kalecad haw.

白色的，不一樣。喔！是不一樣的。
Ina i, imatini i niyaroʼ no miso, no mita haw,

Ina，在你的部落裡，在我們的部落來說，
aloman ko mafokilay misaPangcah ko wawa ko sona:, masamaan ko harateng so?

孩子和孫子們不會說阿美族語的人越來越多了，你有甚麼看法呢？
Mararom ko matoʼasay, nisafalocoʼ to kafokil no wawa a cinglaw nisaPangcah

下一代的孩子人不會說阿美族語在做老年人的感到非常難過的事，
o maan to ko rayray no toʼas hakini sa a nisafalocoʼ kami o matoʼasay,

這怎麼傳承上一代族人的語言，這是帶給老年人最困擾的事，
samaanen hakini, pakafanaʼen ko wawa i, caay kafanaʼ ko wawa a nisanoPangcah,

怎麼傳承教導孩子才能說阿美族語而不流失
sa hadidien to no matoʼasay pakafanaʼ, ta mafanaʼ ko wawa sanay, o falocoʼ niyam o matoʼasay.

這是老年人共同的困境。
Ina i, cima nisangaʼay nian, sakamaan? Sapipateli hemay?

Ina，這是誰作的，作甚麼用的呢？盛飯的嗎？
Sapiacaw to nanom, sapiacaw to nanom, hay… ʼayaw, awaay ko totoʼ i:ayaw sa i, misangaʼ to paepa,

這是搖水用的。喔！搖水用的。是的。早期沒有水瓢，以葫蘆作成水瓢，
sapiacaw to nanom. Maan han niyan kiya? O paepa, o taraʼar,

搖水用。這是怎麼說了？
o kilo⌃ kaenen haw? Koengel ho ciira i, tikilo kaenen kalasinafel, kalasinafel, maikes to ri, malapaepa to, paepa to.

水瓢。是葫蘆。可以吃嗎？幼嫩時可以吃，可以老化它，作為水瓢。作水瓢。
Ina, maʼaraw ako i:ra o soko namo hay? O soko kiraan. ira ho kina soko hay?

Ina，我看見那舊屋子是你家的倉庫嗎？是倉庫。喔！還有這老倉庫？
O maan ko lalomaʼ nira? Ira ko… awaay to, o maamaan lalosidan no matoʼasay. Oh…,

裡面放置些甚麼？有…，沒甚麼，放一些過去老人家的東西。呦！
Hatini toʼas namo mafanaʼ ho, mapawan kamo to radiw no Pangcah?

你們的年歲都增長了，你們還記得阿美族的歌謠嘛？
Ira to mamang ko kafanaʼan, mapawan to ko romaroma a radiw,

有一些歌會唱的，也有的忘了。
cecay mihca ira ko ilisin, pakafanaʼ kamo to focingkay to keroʼ?

在一年中有豐年節，你們會傳唱阿美族的歌謠給年輕婦女嗎？
mipasifanaʼ kami to focingkay to radiw, to cikimisay,

有關婦女cikimisay的歌謠，
matalaw kafokilan no wawa a madiw san kami o matoʼasay,

擔心他們不孰悉這些歌謠。
mafanaʼ ho kamo madiw? Mafanaʼ to. Fangcal ho ko ngiha, madiw ri, fangcal to….

表示你們都還會傳唱這些歌了？會的。歌聲一定很響亮！那就唱吧！好的。
Inaaw haya amaaw, sololen kako lina

媽媽呀！父親啊！成全我吧！
matini cimilicayay ko wawa to tao to tireng ako lina,

成全我吧！那位少年人問我意下如何。
ano caay kamo pisolol to tireng ako lina

如果你們不成全我，
o maan sa ko pinang to nikapatay makilatolo toloay no kasoling.

我將不顧於你們，以火車軌做結束我的生命。
Inaaw haya amaaw, sololen kako lina,

媽媽呀！父親啊！成全我吧！
matini cimilicayay ko wawa to tao to tireng ako lina,

那位少年人問我意下如何。
ano caay kamo pisolol to tireng ako lina,

如果你們不成全我，
o maan sa ko pinang to nikapatay makilatolo toloay no kasoling.

我將不顧於你們，以火車軌做結束我的生命。
Ina, imatini haw i, adihay kafanaʼan namo a radiw, ira ho kafanaʼan? Ira to….

Ina，這時，看來你們有很多會唱的歌謠，可以唱嗎？有啊！
Kalingko tawran yusino haconi kada

花蓮站到了繼續下一個車站
cinang kotofoki toyoda kiko hidafayasi hiyahoyan.

荳蘭、東昌、南華、池南、壽豐、豐田、溪口、
Hayasida holing malifasi kamiyamato yamato silakawa miceho nikasasoy hilo tamasato hiyahoyan.

溪口、林榮、南平、鳳林、、、、、瑞穗、、、，嘿呀嘔呀嗯。
iyuinghoyan ho iyan hayuing hi yuing hoyan

ituinghoyan ho iyan hayuing hi yuing hoyan
Kalingko tawran yusino haconi kada

花蓮站到了繼續下一個車站
cinang kotofoki toyoda kiko hidafayasi hiyahoyan.

荳蘭、東昌、南華、池南、壽豐、豐田、溪口、
Hayasida holing malifasi kamiyamato yamato silakawa miceho nikasasoy hilo tamasato hiyahoyan.

林榮、南平、鳳林、、、、、瑞穗、、、，嘿呀嘔呀嗯。
iyuinghoyan ho iyan hayuing hi yuing hoyan

iyuinghoyan ho iyan hayuinh hi yuing hoyan